فوتو: ايگٷل قۇسپاننىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىنان الىندى
2024 جىلعى 17 قاڭتاردا ەۋروپالىق پارلامەنت دەپۋتاتتارى ەۋروپالىق وداقتىڭ 2019 جىلى قابىلدانعان ورتالىق ازييا بويىنشا ستراتەگيياسىن باعالاۋ جٶنٸندەگٸ جاڭا بايانداما-قاراردى ماقۇلدادى. بۇل تۋرالى مەجٸلٸس دەپۋتاتى ايگٷل قۇسپان ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە حابارلادى.
قۇجات «جاھاندىق جەنە ٶڭٸرلٸك گەوساياسي ٶزگەرٸستەر كونتەكستٸندە ەۋروپالىق وداق پەن ورتالىق ازييانىڭ نەعۇرلىم تىعىز ىنتىماقتاستىعىنىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ مەن پروبلەمالارىن قاراستىرۋ» ماقساتىندا ەزٸرلەندٸ.
ەپ سىرتقى ٸستەر كوميتەتٸنٸڭ باس بايانداماشىسى بٸزدٸڭ سەرٸكتەسٸمٸز – نەمٸس ەۋرودەپۋتاتى كارستەن ليۋكە («سوتسياليستەر مەن دەموكراتتار» فراكتسيياسى), قوسالقى بايانداماشىلار – اندريۋس كۋبيليۋس («ەۋروپالىق حالىق پارتيياسى»), كلەمەن گروشەل («ەۋروپانى جاڭارتۋ»), اننا فوتيگا («ەۋروپالىق كونسەرۆاتورلار مەن رەفورماتورلار»), ۆيولا فون كرامون تاۋبادەل («جاسىلدار») جەنە تەرري مارياني («سەيكەستٸك جەنە دەموكراتييا») بولدى.
باياندامانى دايىنداۋ بارىسىندا ك. ليۋكە قازاقستانعا جەنە ورتالىق ازييانىڭ باسقا ەلدەرٸنە ەكٸ رەت باردى, سونداي-اق پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ, سٸم باسشىلىعىمەن جەنە قر ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلٸمەن كەزدەستٸ.
قۇجاتتا ەۋروپالىق پارلامەنتشٸلەر ەو ەلدەرٸن «گەوستراتەگييالىق ماڭىزدىلىعىن» ەسكەرە وتىرىپ, ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸمەن ٶزارا ٸس-قيمىلدى جانداندىرۋعا شاقىرادى.
ەۋروپالىق پارلامەنت وا ەلدەرٸمەن پارلامەنتارالىق بايلانىستاردى دامىتۋعا جەردەمدەسۋگە دايىن ەكەندٸگٸن بٸلدٸردٸ.
پارلامەنتتەر جەلٸسٸ بويىنشا قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق بەلسەندٸ دامىپ كەلەدٸ.
اتاپ ايتقاندا, ەو سىرتقى ٸستەر كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى, ەۋروپالىق حالىق پارتيياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ دەۆيد ماكالليستەر باستاعان دەلەگاتسيياسى قازاقستانعا 2023 جىلعى تامىزدا كەلدٸ.
سٸم-دەگٸ كەزدەسۋ بارىسىندا ەۋروپالىق ەرٸپتەسٸم قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى ساياسي ديالوگتىڭ ٶزەكتٸ جاي-كٷيٸنە جوعارى باعا بەردٸ, سونداي-اق ەكٸجاقتى جەنە ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم باعىتتارى بويىنشا قارقىندى ٶزارا ٸس-قيمىلدى قۇپتادى. «قازاقستان ەۋرووداقتىڭ ايماقتاعى سەنٸمدٸ جەنە تۇراقتى سەرٸكتەسٸ, كەڭ ازيياعا قاقپا اشاتىن رٶل اتقارادى. ورتالىق ازييا ەۋروپا ٷشٸن ماڭىزدى. ال ەۋروپا ورتالىق ازييا ٷشٸن ماڭىزدى», - دەدٸ سول كەزدە ەۋروپالىق ساياساتكەر.
قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸ دەلەگاتسيياسىنىڭ 2023 جىلعى قاراشادا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى-ەۋروپالىق وداق» پارلامەنتتٸك ىنتىماقتاستىق كوميتەتٸنٸڭ 20-شى وتىرىسىنا قاتىسۋ ٷشٸن بريۋسسەلگە ساپارى وسى تۇرعىدا ەۋروپارلامەنتپەن ديالوگتى دامىتۋداعى تاعى بٸر قادام بولدى.
ەۋروپالىق پارلامەنتتٸڭ دەپۋتاتتارى مەن قىزمەتكەرلەرٸ, سونداي-اق ەۋروپالىق سىرتقى ٸس-قيمىل قىزمەتٸنٸڭ ساراپشىلارىنان قۇرالعان ەۋروپالىق دەلەگاتسييانى ورتالىق ازييا جەنە موڭعولييامەن بايلانىس جٶنٸندەگٸ دەلەگاتسييانىڭ تٶراعاسى توماش زدەحوۆسكيي (چەحييا, «ەۋروپالىق حالىق پارتيياسى») باسقاردى.
ٸس-شارا بارىسىندا بٸز قازاقستان-ەۋروپا ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق جەنە ينۆەستيتسييالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن تالقىلادىق. ورتالىق ازييا مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىقتى, ونىڭ ٸشٸندە ٶزارا بايلانىس, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ جەنە حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ٸلگەرٸلەتۋگە بايلانىستى مەسەلەلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
ٶزٸمنٸڭ العىسٶزٸمدە مەن قازاقستان مەن ەو اراسىنداعى كەڭەيتٸلگەن ەرٸپتەستٸك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸم, سونداي-اق اسا ماڭىزدى شيكٸزات ماتەريالدارى سالاسىنداعى جاڭا ۋاعدالاستىقتار نەگٸزٸندە ەكٸجاقتى بايلانىستاردى كەڭەيتۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸم.
ٶز كەزەگٸندە ت.زدەحوۆسكيي «قازاقستان – ەو» جەنە «ورتالىق ازييا – ەو» جەلٸلەرٸ بويىنشا قاتىناستاردىڭ سەرپٸندٸ ٶسۋٸن اتاپ ٶتتٸ, سونداي-اق ەۋروپالىق پارلامەنتتٸڭ, ەسٸرەسە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق رەفورمالار, زاڭ ٷستەمدٸگٸ, تسيفرلاندىرۋ جەنە قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىندا جان-جاقتى كووپەراتسييانى تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان جاڭا باستامالاردى قولداۋعا دايىندىعىن راستادى.
ەۋرودەپۋتاتتار فرانتسيسكو ميللان-مون (يسپانييا, «ەۋروپالىق حالىق پارتيياسى») جەنە اندريس امەريكس (لاتۆييا, «سوتسياليستەر مەن دەموكراتتار) قازاقستان ازاماتتارى ٷشٸن ەو ۆيزالىق رەجيمٸن جەڭٸلدەتۋ مەسەلەسٸن تەزٸرەك شەشۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
قازاقستاندىق دەلەگاتتار «ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتى» جوباسىن جەنە ەۋروپا مەن ازييا ەلدەرٸنٸڭ كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن جاقىنداستىرۋعا باعىتتالعان باسقا دا باستامالاردى قولداۋ, قازاقستاندىق تاراپتىڭ 2060 جىلعا دەيٸن كٶمٸرتەگٸ بەيتاراپتىعىنا قول جەتكٸزۋ جٶنٸندەگٸ مەلٸمدەگەن كٷش-جٸگەرٸ اياسىندا ەۋروپالىق ينۆەستيتسييالىق بانكپەن ىنتىماقتاستىق جەنە باسقا دا اسپەكتٸلەر مەسەلەلەرٸن كٶتەردٸ.
دەپۋتاتتار سونداي-اق ەۋروپالىق ەرٸپتەستەرٸنە قازاقستاندا سايلاۋ جٷيەسٸن رەفورمالاۋعا, پارلامەنتتٸڭ رٶلٸن كٷشەيتۋگە, سونداي-اق ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك تەتٸكتەرگە باعىتتالعان اۋقىمدى ساياسي باستامالاردىڭ ٸسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
اتالعان ساپارلار ەۋروپارلامەنتپەن تىعىز جۇمىس بايلانىستارىن ودان ەرٸ قۇرۋدىڭ ٶزەكتٸلٸگٸن كٶرسەتتٸ.
ەۋروپالىق دەپۋتاتتار دايىنداعان جاڭا بايانداما ەۋروپارلامەنتتٸڭ قازاقستان مەن ەۋرووداق اراسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ كەڭ سپەكترٸن دامىتۋدا اسا ماڭىزدى رٶل اتقارا الاتىنىن, سونداي-اق ەلٸمٸزدٸڭ ورتالىق ازيياداعى ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جٶنٸندەگٸ كٷش-جٸگەرٸن قولداي الاتىنىن كٶرسەتتٸ.
