فوتو: مەجٸلٸس
ەلدٸڭ بٸرەگەيلٸگٸن جەنە جاس ۇرپاقتى پاتريوتتىق پەن اتا-بابالار ەرلٸگٸ رۋحىندا تەربيەلەۋ ماقساتىندا تەڭدەسسٸز تانىم ورتالىعى – بۇل ۇلتتىق قارۋ-جاراق مۋزەيٸ نەمەسە ۇلتتىق قارۋ-جاراق پالاتاسى بولار ەدٸ, دەپ وتىر مەجٸلٸسمەن ەرمۇرات باپي. بۇل تۋرالى Ult.kz حابارلايدى.
مەسەلەن, فرانتسييادا ورتا عاسىردان بەرگٸ ەسكەري تاريحتىڭ كۋەسٸ – پاريج ەسكەري مۋزەيٸ بار. لوندونداعى كورولدٸك قارۋ-جاراق پالاتاسى مەن يمپەرييالىق ەسكەري مۋزەيٸ بريتاندىق ەلدٸك پەن ەرلٸكتٸڭ ەرەن ٷلگٸسٸن پاش ەتەدٸ.
سول سيياقتى, رەسەيدە كرەملدٸڭ قارۋ-جاراق پالاتاسى ەلەمگە ەيگٸلٸ. كٶرشٸلەس ٶزبەكستاندا ەمٸر تەمٸر مۇراجايىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ قارۋ-جاراققا ارنالعان. باكۋدەگٸ ەزٸربايجان كٶشپەندٸلەر مۋزەيٸ تٷركٸ مەدەنيەتٸنٸڭ قارۋ-جاراعىن دەرٸپتەۋ ورتالىعى سانالادى.
ال بٸزدٸڭ تەۋەلسٸز قازاقستانىمىزدا مۇنداي ۇلتتىق ناقىشتاعى قارۋ-جاراق مۋزەيٸ اتىمەن جوق دەپ وتىر دەپۋتات باپي.
«بٸز ۇلى دالانى بٸرنەشە عاسىرلىق جاۋگەرشٸلٸكتەن ساقتاپ قالعان, عۇندار مەن ساقتاردان بەرگٸ تٷركٸ حالىقتارى شوعىرلانعان كونتينەتتٸڭ ورتاسىن مەكەندەگەن قازاق ۇلتىمىز. ەندەشە, بٸزدە ۇلتتىق قارۋ-جاراق مۋزەيٸ نەگە جوق?» - دەگەن ساۋال تاستادى ول.
دەپۋتاتتىڭ سٶزٸنشە بٸزدە ەلەمدٸك ٶركەنيەتتٸڭ دامۋىنا تٷرتكٸ بولعان اربانىڭ اعاش دوڭعالاعىنان باستاپ, اتتىڭ اۋىزدىعى مەن ٷزەڭگٸسٸنە دەيٸن قارۋ-جاراق سانالۋى تيٸس. قازاق اۋىز ەدەبيەتٸندە ساداقتىڭ قولدانىلعان ماتەريالدارىنا قاراي – «قايىڭ ساداق», «قاراعاي ساداق», «ٷيەڭكٸ ساداق», تەحنيكالىق مٷمكٸندٸگٸنە بايلانىستى – «سارىجا», «سارساداق», «قانداۋىر ساداق», «كٶنساداق», «بۇقارجاق» اتاۋلارى بار. قىلىش, نايزا مەن شوقپاردىڭ تٷر-تٷرٸن بىلاي قويعاندا, «ساق ەتەر», «سٸلبٸ» قارۋىنىڭ بٸرنەشە ٷلگٸسٸ بولعان. دوسپانبەت جىراۋدىڭ بٸر جىرىندا ايتىلاتىن «ساقەتەر تيدٸ سانىڭا, ساقسىراڭ تولدى قانىڭا» دەيتٸن «ساق ەتەردٸڭ» بٸرنەشە تٷرٸ اعايىندى تەمٸرشٸ-ۇستالار قۇلمەنتەگٸنٸڭ ٷش بٶلمەدەن عانا تۇراتىن مۋزەي-ٷيٸندە ساقتاۋلى تۇر.
«باتىرلاردىڭ جورىق كيٸمدەرٸنٸڭ نەشە تٷرٸ بولعان: «ايماۋىت ساۋىت», «كٶبە ساۋىت», «قاندى كٶبە», «كەبەنەك», «تورعايكٶز», ت.ت. مەن اتاپ شىققان قارۋ-جاراق اتاۋىنىڭ كٶپشٸلٸگٸ ٶزبەكتٸڭ ەمٸر تەمٸر مۋزەيٸندە نەمەسە ەزٸربايجان كٶشپەندٸلەر مۋزەيٸندە جوق. «ەجەلگٸ جاۋگەر قازاقتىڭ بٷگٸندە جوعالىپ كەتكەن بۇل قارۋ-جاراق تٷرلەرٸن قايدان تابامىز?» دەگەن سۇراق تۋۋى ەبدەن مٷمكٸن. ەشقانداي قيىندىق جوق! قازان قالاسى, مەسكەۋ مەن پەتەربوردىڭ ارحيۆتەرٸ مەن مۋزەيلەرٸن ارالاپ, كٶزمايىن تاۋىسىپ, قازاقتىڭ قارۋ-جاراعىن جىلدار بويى زەرتتەگەن اعايىندى تەمٸرشٸ شەبەرلەر قۇلمەنتەگٸلەر بارلىق العىشارت ماتەريالدى ساقتاپ وتىر. («دات» گازەتٸ بٸر توپ تەمٸرشٸلەردٸڭ باستاماسىن كٶتەرٸپ, كەزٸندەگٸ قورعانىس مينيستٸ, بٷگٸندەرٸ ۇلتشىل اتانىپ جٷرگەن يمانعالي تاسماعامبەتوۆكە دەيٸن شىعىپ, «قازاق قارۋ-جاراق پالاتاسىن» اشۋ جٶنٸندە ۇسىنىس جاساعان بولاتىن. بٸراق باستاما بيلٸك تاراپىنان باندى بولمادى). تٸپتٸ, كەيٸنگٸ سوۆەتتٸك ەسكەري تەحنيكانى ايتار بولساق, ٸٸ-دٷنيە سوعىسىندا قاجىمحان اتامىز ٶز اقشاسىنا جاساتىپ, مايدانعا سىيلاعان ت-34 تانكٸسٸ نەمەسە قاراعاندىلىق قىزدار ەكيپاجىنىڭ «كۆ» تانكٸسٸنٸڭ ٷلگٸلەرٸ قارۋ-جاراق مۋزەيٸنٸڭ ەكسپوناتى بولۋعا ەبدەن لايىق ەمەس پە?!», - دەگەن دەپۋتات ٶز سٶزٸن جالعادى.
«بەرگٸ اۋعان سوعىسىندا قولدانىلعان ەسكەري تەحنيكانى الار بولساق, «قارا مايور» اتانعان اتاقتى كومبات بوريس كەرٸمباەۆتىڭ جەكە كٷزەتٸندەگٸ «شيلكا» زەنيت پۋلەمەتٸ نەمەسە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى قازاقستاندىق نيكولاي كريمەنىشتىڭ «اك-74» اۆتوماتى مەن باتىر اتاعىنىڭ ورىنىنا جاۋىنگەرلٸك قىزىل تۋ وردەنٸ بەرٸلگەن لەيتەنانت سەرجان قازاقباەۆتىڭ تاپانشاسى بۇل مۋزەيگە لايىقتى جەدٸگەر-مۇرا بولار ەدٸ. مٸنە, ٶزٸڭدە جوق بولسا, ٶزگەنٸڭ قالعان-قۇتقانىنا كٸرٸپتار بولاسىڭ دەگەننەن شىعادى: جۋىقتا قازاقستاندا رەسەي ەسكەري-تاريحي مۋزەيٸنٸڭ فيليالى اشىلىپتى. بۇل قانداي مۇقتاجدىقتان تۋعان باستاما?», - دەيدٸ ە. باپي.
دەپۋتاتتىڭ سٶزٸنشە بٸزدە ۇلت مٷددەسٸ مەن مەملەكەتتٸك تەۋەلسٸزدٸك تانىمىنا نۇقسان كەلتٸرەتٸن وسىنداي قويىرتپاق قۇبىلىستارعا قاتىستى قوعامدىق داۋ-دامايدى ساياسي بيلٸكپەن بايلانىستىرۋ جامان ٷردٸسكە اينالىپ بارادى.
«شەت ەلدٸڭ سوعىس مۋزەيٸ اشىلدى دەگەن حاباردى تٷرپٸدەي قابىلداعان, ٶزدەرٸن ۇل پاتريوتتارى اتايتىن ازاماتتار ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸ شۋلاتىپ, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ اتىنا سىن ايتىپ جاتىر. اي مەن كٷننٸڭ جارىعىندا وسىنداي قوعامدىق دٷرمەك بٸزگە قاجەت پە ەدٸ? كٶرشٸ ەلدەرمەن بايلانىستى گەوساياسي جاعداي تەڭسەلٸپ تۇرعان كەزدە, اياق استىنان وسىنداي ەسكەري مۋزەيگە دەگەن قاجەتتٸلٸك قايدان تۋدى? وسىنداي سۇراقتاردىڭ نەگٸزٸندە, سٸزدەردەن قازاستاندا ۇلتتىق قارۋ-جاراق مۋزەيٸن اشۋ قاجەتتٸگٸ جٶنٸندەگٸ مٷمكٸندٸكتەردٸ باعامداپ, پارلامەنت دەپۋتاتتارىنا تۇجىرىمدى جاۋاپ بەرۋدٸ سۇرايمىن. بۇل جاۋاپ رەسەيلٸك مۋزەيدٸڭ فيليالىنا بايلانىستى تۋىنداعان قوعامداعى قاجەتسٸز قوزعالىستىڭ بۋىن باسۋعا ىقپال ەتۋٸ تيٸس دەپ ەسەپتەيمٸن!», - دەپ سٶزٸن اياقتادى ەرمۇرات باپي.
