فوتو: okg.kz
قازاقتا «ەڭبەككە يكەمدٸ بولساڭ, ەلٸڭە سٷيكٸمدٸ بولاسىڭ» دەيتٸن تاماشا تەمسٸل بار. بۇل اتا-بابالارىمىزدىڭ ٶمٸر تەجٸريبەسٸنەن الىنعان پەلساپا. كٷندەلٸكتٸ كٷيبەڭ تٸرشٸلٸكتەن بٸر سەت بوساپ, اينالاعا زەر سالىپ كٶز جٸبەرەتٸن بولساڭىز, ەسەلٸ ەڭبەگٸمەن ەل قۇرمەتٸنە بٶلەنٸپ جٷرگەن جاندار از ەمەس. سولاردىڭ بٸرٸ – سالىق سالاسىندا ۇزاق جىلدار بويى ابىرويلى ەڭبەك ەتكەن, ەندٸ از كٷندە ارداگەرلەر ساپىنا قوسىلعالى وتىرعان ەلٸبەك لەسوۆ. ول سانالى عۇمىرىنىڭ 40 جىلعا جۋىق ۋاقىتىن سالىق سالاسىنا ارنادى.
ەلٸبەك شەمشٸنۇلى 1961 جىلى 20 قازاندا كيەلٸ قازىعۇرت اۋدانىندا دٷنيە كەلگەن. ەلگە سىيلى ٶنەگەلٸ وتباسىندا تٶرت پەرزەنتتٸڭ بٸرٸ بولىپ تەربيەلەندٸ. شەمشٸن اقساقال سوعىستان كەيٸنگٸ جىلدارى كولحوزداردى قالپىنا كەلتٸرۋ ٸسٸنە ارالاسىپ, ەلدٸڭ ٶسٸپ-ٶركەندەۋٸنە كٶپ ەڭبەك سٸڭٸردٸ. ال, 85 جاستاعى حاديشا انامىز بٷگٸندە ۇل-قىزدارىنان ٶرگەن ۇرپاقتارىنىڭ ورتاسىندا باقىتتى عۇمىر كەشٸپ جاتىر. وسىنداي ەكە تەربيەسٸن كٶرگەن ەلٸبەك اعا مەكتەپ بٸتٸرگەن سوڭ سەگٸز ايداي «سانتەحنيكالىق بۇيىمدار زاۋىتىندا» سلەسار-سانتەحنيك بولىپ جۇمىس ٸستەپ, قاراعاندى مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ قارجى فاكۋلتەتٸنە وقۋعا تٷسەدٸ. 1984 جىلى ۋنيۆەرسيتەت جولداماسىمەن پاۆلودار وبلىستىق ەڭبەك جيناقتاۋ كاسساسى باسقارماسىنىڭ اعا تەكسەرۋشٸسٸ بولىپ العاشقى ەڭبەك جولىن باستادى. 1986 جىلى ەلگە ورالىپ, شىمكەنت وبلىستىق قارجى بٶلٸمٸنٸڭ اعا ەسەپشٸسٸ بولىپ قىزمەتكە ورنالاسادى. كەرەكۋ ٶڭٸرٸنەن تەجٸريبە جيناقتاپ قايتقان ونىڭ وبلىستىق قارجى بٶلٸمٸندە قىزمەت ەتۋٸ كٶپكە پايداسىن تيگٸزدٸ دەۋگە بولادى. بٸر جاعىنان مەكەمە جۇمىسىنىڭ جٷيەلٸ جٷرۋٸنە ىقپالى تيسە, ەكٸنشٸ جاعىنان ٶزٸنەن كەيٸنگٸ جاس كادرلاردى تەربيەلەۋگە ٷلەسٸن قوستى.
بٸلٸكتٸ مامان بۇدان كەيٸن قازاقستان كومپارتيياسى شىمكەنت وبلىستىق كوميتەتٸ ٸس باسقارماسىنىڭ ەسەپشٸسٸ بولىپ تاعايىندالادى. وسىندا قىزمەت ٸستەگەن ەكٸ جىلدا ەسەپ-قيساپ جۇمىسىن شاشاۋ شىعارماي ۇستاپ, قاعاز جۇمىسىن تاپ-تۇيناقتاي ەتٸپ وتىراتىنى تالايدىڭ ەسٸندە ساقتالعان بولار.
ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك العان جىلدارى قاي سالادا بولماسىن بٸلٸكتٸ ماماندارعا دەگەن سۇرانىس ارتا تٷستٸ. سونداي تۇستا ەلٸبەك شەمشٸنۇلىنىڭ قر مەملەكەتتٸك باس سالىق ينسپەكتسيياسى وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى بويىنشا مەملەكەتتٸك سالىق ينسپەكتسيياسىنىڭ باس ەسەپشٸسٸ قىزمەتٸنە تاعايىندالۋى ونىڭ قىزمەتٸنە بەرٸلگەن باعا ٸسپەتتٸ ەدٸ. ەلٸمٸزدە سالىق ورگاندارىن قۇرۋ توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا نارىقتىق ەكونوميكاعا كٶشۋمەن ساباقتاسا جٷرگٸزٸلگەنٸ مەلٸم. ەل ەندٸ عانا تەۋەلسٸزدٸك العان ۋاقىتتا ەكونوميكالىق داعدارىس كٷشەيە تٷستٸ. سالىق سانىنىڭ كٶپتٸگٸ, اينالىمدى انىقتاۋدىڭ قيىندىعى, شەكتەن تىس بەلگٸلەنگەن سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸ, سالىق ستاۆكالارىنىڭ ەرتٷرلٸ بولۋى بۇل جٷيەنٸ ودان ەرٸ رەفورمالاۋ قاجەتتٸلٸگٸن كٶرسەتتٸ. وسى ورايدا ەلٸبەك اعانىڭ تەجٸريبەلٸ مامان رەتٸندە بەرگەن ۇسىنىستارى دا سالىق زاڭناماسىن جەتٸلدٸرۋ جۇمىسىندا نازاردان تىس قالعان جوق. ول وبلىستىق سالىق كوميتەتٸندە, ياعني اتاۋى كەيٸن ٶزگەرگەن مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر دەپارتامەنتٸندە 30 جىلدان اسا قىزمەت ٸستەپ, مەكەمەنٸڭ قالىپتاسۋىنا, بٸلٸكتٸ ماماندارمەن قامتاماسىز ەتٸلۋٸنە تٸكەلەي ٷلەس قوسىپ, جاس مامانداردى تەربيەلەپ, كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸككە ٷيرەتكەن ۇستاز رەتٸندە تانىلدى. وسى جىلدار ارالىعىندا وبلىستىق سالىق كوميتەتٸ ٸشكٸ جۇمىستار باسقارماسىنىڭ باستىعى, جوسپارلاۋ-ەكونوميكالىق بٶلٸمٸنٸڭ باستىعى, قارجىلاندىرۋ جەنە بۋحگالتەرلٸك ەسەپ بٶلٸمٸنٸڭ باستىعى, ۇيىمداستىرۋ باسقارماسىنىڭ قارجى جەنە بۋحگالتەرلٸك ەسەپ بٶلٸمٸنٸڭ باستىعى, سالىق تٶلەۋشٸلەرمەن جۇمىس جٷرگٸزۋ بٶلٸمٸنٸڭ باستىعى, ەسەپ جەنە تالداۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى, سالىقتىق باقىلاۋ باسقارماسىنا قاراستى سالىقتىق باقىلاۋ بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى, تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى سىندى قىزمەت ساتىلارىنان ٶتتٸ. قاي قىزمەتتە بولماسىن, ەلٸبەك اعا ادامي بيٸكتٸكتٸڭ, كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸكتٸڭ تۇعىرىنان تٷسكەن ەمەس. تەجٸريبەلٸ باسشىدان تەلٸم العان شەكٸرتتەرٸ وعان دەگەن شەكسٸز قۇرمەتٸ مەن العىسىن ەلٸ كٷنگە دەيٸن بٸلدٸرٸپ كەلەدٸ. بٷگٸندە ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ دەپارتامەنتتە باسشىلىق قىزمەت اتقارىپ وتىر. سىناپتاي سىرعىعان ۋاقىت ۋىستا تۇرا ما? كەيٸپكەرٸمٸز كەيٸنگٸ جىلدارى جاڭادان قۇرىلعان تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق ٶسٸپ-ٶركەندەۋٸنە اتسالىسىپ, قازىناعا تٷسەتٸن قارجىنى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاپ, وبلىسقا قاجەتتٸ كادرلاردىڭ ٶسۋٸنە, قالىپتاسۋىنا قاجىرلى ەڭبەگٸن ارنادى.
شەكٸرتتەرٸنٸڭ ايتۋىنشا, ەلٸبەك اعا جۇمىس بارىسىندا: «ٶزدەرٸڭنەن جاۋاپكەرشٸلٸك پەن بەلسەندٸلٸكتٸ تالاپ ەتٸڭدەر. سالىق سالاسىندا جۇمىس ٸستەيتٸن مامانداردىڭ ەڭ الدىمەن ەستە ساقتاۋ قابٸلەتٸ جاقسى بولۋى جەنە كٸرٸس پەن شىعىس قۇجاتتارىنا مۇقييات بولۋى كەرەك» دەپ كەڭەس بەرەتٸن. وسى كەڭەس كٶپشٸلٸگٸنٸڭ كٷندەلٸكتٸ ۇستانىمىنا اينالدى.
ەلٸبەك اعا ٶز قىزمەتٸن مٸنسٸز اتقارىپ, جەتٸستٸكتەرگە جەتۋدە بار كٷش-جٸگەرٸن جۇمسادى. بيۋدجەتتٸك جەنە سالىقتىق زاڭنامانى جاقسى بٸلەتٸن, شەشٸمدەردٸ ساۋاتتى ەرٸ بٸلٸكتٸ قابىلدايتىن باسشى رەتٸندە تانىلدى. وسى ەڭبەكتەرٸ باعالانىپ, بٸرنەشە مەرتە قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ, وبلىس باسشىلىعىنىڭ قۇرمەت گراموتالارىمەن ماراپاتتالىپ, العىس حاتتارعا يە بولدى. «وبلىسقا سٸڭٸرگەن ەڭبەگٸ ٷشٸن» مەدالٸن, «مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر ورگاندارىنىڭ ٷزدٸگٸ» تٶسبەلگٸسٸن يەلەندٸ.
ەلٸبەك اعا سوڭعى ٷش جىل كٶلەمٸندە قازىعۇرت اۋدانى بويىنشا مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر باسقارماسىن باسقارىپ كەلەدٸ. وعان ٶزٸ تۋىپ-ٶسكەن قازىعۇرت اۋدانىنىڭ ەربٸر تٷيٸر تاسى مەن وي-شۇڭقىرى ىستىق. سول ەلدٸڭ تۋماسى بولعاندىقتان, بولاشاعىنا الاڭداپ وتىراتىنى راس. قازٸر ەلٸبەك اعا جارى باعلان شەركەنقىزىمەن بٸرگە بٸر ۇل, ەكٸ قىز تەربيەلەپ ٶسٸرٸپ, ولاردان التىن اسىقتاي 11 نەمەرە سٷيٸپ وتىر.
ەلٸبەك اعانىڭ پايعامبار جاسىنا تولۋىنا وراي ول كٸسٸگە جان-جاقتان قۇتتىقتاۋلار, ٸزگٸ تٸلەكتەر مولىنان ايتىلىپ جاتىر. كەسٸبٸنە ادالدىقپەن قاراپ, بٷكٸل عۇمىرىنىڭ قازىعى ەتكەن, سول ۇستانىمى ارقىلى بٷگٸنگٸ ۇرپاققا تۋرا جول كٶرسەتكەن ەل ازاماتىنا قانداي قۇرمەت كٶرسەتسە دە ارتىق ەمەس دەپ ويلايمىز. مٸنە, بٸز بٸلەتٸن ەلٸبەك لەسوۆ – وسىنداي ٸزگٸ نيەتتٸ جان.
دەۋلەت تۇرسىنۇلى,
«وڭتٷستٸك قازاقستان».
