فوتو: okg.kz
ماقتاارال اۋدانى, اباي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى نۇربيبٸ وماروۆا – ۇلتتىق قولٶنەرٸمٸزدٸ دامىتۋعا ٷلەس قوسىپ كەلە جاتقان كەسٸپكەر. جاقىندا ول مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنىڭ باستاماسىمەن استانا قالاسىندا ەلەم جۇرتشىلىعىنا حالقىمىزدىڭ دانالىعى مەن دەستٷرٸن, مەدەنيەتٸ مەن ٶنەرٸن پاش ەتۋ ماقساتىندا ٶتكٸزٸلگەن كٶشپەندٸلەر ويىنىنا قاتىسىپ قايتقان بولاتىن.
– ماقتاارال اۋدانى, اباي اۋىلىندا 1964 جىلى دٷنيەگە كەلگەنمٸن. وسىندا مەكتەپتٸ بٸتٸرٸپ, دٷكەندە ساتۋشى بولدىم. كەڭەس وداعى كەزٸندە بۇل ەكٸنٸڭ بٸرٸنە بۇيىرا بەرمەيتٸن جۇمىس ەدٸ. كەيٸننەن تۇرمىس قۇرىپ, جولداسىم ەكەۋمٸز 5 پەرزەنت تەربيەلەپ ٶسٸردٸك. بٷگٸندە ٷش قىزىم مەن ەكٸ ۇلىم ٷيلٸ-جايلى بولدى. زەينەتكەرلٸككە شىعىپ, شاعىن شەبەرحانا اشىپ, ٶزٸمنٸڭ سٷيٸكتٸ ٸسٸممەن اينالىسا باستادىم.
انام ٶتە ٸسمەر ادام بولاتىن. بالا كٷنٸمنەن ونىڭ تەكەمەت باسىپ, الاشا توقىعانىن كٶرٸپ, بۇل ٶنەردٸ بويىما سٸڭٸرٸپ ٶستٸم. جاسىراتىنى جوق, قازٸر كٶپشٸلٸك قوي جٷنٸنٸڭ قادٸرٸن بٸلمەيدٸ. مالشىلار جٷننەن تەزٸرەك قۇتىلۋ ٷشٸن ونى ٶرتەيدٸ نەمەسە سۋعا اعىزىپ جٸبەرٸپ جاتادى. بٸردە وسىلاي ەشكٸمگە كەرەك بولماي قالعان قوي جٷندەرٸن كٶرگەندە انامنىڭ ەرەكەتٸ ەسٸمە تٷسە بەردٸ. سودان شاشىلعان جٷندەردٸ جيناپ الىپ, جاقسىلاپ جۋىپ, تازالاپ, شۋاشىن كەتٸرٸپ, سابادىم. تٷتٸلگەن دايىن ٶنٸمنەن انامنان ٷيرەنگەن بۇيىمداردى جاساۋدى قولعا الدىم. وسىلايشا, بايلىعىمىزدى قور قىلمايىن دەپ باستاعان ٸسٸم بٷگٸندە كەسٸبٸمە اينالىپ شىعا كەلدٸ. قازٸر رەسپۋبليكالىق جەنە حالىقارالىق كٶرمەلەرگە قاتىسىپ, ۇلتتىق قولٶنەرٸمٸزدٸ جاڭعىرتۋعا ٷلەس قوسىپ جاتىرمىن, – دەيدٸ نۇربيبٸ جارقىنقىزى.
بٷگٸندە كەسٸپپەن اينالىسامىن دەۋشٸلەرگە ٶزٸن-ٶزٸ دامىتۋعا مٷمكٸندٸك مول. جٷننەن جاسالعان بۇيىمدار – ٷيدٸڭ سەنٸ, ال, توقىلعان كيٸمدەر سۋىق ٶتكٸزبەيدٸ. وسىنى بٸلەتٸن ادامدار العاشقىدا شەبەردٸڭ جاساعان بۇيىمدارىن ٷيٸنە كەلٸپ ساتىپ الىپ جاتتى. سۇرانىس كٶبەيگەننەن كەيٸن كەيٸپكەرٸمٸز شەبەرحانا اشىپ, سٷيٸكتٸ ٸسٸن كەسٸبٸنە اينالدىرۋدى ماقسات ەتتٸ. ول ٷشٸن, ەرينە, جٷندٸ زامان تالابىنا ساي ٶندەۋدٸڭ تەحنولوگيياسىن مەڭگەرۋٸ كەرەك.
سودان نۇربيبٸ جارقىنقىزى 2018 جىلى قاراعاندى وبلىسى, وساكاروۆ اۋدانىندا ورنالاسقان «بارشىن بٸلەك» وقۋ ورتالىعىنان بٸلٸم الىپ, قوي جٷنٸنەن ۇلتتىق ناقىشتاعى كيٸمدەر دايىنداۋدى ٷيرەنٸپ كەلدٸ.
– قازٸر ادامنىڭ باس كيٸمٸنەن باستاپ اياق كيٸمٸنە دەيٸنگٸ دٷنيەلەردٸڭ بارلىعىن ٶزٸندٸك سەن ٷلگٸسٸمەن ەرەكشە ەتٸپ جاساپ جٷرمٸن. جالپى, قوي جٷنٸنٸڭ ادام دەنساۋلىعىنا تيگٸزەتٸن پايداسى وراسان زور. ودان جاسالاتىن بۇيىمدار, توقىلاتىن كيٸم دە سەندٸ ەرٸ ەدەمٸ. سوندىقتان قوي جٷنٸن ٶندەپ, سەندٸ كيٸمدەر تٸگٸپ ٷيرەنەمٸن دەۋشٸلەر بولسا, قۋانا-قۋانا ٷيرەتۋگە ەزٸرمٸن.
قازٸر شەبەرحانامدا 6 قىز-كەلٸنشەك قوي جٷنٸن ٶڭدەۋدٸ ٷيرەنۋدە ەرٸ ماعان كٶمەكتەسۋدە. ال, باسقا اۋىلداردا بۇل دەستٷر جويىلىپ بارادى. بالا كٷنٸمٸزدە اپالارىمىز قوي جٷنٸن تٷتٸپ, ساباپ, كيٸز باسىپ, بٸلەكتەيتٸن. ال, بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز شيگە ورالعان كٸلەمدٸ تەپكٸلەۋ بولاتىن. كيٸز باسۋ بىلاي تۇرسىن, قازٸر ۇرشىق يٸرٸپ, شۇلىق توقيتىن اپالار جوقتىڭ قاسى. بٸلە بٸلگەنگە قويدىڭ جٷنٸنەن توقىلعان شۇلىق وڭايلىقپەن جىرتىلا قويمايدى. ەرٸ جىلۋدى جاقسى ساقتايدى. سوزىلعىش كەلەدٸ. سۋ مەن دىمقىلدان يلەنە قويمايدى. ۇزاق ۋاقىت بويى بوياۋىن جوعالتپايدى.
دەنەڭٸزدٸ جاراقاتتاپ الىپ, ەم-دوم قونباي جٷرسە, وندا قوي جٷنٸن جىلى سۋمەن جۋساڭىز, جارادان تىرتىق تا قالمايدى. ەرتەرەكتە بابالارىمىز گايموريت پەن ۆاريكوز اۋرۋلارىن قويدىڭ جٷنٸمەن ەمدەگەن. قوي جٷنٸنٸڭ سۋىقتى تارتىپ الاتىن, جارانى تەز جازاتىن قاسيەتٸ بار. قوي جٷنٸنٸڭ پايداسى, مٸنە, وسىنداي.
تاراز قالاسىندا ەلٸمٸزدٸ قويدىڭ ٶڭدەلگەن تازا جٷنٸمەن قامتاماسىز ەتٸپ وتىرعان اركەن ەسٸمدٸ جٸگٸت تۇرادى. مەن دە جٷندٸ سول اركەننەن الامىن.
سوڭعى ۋاقىتتا عالىمدار قويدىڭ جٷنٸندە يود كٶپ ەكەنٸن مەلٸمدەۋدە. قازٸر ادامدار يود تاپشىلىعى سالدارىنان كٶپتەگەن اۋرۋلارعا دۋشار بولۋدا...
ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيٸنشٸ, مەنٸڭ جٷننەن جاسالعان جاستىعىم بار. قان قىسىمىم كٶتەرٸلگەندە ەلگٸ جاستىعىما باسىمدى قويىپ, تىنىعىپ الامىن. سوندا كٶپ ۇزاماي باسىمنىڭ اۋىرعانى دا قويادى, قان قىسىمى دا قالىپقا كەلەدٸ. سوندىقتان قايدا بارسام دا ونى ٶزٸممەن بٸرگە الىپ جٷرۋگە تىرىسامىن, – دەيدٸ شەبەر.
نۇربيبٸ جارقىنقىزى بۇعان دەيٸن جولداسى ەكەۋٸ جىلىجايدا كٶكٶنٸستەر ٶسٸرٸپ, جىلىنا ەكٸ رەت ٶنٸم العان ەكەن. قازٸر جىلىجايداعى جۇمىستى جولداسى مەن ۇلدارى جالعاستىرىپ جٷر. ال, ول ٶزٸنٸڭ سٷيٸكتٸ ٸسٸمەن اينالىسىپ, قوي جٷنٸنەن ۇلتتىق ناقىشتاعى بۇيىمداردى جاساۋدا.
– جاقىندا تٷركٸستان قالاسىندا ٷلكەن كٶرمە ٶتتٸ. سوندا قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تٷرٸك ۋنيۆەرسيتەتٸندە بەلدٸ قىزمەت اتقاراتىن تٷرٸك ەيەل 100 شاقتى قولٶنەرشٸنٸڭ ٸشٸنەن مەنٸڭ بۇيىمدارىما قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ۇلتتىق ناقىشتاعى ٶرنەكتەر تٷسكەن 70 مىڭ تەڭگەلٸك 5 شاپاندى ساتىپ الدى. جەنە مەنٸ وقۋ ورنىندا ٶتەتٸن كٶرمەگە ارنايى شاقىردى. بۇل – مەن ٷشٸن ٷلكەن جەتٸستٸك.
قازٸرگٸ تاڭدا قولىمدا تۇراتىن كەلٸنٸم قوي جٷنٸن ٶڭدەۋدٸ ٷيرەنۋگە دەن قويعان. بولاشاقتا مەنٸڭ ٸسٸمدٸ جالعاستىراتىن ەلەمگە ەيگٸلٸ قولٶنەر شەبەرٸ بولادى دەپ سەنەمٸن, – دەيدٸ كەيٸپكەرٸمٸز.
ديلارا بيمەنوۆا, «وڭتٷستٸك قازاقستان».
