جاقىندا ەلباسى ن.نازارباەۆ كونستيتۋتسييالىق رەفورماعا بايلانىستى مەسەلە كٶتەردٸ. ارتىنشا حالىققا ارنايى جولداۋ جاساپ, قازاقستاننىڭ جاڭا باعىتتارىن ايقىندادى. وسىعان وراي «اقپاراتتىق-تالداۋ ورتالىعىنىڭ» ديرەكتورى, قورقىت اتا اتىنداعى قمۋ-دٸڭ قازاقستان تاريحى, ساياساتتانۋ جەنە ەلەۋمەتتانۋ كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, ساياسي عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سەۋلەتبەك ساحيەۆتٸ سٶزگە تارتقان ەدٸك.
- ەلباسى مەملەكەتتٸك بيلٸك تارماقتارى اراسىنداعى ٶكٸلەتتٸلٸكتەردٸ بٶلۋ تۋرالى ٷندەۋ جارييالادى. كونستيتۋتسييالىق رەفورما قوعامدى دەموكراتييالاندىرۋدىڭ بٸر قادامى ما?
- يە, بۇل رەفورما - قوعامدى دەموكراتييالاندىرۋدىڭ بٸر قادامى. سەبەبٸ, بيلٸك تارماقتارى اراسىنداعى پرەزيدەنت ٶكٸلەتتٸلٸكتەرٸنٸڭ بٶلٸنٸسٸ, ەسٸرەسە پارلامەنتكە ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك بەرۋ بۇل ەل دامۋىنداعى ەرەكشە قادامداردىڭ بٸرٸ. ەلباسى ٶز ٷندەۋٸندە 40 جۋىق ٶكٸلەتتٸلٸكتٸڭ بيلٸك تارماقتارى اراسىندا بٶلٸنۋٸن اتاپ كەتٸپ, ونىڭ ەكٸ باعىت بويىنشا جٷرەتٸنٸنە توقتالدى. مۇنداي قادامعا ەربٸر ەل باسقارۋشى بارا بەرمەيدٸ. جاھاندىق ٷدەرٸستە ٶمٸرشەڭ ساياسي جٷيە قالىپتاستىرۋ وڭاي شارۋا ەمەس. حالىق قالاۋلىلارىنىڭ مۇنداي جاعدايدا جۇمىس اتقارۋى ٷلكەن سەنٸم مەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ تالاپ ەتەدٸ. دەموكراتييالىق قوعامدى دامىتۋ ول بٸرٸنشٸ كەزەكتە بيلٸككە دەگەن سەنٸمنەن پايدا بولادى. سول سەبەپتٸ جاڭا ٶگەرٸستەر حالىق پەن بيلٸك اراسىنداعى التىن كٶپٸردٸ نىعايتا تٷسەدٸ دەگەن ويدامىن.
- "ٶسٸمنٸڭ جاڭا مودەلٸنە كٶشۋ تەسٸلٸ ەر جەردە ەر تٷرلٸ ەكەنٸنە سەنٸمدٸمٸن. بٸز ٶزٸمٸزدٸڭ مىقتى تۇستارىمىزدى پايدالانىپ, تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ 25 جىلىندا بٸرگە قالىپتاستىرعان ەلەۋەتٸمٸزدٸ جوعالتىپ الماۋىمىز كەرەك", - دەيدٸ پرەزيدەنت. بيىلعى جولداۋعا ارقاۋ بولعان "قازاقستاننىڭ ٷشٸنشٸ جاڭعىرۋىنان" نە كٷتەمٸز? بۇل جاڭعىرۋ - مەملەكەتتٸڭ قالىپتى ەرٸ جەدەل دامۋىنا قانشالىقتى سەرپٸن بەرمەك?
- ەلباسىنىڭ «قازاقستاننىڭ ٷشٸنشٸ جاڭعىرۋى: جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك» بيىلعا جولداۋ بٷكٸل قازاقستاندىقتارعا ٷلكەن وي تاستادى. بەس باسىمدىقتان قۇرالعان بۇل جولداۋ ٶمٸردٸڭ نەگٸزگٸ بولىپ سانالاتىن سالالارىنا باسىمدىق بەرلٸگەن. جولداۋدا ەل دامۋىنداعى جاڭا تەحنولوگييالاردىڭ ورنى ەرەكشە ەكەنٸنە توقتالىپ ٶتتٸ. بٸز بٸلەتٸن ەلەكتروندى ٷكٸمەن, ينتەرنەت بانكينگ جەنە ت.ب. ٶمٸرٸمٸزگە ەنگەن جاڭا باعدارلامالار مەن تەحنولوگييالار ٶمٸرٸمٸزدٸ جەڭٸلدەتٸپ, ٶزگەرتەكنٸ بەلگٸلٸ. الايدا, بۇل كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە تۇتىناتىن قىزمەتتەرٸمٸز, ال ٶندٸرٸستە شە? دامىعان 30 ەلدٸڭ قاتارىنا قوسىلۋ ٷشٸن بٸزدٸڭ بارلىق سالالارىمىز سول ەلدەرمەن دەڭگەيلەس بولۋى قاجەت. سول سەبەپتٸ, ٶندٸرٸستە جاڭا تەحنولوگييالاردى قولدانۋ, ٶندٸرٸستٸ تولىق اۆتوماتتاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەلەكت مەسەلەسٸ ول ٶمٸر تالابى. بٸز جاڭاشىلدىقتان قورىپپاۋىمىز كەرەك, كەرٸسٸنشە ولاردى مەڭگەرٸپ, ەلدٸڭ دامۋىنا قولدانۋىمىز قاجەت. وسى رەتتە «ەلەكترنوندى قازاقستان» اتتى ٷلكەن جوبا ٸسكە قوسىلماقشى. وسى رەتتە ينتەلەكتۋالدى قوعامدى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا IT تەحنولوگييالاردى مەڭگەرۋ قازٸرگٸ تاڭدا ٷلكەن رول اتقارۋدا.
سۇحباتتاسقان: ۇلت پورتالى
.jpeg)