30 تامىزدا ەل تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان ٸس-شارالار اياسىندا جەنەۆا قالاسىندا (شۆەيتسارييا) قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ - ەلباسى كٸتاپحاناسى دەلەگاتسيياسى بۇۇ بٶلٸمٸنٸڭ جەنەۆاداعى كٸتاپحانا جەنە ارحيۆ ديرەكتورى فرانچەسكو پيزانومەن كەزدەستٸ.
ٸس-شارا بۇۇ-نىڭ جەنەۆاداعى باس ديرەكتورى تاتيانا ۆالوۆايا مەن بۇۇ جانىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەنەۆاداعى تۇراقتى ٶكٸلٸ جانار ايتجانوۆانىڭ قاتىسۋىمەن ٶتتٸ.
تاراپتار ەلباسى كٸتاپحاناسى مەن بۇۇ بٶلٸمٸنٸڭ جەنەۆاداعى كٸتاپحاناسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جوسپارىن تالقىلاپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ - ەلباسى كٸتاپحاناسى مەن بۇۇ بٶلٸمٸنٸڭ جەنەۆاداعى كٸتاپحانا جەنە ارحيۆٸ اراسىنداعى نيەت تۋرالى حاتىنا قول قويدى.
قۇجات ارحيۆ, تاريح سالالارىنداعى كٶپجاقتى, حالىقارالىق قارىم-قاتىناستار مەن قۇندىلىقتاردى زەرتتەۋدٸڭ ىنتىماقتاستىعىن, بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قىزمەتٸ مەن قازاقستاننىڭ تاريحي مۇراسىن زەرتتەۋدەگٸ سەرٸكتەستٸكتٸ كٶزدەيدٸ.
العىسٶز بارىسىندا ەلباسى كٸتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى باقىتجان تەمٸربولات قازاقستان دەلەگاتسيياسىنىڭ جەنەۆاعا ساپارى 31 تامىزدا ٶتەتٸن حالىقارالىق كونفەرەنتسيياعا بايلانىستى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ەلباسى كٸتاپحاناسى ۇيىمداستىراتىن كونفەرەنتسييا سەمەي يادرولىق پوليگونى جابىلۋىنىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالماق.
«اتاۋلى كٷننٸڭ قازاقستان ٷشٸن عانا ەمەس, بٷكٸل ەلەمدٸك قاۋىمداستىق ٷشٸن ماڭىزى زور. تۇڭعىش پرەزيدەنتٸمٸز ن.ە. نازارباەۆتىڭ تاريحي شەشٸمٸنٸڭ ارقاسىندا سەمەي يادرولىق پوليگونىن جاپقان قازاقستان قارۋسىزدانۋ سالاسى كٶشباسشىلارىنىڭ بٸرٸ بولىپ مويىندالدى. 2009 جىلى بۇۇ باس اسسامبلەياسى بٸراۋىزدان قارار قابىلداپ, 29 تامىزدى حالىقارالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسى كٷرەس كٷنٸ دەپ جارييالادى. بەيبٸتشٸلٸك پەن جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتۋعا باعىتتالعان كٶپتەگەن باسقا باستامالار سيياقتى بۇل باستامانى دا ەلباسى ۇسىندى. ونىڭ «مانيفەست. ەلەم. ححٸ عاسىر» بايانداماسى باس اسسامبلەيا مەن بۇۇ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ رەسمي قۇجاتى مەرتەبەسٸن الدى. قازٸرگٸ گەوساياسي تۇراقسىزدىق جاعدايىندا قازاقستاننىڭ بٸتٸمگەر جەنە يادرولىق قارۋعا تىيىم سالۋ يدەياسىنىڭ اۆتورى رەتٸندە رٶلٸ زور. بۇل باعىتتى 2011-2013 جىلدار ارالىعىندا بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى جەنە جەنەۆاداعى بۇۇ ەۋروپا بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى بولىپ جۇمىس ٸستەگەن مەملەكەت باسشىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ تا جالعاستىرىپ كەلەدٸ», - دەدٸ تەمٸربولات.
بۇۇ-نىڭ جەنەۆاداعى باس ديرەكتورى تاتيانا ۆالوۆايا دا قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋعا قوسقان ٷلەسٸن بەلگٸلەپ, بايلانىستى ودان ەرٸ نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى كٸتاپحاناسىمەن قارىم-قاتىناس ورناتۋ بٸز ٷشٸن ٷلكەن مەرتەبە. ن.ە. نازارباەۆ – حح عاسىردىڭ اياعى مەن ححٸ عاسىردىڭ باسىنداعى ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ٸرٸ ساياساتكەرلەردٸڭ بٸرٸ. ونىڭ ەسٸمٸمەن اتالعان مەكەمەنٸڭ ارحيۆٸ مەن كٸتاپحاناسىن كٶپشٸلٸككە قولجەتٸمدٸ ەتۋ – اقىلمەن تابىلعان وي. بٷگٸندە كٸتاپحانا – ەرٸ عىلىمي ورتالىق, ەرٸ ماڭىزدى حالىقارالىق ٸس-شارالاردىڭ ۇيىتقىسى. بۇۇ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتاعى تۇراقتى ۇستانىمىن جەنە نەگٸزگٸ باستامالارىن, اتاپ ايتقاندا قارۋسىزدانۋ, ۇلتارالىق جەنە كونفەسسيياارالىق ديالوگ قۇرۋ سيياقتى يدەيالارىن جوعارى باعالايدى. زەرتتەۋشٸلەردٸڭ بٸزدٸڭ كٸتاپحاناعا دا, ەلباسى كٸتاپحاناسىنا قىزىعۋشىلىعى زور», - دەپ اتاپ ٶتتٸ ۆالوۆايا.
ول 1946 جىلى ۇلتتار ليگاسىنىڭ بارلىق ارحيۆٸ مەن باسىلىمىن قولعا العان بۇۇ كٸتاپحاناسى مەن ارحيۆٸ قازٸرگٸ ۋاقىتتا قورىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا اۋقىمدى جوبانى جٷزەگە اسىرىپ جاتقانىن ايتتى. ەندٸ بٸرەگەي ماتەريالدار ەلەمنٸڭ كەز كەلگەن جەرٸندەگٸ زەرتتەۋشٸلەرگە اشىق بولادى. بٷگٸندە بۇۇ كٸتاپحاناسى مەن ارحيۆٸ قورىندا 17 ميلليوننان استام كٸتاپ بار. كەزدەسۋدە كٸتاپحانالار اراسىندا ەلەكتروندى كٸتاپ الماسۋ ۇسىنىلدى.
ٶز كەزەگٸندە جەنەۆاداعى بۇۇ كەڭسەسٸ كٸتاپحاناسى مەن ارحيۆٸنٸڭ ديرەكتورى فرانچەسكو پيزانو بىلاي دەدٸ: «قارۋسىزدانۋ جەنە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ – بۇۇ كەڭسەسٸ كٸتاپحاناسى مەن ارحيۆٸ قىزمەتٸنٸڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ بٸرٸ. كٶپتەگەن ماتەريالدار, قۇجاتتار مەن كٸتاپتار اتالعان مەسەلەلەردٸ قامتيدى. سوندىقتان دا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى كٸتاپحاناسىنىڭ دا بۇل مەسەلەلەرمەن اينالىساتىنىنا قۋانىپ وتىرمىز. بۇل مٷددەمٸزدٸڭ ىنتىماقتاستىعىمىزدى نىعايتاتىنىنا سەنٸمدٸمٸن».
ەستەرٸڭٸزگە سالساق, اعىمداعى جىلدىڭ 30 تامىزى مەن 1 قىركٷيەگٸ ارالىعىندا ەلباسى كٸتاپحاناسى جەنەۆا قالاسىندا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸمەن بٸرقاتار ٸس-شارا مەن كەزدەسۋ ٶتكٸزبەك. ولاردىڭ اياسىندا جاھاندىق جەنە ايماقتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ, ارحيۆتٸك جەنە تاريحي زەرتتەۋلەردٸڭ, ديپلوماتييا مەن حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ مەسەلەلەرٸنە قاتىستى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا باعىتتالعان قۇجاتتارعا قول قويىلادى.
بٷگٸن ەلباسى كٸتاپحاناسى جەنەۆا ساياسات جەنە قاۋٸپسٸزدٸك ورتالىعىمەن ىنتىماقتاستىق مەموراندۋمىنا قول قويدى.
ەرتەڭ, 31 تامىزدا سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلۋىنىڭ 30 جىلدىعىنا جەنە 29 تامىز – يادرولىق سىناقتارعا قارسى حالىقارالىق كٷرەس كٷنٸنە وراي جەنەۆادا «قازاقستان – بۇۇ: بەيبٸتشٸلٸك ٷشٸن سەرٸكتەستٸك» حالىقارالىق كونفەرەنتسيياسى ٶتەدٸ.
كونفەرەنتسييا بارىسىندا اعىلشىن تٸلٸندەگٸ «يادرولىق قارۋسىز ەلەمگە بەتبۇرىس: ەلباسى باستامالارى» عىلىمي جيناعىنىڭ تۇساۋكەسەرٸ ٶتەدٸ.
