كەزەكتٸ ٷكٸمەت وتىرىسى كەزٸندە قازاقستاندا بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ شارالارى قارالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ ر. دەلەنوۆ ايتقانداي, بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ بويىنشا باستى باعىتتار مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارى, زاڭنامانى جاقسارتۋ جەنە رەتتەۋ ورتاسىن جەڭٸلدەتۋ بولىپ وتىر.
2050 جىلعا قاراي ەكونوميكادا شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٷلەسٸن 50%-عا دەيٸن ارتتىرۋ — ستراتەگييالىق مٸندەت.
«ەكونوميكاداعى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٷلەسٸ ٶسۋدە. جەدەل دەرەكتەر بويىنشا 2019 جىلى ول 29,5%-دى قۇرادى. 2020 جىلعا قويعان مٸندەتٸمٸز – جالپى ٸشكٸ ٶنٸمدە شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٷلەسٸن 30%-عا دەيٸن, 2025 جىلعا قاراي 35%-عا دەيٸن, 2050 جىلعا قاراي 50%-عا دەيٸن جەتكٸزۋ. بۇل دامىعان ەلدەردٸڭ دەڭگەيٸنە سەيكەس كەلەدٸ», — دەدٸ ر. دەلەنوۆ.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, شاعىن جەنە ورتا بيزنەس — ەكونوميكا جەنە جۇمىسپەن قامتۋدىڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتٸ. دامىعان ەلدەر شاعىن جەنە ورتا بيزنەس كەسٸپورىندارىنىڭ كٶپتٸگٸمەن ەرەكشەلەنەدٸ. شاعىن جەنە ورتا بيزنەس كەسٸپورىندارىنىڭ سانى كٶپ بولسا, ەكونوميكانىڭ كٶلەمٸ ارتا بەرەدٸ. سونداي-اق شەت ەلدەردٸڭ كٶرسەتكٸشتەرٸ بويىنشا ەكونوميكاداعى شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٷلەسٸ جوعارىلاسا, حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى دا جوعارى بولادى. شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك نەگٸزگٸ جۇمىس ورىندارىن قۇرايدى.
وسىلايشا, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جەنە دامۋ ۇيىمىنىڭ ستاندارتتارىنا سەيكەس بولۋ ماقساتىندا, زاڭناما مەن رەتتەۋشٸلٸك ورتانى جاقسارتۋ ماڭىزدى.
كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى», «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» جەنە «ەڭبەك» باعدارلامالارى شەڭبەرٸندە جٷزەگە اسىرىلادى.
«2019 جىلى اتالعان باعدارلامالار اياسىندا 22 مىڭ جوباعا قارجىلىق قولداۋ كٶرسەتٸلدٸ. بيزنەسكە جەڭٸلدەتٸلگەن قارجىلاندىرۋ كٶرسەتٸلدٸ جەنە ينفراقۇرىلىم ٶتكٸزٸلدٸ. قارجىلىق قولداۋمەن بٸرگە 106 مىڭ كەسٸپكەر بيزنەستٸڭ نەگٸزدەرٸ مەن فۋنكتسيونالدىق باعىتتارى بويىنشا وقىتىلدى. 41 مىڭ كەسٸپكەرگە سەرۆيستٸك قولداۋ كٶرسەتٸلدٸ. بۇل بۋحگالتەرلٸك جەنە سالىق ەسەبٸن جٷرگٸزۋمەن بايلانىستى قىزمەتتەر, زاڭ قىزمەتتەرٸ, ماركەتينگ مەسەلەلەرٸ جەنە ت. ب.», — دەدٸ ر. دەلەنوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ ٷشٸن مىناداي شارالار جٷزەگە اسىرىلدى.
بٸرٸنشٸدەن. ٶتكەن جىلى بيزنەس-ورتانى دامىتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا 100-گە جۋىق تٷزەتۋدٸ كٶزدەيتٸن زاڭنامالىق باستامالاردىڭ 7 توپتاماسى قابىلداندى.
بيىل قازاقستان ەلەمنٸڭ 190 ەلٸنٸڭ ٸشٸندە بيزنەس احۋالى جاعىنان اسا قولايلى توپ-25 ەلدٸڭ قاتارىنا كٸردٸ.
ەكٸنشٸدەن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ميكرو جەنە شاعىن بيزنەس ٷشٸن سالىق تٶلەۋگە جەنە ولارعا تەكسەرۋ جٷرگٸزۋگە موراتوريي ەنگٸزٸلدٸ. جالپى 1,2 ملن ميكرو جەنە شاعىن كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸسٸ ٷش جىلدا سالىق بويىنشا 382 ملرد تەڭگەنٸ ٷنەمدەيدٸ.
سونداي-اق موراتوريي نەتيجەسٸندە 3 جىلدىڭ ٸشٸندە 100 مىڭعا جۋىق تەكسەرٸس ٶتكٸزٸلمەيدٸ. بۇل ەكٸمشٸلٸك جٷكتەمەنٸ ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ جەنە بيزنەستٸ جٷرگٸزۋ تۇراقتىلىعىنا جەردەمدەسەدٸ.
ٷشٸنشٸدەن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ەدٸلدٸك پرەزۋمپتسيياسى قاعيداتىن ەنگٸزۋ بويىنشا نورمالار ۇسىنىلادى. بارلىق رەتتەلمەگەن داۋلى مەسەلەلەر بيزنەستٸڭ پايداسىنا قاراي شەشٸلەدٸ.
سونداي-اق اۋىسپالى كەزەڭ پراكتيكاسىن ەنگٸزۋ ۇسىنىلادى. بيزنەسكە قويىلاتىن تالاپتار ٶزگەرتٸلەتٸن بولسا, ولار بٸردەن ەمەس, بيزنەسكە دايىندالۋعا ۋاقىت بەرۋ ٷشٸن, بەلگٸلٸ بٸر كەزەڭنەن كەيٸن كٷشٸنە ەنۋٸ تيٸس.
بيزنەس-قاۋىمداستىق الدىندا باقىلاۋ-قاداعالاۋ ورگاندارىنىڭ بٸرىڭعاي ەسەپ بەرۋ كٷنٸ ەنگٸزٸلەدٸ. مۇنداي ەسەپ جىل سايىن جٷرگٸزٸلەدٸ.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ بويىنشا رەفورمالاردىڭ سەگٸزٸنشٸ توپتاماسىن قابىلداۋ, “بيزنەسكە ارنالعان ٷكٸمەت” سەرۆيسٸن ٸسكە قوسۋ, سونداي-اق اقىلدى رەتتەۋ قۇرالىن ٸسكە اسىرۋ قاجەت. بۇل قازاقستاندا بيزنەستٸ جٷرگٸزۋدٸ ايتارلىقتاي جەڭٸلدەتەدٸ», — دەدٸ ر. دەلەنوۆ.
بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ بويىنشا رەفورمالاردىڭ 8 توپتاماسى
زاڭنامالىق شارالاردىڭ 8 توپتاماسى شەڭبەرٸندە بيزنەستٸ دامىتۋ ٷشٸن قالىپتى جاعداي جاساۋ بويىنشا زاڭنامالىق تٷزەتۋلەردٸڭ ٸسكە اسىرىلۋى كٶزدەلگەن. بۇل شارتتاردى تٸركەۋ رەسٸمٸن وڭايلاتۋ.
سونداي-اق قوسىمشا قۇن سالىعىن تٶلەۋشٸنٸ تٸركەۋ رەسٸمٸ جىلدامداتىلادى.
بيزنەستٸ تٸركەۋ كەزٸندە ونلاين رەجيمدە بانك شوتىن اۆتوماتتى تٷردە اشۋ كٶزدەلەتٸن بولادى. سونداي-اق جەكەلەگەن رەسٸمدەر بويىنشا قايتالاناتىن ارتىق حابارلامالار الىپ تاستالادى.
زاڭدى تۇلعالار بويىنشا جىلجىمايتىن مٷلٸك تۋرالى اقپارات اشىلادى. بۇل بيزنەس وپەراتسييالاردى قاۋٸپسٸز جٷزەگە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
«بيزنەسكە ارنالعان ٷكٸمەت» سەرۆيسٸ
قىزمەتتەردٸ كٶرسەتۋدٸڭ بٸرىڭعاي كەڭسەسٸ قاعيداتى بويىنشا مەملەكەت پەن بيزنەستٸڭ ٶزارا ٸس-قيمىلىنىڭ جاڭا فورماتى ەنگٸزٸلەدٸ. «بيزنەسكە ارنالعان ٷكٸمەت» بٸرىڭعاي كەڭسەسٸندە كەسٸپكەرلەر ٶز بيزنەسٸن دامىتۋ, قۇزىرەتتەردٸ ارتتىرۋ مەن قارجىلاندىرۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا قىزمەتتەر مەن كونسۋلتاتسييالاردىڭ اۋقىمدى جيىنتىعىنا يە بولادى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ اتاپ ايتقانداي, بٸرىڭعاي كەڭسەدە كەسٸپورىن اشۋ, سالىق دەكلاراتسيياسىن بەرۋ, بانكتەردٸڭ شارتتارىن سالىستىرۋعا جەنە باسقا دا ەرەكەتتەردٸ جاساۋعا بولادى. ەندٸ كەسٸپكەرلەر تۋىنداعان بارلىق سۇراقتاردىڭ جاۋاپتارىن بٸرىڭعاي كەڭسەدەن الاتىن بولادى. «بيزنەسكە ارنالعان ٷكٸمەت» جوباسىن پيلوتتىق ٸسكە قوسۋ وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىنا جوسپارلانعان.
«اقىلدى رەتتەۋ» قۇرالى
اقىلدى رەتتەۋ قۇرالىن جەتٸلدٸرۋ دامىعان ەلدەردٸڭ ٷزدٸك پراكتيكاسىنا سەيكەس كەلەدٸ.
«اقىلدى رەتتەۋ» — كەسٸپكەرلەر ٷشٸن ارتىق مٸندەتتەردٸ, تىيىمداردى, شەكتەۋلەردٸ قىسقارتۋ جەنە بيزنەس ٷشٸن نەگٸزسٸز شىعىنداردى ايقىنداۋ. «اقىلدى رەتتەۋ» قۇرالى بيزنەسپەن ٶزارا ٸس-قيمىل جاساۋدىڭ سەرۆيستٸك مودەلٸن, تەۋەكەلدەردٸ باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ اۆتوماتتاندىرىلۋىن جەنە اقىلدى قايتا رەتتەۋدٸ قامتيدى.
قايتا رەتتەۋ
ر. دەلەنوۆتٸڭ ايتۋىنشا, جاڭا تالاپتى ەنگٸزبەستەن بۇرىن ونىڭ بيزنەسكە تيەتٸن ىقپالىن تالداۋ قاجەت. مۇنداي تالداۋدى جاڭا فورماتتا جاساۋ كەرەك. بۇل رەتتەۋدٸڭ بارىنشا قىسقارۋى, ەكٸ ەسكٸ فۋنكتسييانىڭ ورنىنا بٸر جاڭا فۋنكتسييا قاعيداتىن ەنگٸزۋٸ جەنە ت. ب.
وسىلايشا, بۇل كەسٸپكەرلەر ٷشٸن رەتتەۋشٸلٸك ورتانىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جەنە بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋعا ەكەلەدٸ.
«كٶزدەلگەن مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارى, زاڭنامانى جەنە رەتتەۋشٸلٸك ورتانى جاقسارتۋ الداعى 5 جىلدا شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٶسۋٸن ىقپال ەتەدٸ. 2025 جىلعا قاراي شاعىن جەنە ورتا بيزنەستە جۇمىس ٸستەيتٸندەر سانى 4 ملن ادامعا دەيٸن جەتەدٸ. شوب-تىڭ ٶنٸم شىعارۋ كٶلەمٸ 35 ترلن تەڭگەنٸ قۇرايدى, شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ جٸٶ-دەگٸ ٷلەسٸ 2025 جىلعا قاراي 35%-عا دەيٸن ارتادى. بيزنەس جٷرگٸزۋ شارتتارىن جاقسارتۋ قازاقستاننىڭ “Doing Business” رەيتينگٸندە 20-ورىنعا يە بولۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ», — دەپ تٷيٸندەدٸ ر. دەلەنوۆ.
«اتامەكەن» ۇكپ باسقارما تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ە. جۇماعازيەۆ ٶز كەزەگٸندە پالاتا قۇرىلعان سەتتەن بەرٸ كەسٸپكەرلەردٸڭ 624 جٷيەلٸ پروبلەماسىن انىقتاعانىن جەتكٸزدٸ. ونىڭ 501-ٸ شەشٸلدٸ. بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ بويىنشا 8-شٸ رەفورمالار پاكەتٸ بيزنەستٸڭ جٷيەلٸ مەسەلەلەرٸن زەرتتەۋ نەگٸزٸندە جاسالدى. «اتامەكەن» ۇكپ ەلدەگٸ ٸسكەرلٸك احۋالدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان 50-دەن استام تٷزەتۋ ەزٸرلەدٸ. ولار جەر قاتىناستارىمەن, بەسەكەلەستٸكپەن, ەكونوميكامەن, بانك قىزمەتتەرٸمەن بايلانىستى.
پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى – قارجى مينيسترٸ ە. سمايىلوۆ بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ ٷكٸمەت جۇمىسىنىڭ ماڭىزدى ماقساتتارىنىڭ بٸرٸ ەكەنٸن اتاپ ايتتى. بەس جىل ٸشٸندە ەلٸمٸزدٸڭ جٸٶ-دەگٸ شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٷلەسٸ 29,5%-دان 35%-عا دەيٸن ارتۋى تيٸس.
«بيىل ماۋسىم ايىنا دەيٸن پيلوتتىق رەجيمدە “بيزنەسكە ارنالعان ٷكٸمەت” سەرۆيسٸن ٸسكە قوسۋ كەرەك. كەسٸپكەرلەرگە مەملەكەت تاراپىنان بارلىق كٶمەكتٸ جەنە ٷكٸمەت تاراپىنان كٶرسەتٸلەتٸن بارلىق قىزمەتتەردٸ بٸر كەڭسەدەن الۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋ قاجەت. بيىل مامىر ايىنىڭ سوڭىنا دەيٸن بيزنەس احۋالدى جاقسارتۋ بويىنشا 9-شى رەفورمالار پاكەتٸ ەزٸرلەنەتٸن بولادى», — دەدٸ ە. سمايىلوۆ.
