فوتو @wirestock
بٷگٸن ەكولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترٸ ەرلان نىسانباەۆ ەكولوگييالىق پروبلەمالار بويىنشا جيٸ شاعىم تٷسەتٸن ٶڭٸرلەر قاتارىندا شىمكەنت قالاسى, اقمولا وبلىسى جەنە ۇلىتاۋ وبلىسى تۇرعانىن ايتتى. ونىڭ سٶزٸنشە ەلٸمٸزدە جيٸ كٶتەرٸلەتٸن مەسەلەلەر ٷشٸن ارنايى بوتتار جۇمىس ٸستەيدٸ. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ قازاقستاندىقتار قانداي ەكولوگييالىق پروبلەمالارعا جيٸ شاعىمداناتىنىن انىقتاپ كٶردٸ.
ەلٸمٸزدە قوعامدىق كەڭٸستٸك پەن قورشاعان ورتانىڭ جاي-كٷيٸن باقىلاۋدى ۇيىمداستىرۋ شەڭبەرٸندە تسيفرلاندىرۋ تەحنولوگييالارى سەتتٸ پايدالانىلىپ جاتىر. ٶتكەن جىلى ٸسكە قوسىلعان @TazaQazBot تەلەگرامم-چات-بوتى تۇرعىندارعا ەكولوگييالىق پروبلەمالار مەن اباتتاندىرۋ مەسەلەلەرٸن تەز شەشۋگە ٷلەسٸن قوسا الاتىنىن كٶرسەتتٸ.
«بيىل 11 مىڭنان استام ٶتٸنٸم تٷستٸ, قازٸر 10 مىڭ ٶتٸنٸم قارالىپ, ورىندالدى. ەڭ جيٸ كٶتەرٸلەتٸن مەسەلەلەردٸڭ ٸشٸندە اۋماقتاردى تازالاۋ (2963) قوقىستى شىعارۋ (662), كٶشەلەردٸ اباتتاندىرۋ مەن تروتۋارلاردى كٷتٸپ ۇستاۋ (607) مەسەلەلەرٸ بار. مىسالى, جەتٸسۋ وبلىسىندا ەربٸر التىنشى شاعىم ەكٸمدٸككە تٷسەدٸ. شاعىمداردىڭ دەنٸ شىمكەنت قالاسى, اقمولا وبلىسى جەنە ۇلىتاۋ وبلىسىندا ورىندالىپ جاتىر. ٶتٸنٸمدەردٸ قاراۋدان نەگٸزسٸز باس تارتۋ دەرەگٸنە جەكە توقتالعىم كەلەدٸ. مىسالى, الماتى قالاسى بويىنشا رۇقسات ەتٸلمەگەن قوقىس ٷيٸندٸلەرٸ تۋرالى 7 ٶتٸنٸش ەكٸمدٸكپەن پوليتسييا باسقارماسىنا جولدانعان. رۇقسات ەتٸلمەگەن قوقىس ٷيٸندٸلەرٸن جويۋ ەكٸمدٸكتەردٸڭ تٸكەلەي مٸندەتٸ جەنە ولاردىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ شەڭبەرٸندە ورىندالۋى تيٸس», – دەدٸ ەرلان نىسانباەۆ ٷكٸمەت وتىرىسىندا.
ەكولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, قازٸر قازاقستان ەكولوگييالىق داعدارىستىڭ الدىندا تۇر. اۋانىڭ لاستانۋى, سۋ رەسۋرستارىنىڭ ازايۋى, جەردٸڭ توزۋى, ٶندٸرٸستٸك قالدىقتاردىڭ قوردالانۋى ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸنە اينالىپ وتىر. سوندىقتان وسى جارتى توقساندىقتا «تازا قازاقستان» باستاماسى اياسىندا رەسپۋبليكا بويىنشا 405 ٸس-شارا ٶتكٸزٸلگەن. ونىڭ ٸشٸندە «تازا قالا», «تازا ايماق», «تازا كەسٸپ – تازا ايماق», «تازا جاعالاۋلار», «بٷكٸلقازاقستاندىق اعاش وتىرعىزۋ كٷنٸ», «مٶلدٸر بۇلاق», «حالىقارالىق قۇستار كٷنٸ» سيياقتى اۋقىمدى رەسپۋبليكالىق اكتسييالار بار
«قورشاعان ورتانى قورعاۋ ٸس-شاراسى اياسىندا 342 اۋ جينالدى, 21 بۇلاق قالپىنا كەلتٸرٸلدٸ, 1982 قۇس قوراسى ورناتىلدى. استانادا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن «تازا قازاقستان» ەكوفەستيۆالٸ ٶتتٸ. كٶرمەدە قالدىقتاردى قايتا ٶڭدەۋ جوبالارى, ٸرٸ ٶنەركەسٸپتٸك كەسٸپورىنداردىڭ (ERG, تشو, كپو, قازاقمىس) باستامالارى, ەكوستارتاپتار مەن مەكتەپ جوبالارى ۇسىنىلدى. @TazaQazBot تەلەگرامم چات-بوتىنا 19 مىڭنان استام سۇرانىس كەلٸپ تٷسسە, ونىڭ 17 834-ٸ ورىندالدى, 266-سى ورىندالىپ جاتىر, 1 206-سى جويىلدى», – دەيدٸ ەكولوگييالىق رەتتەۋ جەنە باقىلاۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى ەربولات قوجىقوۆ.
فوتو: zakon.kz
ماماننىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتاردى اۋماقتاردى تازالاۋ, تۇرمىستىق قالدىقتاردى شىعارۋ, كٶشەلەردٸ اباتتاندىرۋ, جول جٶندەۋ سيياقتى مەسەلەلەر تولعاندىرعان. ال ٶتٸنٸش قالدىرعاننىڭ كٶبٸ الماتى, تٷركٸستان وبلىسى جەنە استانا قالاسىنىڭ تۇرعىندارى ەكەن.
الماتى دەمەكشٸ, وسى شاھاردا قايتا اشىلعان «سايران» كٶلٸ قالانىڭ ەڭ كٶپ كەلەتٸن دەمالىس ورىندارىنىڭ بٸرٸنە اينالىپ, بۇل ماڭدا قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ, جاقسارتۋ جەنە قۇقىقبۇزۋشىلىقتى باقىلاۋ مەسەلەلەرٸ بٸرٸنشٸ كەزەككە شىقتى. سونىمەن قاتار ازاماتتاردى دەمالىس ايماعىنا ۇقىپتى قاراۋعا باۋلۋ ماقساتىندا تۇرعىندارمەن كەزدەسۋلەر ٶتكٸزۋ, اقپاراتتىق پاراقشالار تاراتۋ, ەلەۋمەتتٸك جارنامالاردى ورنالاستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«بٸز سايران كٶلٸن تۇرعىنداردىڭ دەمالاتىن جەرٸ عانا ەمەس, قۇقىقبۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋدا ٷنەمٸ نازاردا بولاتىن نىسان رەتٸندە قاراستىرامىز. مۇنداعى قاۋٸپسٸزدٸك پەن تەرتٸپ – بٸزدٸڭ ورتاق مٸندەتٸمٸز. پوليتسەيلەر ەكٸمدٸكپەن جەنە مەردٸگەرلەرمەن بٸرلەسٸپ, باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ, بٸراق تۇرعىنداردىڭ ٶزدەرٸ دە قاتىسۋى ماڭىزدى», – دەدٸ الماتى قالالىق پوليتسييا دەپارتامەنتٸ.
فوتو: almaty.tv
ٶتكەن سەنبٸدە سايران جاعاسىندا تانىمال ٶنەر جەنە مەدەنيەت ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن ٷلكەن تازالىق اكتسيياسى ٶتكەن بولاتىن. اكتەرلەر, ەنشٸلەر, جازۋشىلار باستاعان بۇل شاراعا ەرٸكتٸلەر مەن قاراپايىم قالا تۇرعىندارى دا قولداۋ بٸلدٸردٸ. ٸس-شاراعا جۇبانىش جەكسەنۇلى, ديانا يسمايل, تاحمينا ەشٸمبەكوۆا, قازىبەك ەدٸكەي, ديماش دەۋلەتوۆ, اكتەرلەر ۇلان نٷسٸپەلٸ, ليزا سەرٸكوۆا, كامالييا بايتلەۋوۆا, باقىت تۋشاەۆ, ەسەت يمانعالي, جازۋشىلار ۇلىقبەك ەسدەۋلەت, بيگەلدٸ عابدۋللين, مۇراتحان شوقان جەنە نۇردەۋلەت اقىش ٶز قولدارىمەن كٶل جاعاسىن قوقىستان تازارتۋعا اتسالىستى.
«بۇل كٶل – جاي عانا سۋ قويماسى ەمەس. بۇل – قالانىڭ ايناسى. ونىڭ ماڭىندا ادامدار دەمالادى, بالالىق شاقتىڭ ەستەلٸكتەرٸ قالىپتاسادى. سوندىقتان وسىنداي تابيعي سۇلۋلىقتى ساقتاۋ – بەرٸمٸزگە ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸك. سايراندى قورعاۋ – بولاشاقتى قورعاۋ», – دەگەن قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ تٶراعاسى, اقىن ۇلىقبەك ەسدەۋلەت سايراننىڭ الماتىنىڭ كٶركٸن كەلتٸرٸپ تۇرعان نٷكتەلەردٸڭ بٸرٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
بەلگٸلٸ تەاتر جەنە كينو اكتەرٸ باقىت تۋشاەۆ تازالىق شاراسىنا قاتىسا وتىرىپ, ەر ادامنىڭ تابيعاتقا دەگەن قارىم-قاتىناسى ونىڭ مەدەني دەڭگەيٸن كٶرسەتەتٸنٸن ايتتى.
«تابيعاتتى قورعاۋ تەك سەنبٸلٸكپەن شەكتەلمەۋٸ كەرەك. بۇل — كٷندەلٸكتٸ ەدەتكە اينالۋى تيٸس. ادامنىڭ مەدەنيەتتٸلٸگٸ – ونىڭ قوقىستى قايدا تاستاعانىنان-اق بٸلٸنەدٸ. تابيعات – بٸزدٸڭ ٷيٸمٸزدٸڭ جالعاسى, ونى تازا ۇستاۋ – ەرقايسىمىزدىڭ پارىزىمىز», – دەدٸ باقىت تۋشاەۆ.
ايتا كەتەيٸك, وسى كٶكتەمدە مەملەكەتتٸك ورمان قورىندا 225 ملن اعاش وتىرعىزىلعان. 2020 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە مەملەكەت باسشىسى 2025 جىلعا دەيٸن مەملەكەتتٸك ورمان قورى اۋماعىندا 2 ميلليارد اعاش وتىرعىزۋدى تاپسىرعان بولاتىن. ورمان يەلەنۋشٸلەردٸڭ مٷمكٸندٸگٸن جەنە كٶشەت وتىرعىزۋ ماتەريالدارىنىڭ بولۋىن ەسكەرە وتىرىپ, مەرزٸم 2027 جىلعا دەيٸن ۇزارتىلعان.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
