قايعىلى وقيعاعا تٸكەلەي ۇشاقتاردىڭ ەمەس, بٸرنەشە ساعات بۇرىن بولعان لاڭكەستٸك شابۋىل سەبەپ بولدى. بۇل وقيعا ەۋە كٶلٸگٸنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاتىستى حالىقارالىق تالاپتاردى تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتكەن تاريحي تراگەدييا رەتٸندە ەستە قالدى, دەپ حابارلايدى ult.kz.
بٸر جارىلىستان باستالعان قاسٸرەت
1977 جىلدىڭ 27 ناۋرىزىندا يسپانييانىڭ كانار ارالدارىنداعى تەنەريفە ارالىندا ادامزات تاريحىنداعى ەڭ ٸرٸ ازاماتتىق اۆياتسييا اپاتى بولدى. سول كٷنٸ لوس-رودەوس ەۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعىندا ەكٸ الىپ Boeing 747 ۇشاعى بٸر-بٸرٸمەن سوقتىعىسىپ, 583 ادامنىڭ ٶمٸرٸ قيىلدى.
گران-كانارييا ەۋەجايىندا جارىلىس بولىپ, ەۋەجاي ۋاقىتشا جابىلدى. سونىڭ سالدارىنان وندا قونۋى تيٸس حالىقارالىق رەيستەردٸڭ بارلىعى جاقىن ماڭداعى لوس-رودەوس ەۋەجايىنا جٸبەرٸلدٸ.
بۇل ەۋەجاي مۇنداي كٶلەمدەگٸ ۇشاقتاردى قاتار قابىلداۋعا دايىن ەمەس ەدٸ. ۇشاقتار كٶبەيٸپ, تۇراق ورىندارى جەتپەي قالدى. كەيبٸر لاينەرلەر تٸپتٸ رۋلدەۋ جولىنا قويىلدى. سونىڭ سالدارىنان ەۋەجايدا ٷلكەن كەپتەلٸس پايدا بولدى.
قالىڭ تۇمان بەرٸن ٶزگەرتتٸ
تٷستەن كەيٸن اۋا رايى كٷرت ٶزگەرٸپ, ەۋەجايدى قالىڭ تۇمان باستى. كٶرٸنۋ قاشىقتىعى كەي جەرلەردە 100 مەترگە دە جەتپەدٸ. سول كەزدەگٸ لوس-رودەوس ەۋەجايىندا جەردەگٸ ۇشاقتاردىڭ قوزعالىسىن باقىلايتىن زاماناۋي رادار جٷيەسٸ بولماعان. سوندىقتان ديسپەتچەرلەر دە, ەكيپاجدار دا بٸر-بٸرٸن كٶرمەي, تەك راديوبايلانىس ارقىلى ەرەكەت ەتتٸ.
دەل وسىنداي جاعدايدا نيدەرلاندتىڭ KLM ەۋە كومپانيياسىنىڭ Boeing 747 ۇشاعى ۇشۋ-قونۋ جولاعىنا شىعىپ, كٶتەرٸلۋگە دايىندالدى. ال اقش-تىڭ Pan American ەۋە كومپانيياسىنىڭ Boeing 747 ۇشاعىنا سول جولاقپەن جٷرٸپ ٶتٸپ, بەلگٸلٸ بٸر شىعۋ جولىنان بۇرىلۋ تاپسىرىلعان ەدٸ. الايدا تۇماننىڭ سالدارىنان ەكيپاج قاجەتتٸ بۇرىلىستى ٶتكٸزٸپ الىپ, ۇشۋ-قونۋ جولاعىندا قالىپ قويدى.
وسى كەزدە KLM ۇشاعىنىڭ كاپيتانى ديسپەتچەردٸڭ سٶزٸن ۇشۋعا رۇقسات رەتٸندە قابىلداپ, ەكپٸن الا باستايدى. كەيٸن انىقتالعانداي, ناقتى ۇشۋعا رۇقسات بەرٸلمەگەن بولاتىن. راديوبايلانىستاعى بٸرنەشە حابارلامانىڭ بٸر مەزگٸلدە قاباتتاسۋى سالدارىنان ماڭىزدى ەسكەرتۋ ەكيپاجعا جەتپەي قالعان.
ساناۋلى سەكۋندتاعى الاپات سوقتىعىس
ۇشۋ جىلدامدىعىن ارتتىرعان KLM ۇشاعى بٸرنەشە سەكۋندتان كەيٸن عانا تۇمان اراسىنان Pan Am ۇشاعىن بايقايدى. كاپيتان ۇشاقتى شۇعىل كٶتەرۋگە تىرىسسا, امەريكالىق ەكيپاج جولاقتان شىعىپ ٷلگەرۋگە ەرەكەت جاسايدى. بٸراق ۋاقىت تىم از ەدٸ.
ٷلكەن جىلدامدىقپەن كەلە جاتقان KLM ۇشاعى Pan Am ۇشاعىنىڭ ٷستٸڭگٸ بٶلٸگٸن سوعىپ ٶتتٸ. سوققىدان ەكٸ ۇشاق تا بٸردەن وتقا ورانىپ, جويقىن جارىلىس بولدى.
KLM ۇشاعىنداعى 248 ادامنىڭ ەشقايسىسى امان قالعان جوق. Pan Am ۇشاعىنداعى 396 ادامنىڭ تەك 61-ٸ عانا تٸرٸ شىقتى. جالپى قازا تاپقاندار سانى 583 ادامعا جەتتٸ. بۇل كٶرسەتكٸش ەلٸ كٷنگە دەيٸن ازاماتتىق اۆياتسييا تاريحىنداعى ەڭ ٸرٸ ۇشاق اپاتى بولىپ سانالادى.
تەرگەۋ قورىتىندىسى قايعىلى وقيعاعا بٸر عانا سەبەپ ەمەس, بٸرنەشە فاكتور قاتار ەسەر ەتكەنٸن كٶرسەتتٸ. ولاردىڭ قاتارىندا قالىڭ تۇمان, راديوبايلانىستاعى تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸك, ادام فاكتورى جەنە ەكيپاج ٸشٸندەگٸ شەشٸم قابىلداۋ مەدەنيەتٸنٸڭ ەلسٸزدٸگٸ بولدى.
وسى تراگەدييادان كەيٸن حالىقارالىق اۆياتسييادا تٷبەگەيلٸ رەفورمالار جٷرگٸزٸلدٸ. ۇشقىشتار مەن ديسپەتچەرلەر قولداناتىن سٶز تٸركەستەرٸ قاتاڭ ستاندارتقا كەلتٸرٸلدٸ. ەكيپاج مٷشەلەرٸنٸڭ كاپيتاننىڭ شەشٸمٸنە كٷمەندانسا, اشىق پٸكٸر ايتۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن Crew Resource Management (CRM) جٷيەسٸ ەنگٸزٸلدٸ. سونىمەن قاتار كٶپتەگەن ەۋەجايدا جەردەگٸ قوزعالىستى باقىلايتىن زاماناۋي رادارلار ورناتىلىپ, ۇشۋ-قونۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قويىلاتىن تالاپتار كٷشەيتٸلدٸ.
