فوتو: inform.kz
قازاقستاندا 732 مىڭنان استام مٷگەدەكتٸگٸ بار ادام تٸركەلگەن. سونىڭ شامامەن 15 پايىزى — بالالار. ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار بٷلدٸرشٸندەردٸڭ سانى ارتىپ وتىرعان تۇستا, ولاردى ەمدەۋ, وڭالتۋ جەنە دامىتۋعا ارنالعان قىزمەتتەردٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن باعاسى قوعام ٷشٸن ٶزەكتٸ مەسەلەگە اينالىپ وتىر. وسى رەتتە Ult.kz تٸلشٸسٸ مەسەلەگە تەرەڭٸرەك ٷڭٸلٸپ, شەشٸلۋ جولى نەدە ەكەنٸن قاراستىرىپ كٶردٸ.«بٸر ساعاتتا بالامدى سٶيلەتٸپ جٸبەرە مە?»
انار مۇستافينوۆانىڭ بالاسىنا باستاپقىدا زپرر, ياعني سٶيلەۋ مەن تٷسٸنٸگٸنٸڭ تەجەلۋٸ دياگنوزى قويىلعان. 2022 جىلدان بەرٸ ول بالاسىن تٷرلٸ كوررەكتسييالىق ورتالىقتار مەن ماماندارعا اپارىپ, ەم-دوم ٸزدەپ جٷر. ايتۋىنشا, ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالاردىڭ اتا-انالارى جينالاتىن چاتتارعا قوسىلىپ, باسقا انالار ۇسىنعان تٷرلٸ دەرٸگەرلەرگە جٷگٸنٸپ جٷر. انار حانىمنىڭ سٶزٸنشە, زپرر, اۋتيزم, دتسپ سيياقتى دياگنوزدارمەن جۇمىس ٸستەيتٸن مامانداردىڭ قىزمەت قۇنى بٸرٸزدٸ ەمەس ەرٸ كٶبٸنە تىم جوعارى.
«قول قۋسىرىپ وتىرعانشا, ۋاقىت ٶتكٸزٸپ المايىن دەپ نەۆرولوگتارعا ٷمٸتٸڭدٸ ارقالاپ باراسىڭ. بٸر بايقاعانىم, وسى زپرر, اۋتيزم, دتسپ سيياقتى بالالاردى قارايتىن دەرٸگەرلەر قابىلداۋىنا ەرتٷرلٸ باعا قويادى ەكەن. ٶزدەرٸن ينتەگراتيۆ نەۆرولوگپىن دەپ ايتاتىنداردىڭ باعاسى 50 مىڭ تەڭگەدەن باستالىپ, شەكسٸز جالعاسا بەرەدٸ. الدىمەن ەرتٷرلٸ اناليزدەرگە جٸبەرەدٸ, ول اناليزدەردٸڭ ٶزٸنە 100 مىڭ تەڭگە اينالاسىندا اقشا كەتەدٸ. بارعان سوڭ تاعى 100 مىڭ تەڭگەدەن اساتىن سوماعا دەرٸ-دەرمەكتەر جازىپ بەرەدٸ», — دەگەن انار مۇستافينوۆا رەسەيدەن كەلگەن بٸر دەرٸگەردٸڭ 15 مينۋتتىق قابىلداۋى ٷشٸن تٸپتٸ 200 دوللار العانىن ايتادى.
دەرٸگەر ەمدەۋ جوسپارىن Google Disk-تەن وقيسىز دەپ شىعارىپ سالعان.
«مەن قاتتى تاڭعالدىم. جارايدى, مەن كومپيۋتەردٸ بٷگە-شٸگەسٸنە دەيٸن مەڭگەرگەن اداممىن, ال ونىڭ تٸلٸن بٸلمەيتٸندەر قايتپەك? ٶزٸ ميى اشىپ جٷرگەن انانىڭ ودان سايىن ميىن اشىتادى», — دەپ وتىر ول.
كەيٸن ەلگٸ مامان الماتىدا ورتالىق اشىپ, 10 كٷندٸك ينتەنسيۆ ەمدەۋ كۋرسىن ۇسىنعان. ونىڭ قۇنى 600 مىڭ تەڭگەدەن 1,2 ميلليون تەڭگەگە دەيٸن جەتكەن.
انار حانىم مۇنداي باعالاردىڭ قالاي قالىپتاساتىنى تٷسٸنٸكسٸز ەكەنٸن ايتادى.
«ەرينە, بارۋ-بارماۋ ەركٸمنٸڭ ٶز ەركٸندە. بٸراق بالاڭ وسىنداي كٷيدە جٷرگەندە, قول قۋسىرىپ وتىرا المايسىڭ, ٸشتەي «قولىمنان كەلگەنٸن ٸستەي الماي جاتىرمىن», «بالامنان ايادىم» دەگەن وي مازا بەرمەيدٸ. سودان قارىزدانىپ-قاۋعالانىپ, ايتقان سوماسىنا كەلٸسەسٸڭ», — دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار كوررەكتسييالىق ورتالىقتار مەن جەكە مامانداردىڭ دا قىزمەت قۇنى ايتارلىقتاي قىمباتتاعان. مەسەلەن, اۆا-تەراپييا ماماندارىنىڭ بٸر ساعاتتىق قابىلداۋى 25 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى.
«ول بٸر ساعاتتا بالامدى سٶيلەتٸپ جٸبەرە مە? تاعى سول اسپاننان العان باعا», — دەپ كەيٸپكەرٸمٸز نازىن جەتكٸزدٸ.
فوتو:otpannews.kz
ودان بٶلەك, سوڭعى ۋاقىتتا ٶزٸن وستەوپات دەپ تانىستىراتىن ماماندار كٶبەيگەن. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ولار اۋتيزم, زپرر, دتسپ سيياقتى دياگنوزداردى ەمدەيمٸز دەپ جارناما جاسايدى. الايدا ەمدەۋ ەدٸستەرٸ تٷسٸنٸكسٸز, ال قابىلداۋ قۇنى 20 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى.سۇحباتتاسىمىز ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالارمەن جۇمىس ٸستەيتٸن جەكەمەنشٸك دەرٸگەرلەر مەن كوررەكتسييالىق ورتالىقتاردىڭ باعا ساياساتىنا قاتىستى سۇراقتاردىڭ كٶپ ەكەنٸن ايتادى.
«جەكەمەنشٸك دەرٸگەرلەر مەن كوررەكتسييالىق ورتالىق ماماندارى بۇل باعانى قايدان الادى? بۇل نەگە نەگٸزدەلگەن? مۇنى قاداعالايتىن ورگاندار بار ما? », — دەدٸ ول.
«مەسەلەنٸ شەشۋدٸڭ جالعىز جولى — مەملەكەتتٸڭ بۇل سالاداعى ٷلەسٸن ارتتىرۋ»
وسى مەسەلە تٶڭٸرەگٸندە تٸلشٸمٸز مەجٸلٸس دەپۋتاتى, زاڭگەر ابزال قۇسپاننىڭ پٸكٸرٸن بٸلدٸ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت تەك ٶز تاراپىنان كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ عانا باعاسىن رەتتەي الادى. ال جەكەمەنشٸك سەكتوردا كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەرگە تٸكەلەي ارالاسۋعا زاڭ جٷزٸندە مٷمكٸندٸك جوق.
فوتو: اشىق دەرەككٶزدەن
«ەگەر بۇل مەملەكەتتٸك قىزمەت بولسا, تٶلەنەتٸن قاراجاتتىڭ شەكتٸ مٶلشەرٸن بەلگٸلەۋگە بولادى. ال جەكە سەكتورداعى قىزمەتتەرگە مەملەكەت باعا قويىپ, شەكتەۋ ەنگٸزە المايدى. مىسالى, ادۆوكاتتاردىڭ گونورارىن شەكتەي المايمىز عوي. بۇل دا سوعان ۇقساس جاعداي», — دەدٸ ابزال قۇسپان.
ونىڭ ايتۋىنشا, مەسەلەنٸ شەشۋدٸڭ جالعىز جولى — مەملەكەتتٸڭ بۇل سالاداعى ٷلەسٸن ارتتىرۋ. ول ٷشٸن جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار مەن ورتالىق ۋەكٸلەتتٸ مينيسترلٸكتەر ارقىلى ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالاردى كەڭەيتٸپ, بيۋدجەتتەن بٶلٸنەتٸن قاراجات كٶلەمٸن ۇلعايتۋ قاجەت.
«بۇل سالادا مەملەكەتتٸڭ قاتىسۋىن كٷشەيتۋ كەرەك. بٸراق ول شىعىنسىز جٷزەگە اسپايدى. بيۋدجەتتٸڭ شىعىس بٶلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن الدىمەن كٸرٸس بٶلٸگٸن كٶبەيتۋ قاجەت», — دەيدٸ دەپۋتات.
ابزال قۇسپان نارىقتىق ەكونوميكا جاعدايىندا كەز كەلگەن كەسٸپتٸڭ باعاسىن نارىق قالىپتاستىراتىنىن اتاپ ٶتتٸ. سوندىقتان جەكەمەنشٸك ماماندار مەن ورتالىقتاردىڭ تابىسىنا تٸكەلەي شەكتەۋ قويۋ مٷمكٸن ەمەس.
«ولارعا «مىنادان ارتىق تابىس تاپپاڭىز» دەپ ايتا المايمىز. نارىقتىڭ ٶز زاڭدىلىعى بار. مەنٸڭ ايتپاعىم — وسى نارىقتا مەملەكەتتٸڭ قاتىسۋى كٷشەيۋٸ تيٸس», — دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
«بۇل مەسەلەنٸ كٶپ مامان تەرەڭ تٷسٸنە بەرمەيدٸ»
مەجٸلٸس مٸنبەرٸندە مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامداردىڭ مەسەلەسٸن جيٸ كٶتەرٸپ جٷرگەن دەپۋتات كەنجەعۇل سەيٸتجان بۇل سالادا جٷيەلٸ جۇمىس پەن ٶزارا ٷيلەسٸمنٸڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
فوتو: stan.kz
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالارمەن جۇمىس ٸستەۋ تەسٸلدەرٸن بارلىق مامان بٸردەي تولىق تٷسٸنە بەرمەيدٸ. سونىمەن قاتار سالالىق مينيسترلٸكتەر اراسىندا دا بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە ٷيلەسٸمسٸزدٸك بار.
«بۇل مەسەلەنٸ كٶپ مامان تەرەڭ تٷسٸنە بەرمەيدٸ, قالاي جۇمىس ٸستەۋ كەرەگٸن دە ناقتى بٸلمەيدٸ. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ مەن وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ اراسىندا دا كەيبٸر تٷسٸنبەۋشٸلٸكتەر بايقالادى. الايدا قازٸر بۇل جاعداي بٸرتٸندەپ رەتتەلٸپ كەلەدٸ», — دەدٸ كەنجەعۇل سەيٸتجان.
ونىڭ ايتۋىنشا, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸنە جۇلدىز دوسبەرگەنقىزىنىڭ كەلۋٸمەن اتالعان باعىتتاعى جۇمىستار جاندانىپ, جٷيەلەۋ باستالعان.
«بارلىعى اقىرىنداپ ورنىنا كەلەدٸ دەپ ويلايمىن. ەگەر اتا-انالارمەن دە, باسقارمالارمەن دە بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەسەك, مەسەلە كەزەڭ-كەزەڭٸمەن شەشٸلەدٸ», — دەيدٸ دەپۋتات.
كەنجەعۇل سەيٸتجان ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ مەن لوگوپەدييالىق قىزمەتتەردٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸنە ەرەكشە نازار اۋداراتىنىن دا اتاپ ٶتتٸ.
«ەسٸرەسە ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ مەن لوگوپەدتەرگە قاتىستى مەسەلە مەنٸڭ جەكە باقىلاۋىمدا. سوندىقتان بۇل باعىتتا الداعى ۋاقىتتا وڭ ٶزگەرٸستەر بولادى دەپ سەنەمٸن», — دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالاردى ەمدەۋ مەن وڭالتۋ مەسەلەسٸ — بٸر عانا وتباسىنىڭ ەمەس, بٷكٸل قوعامنىڭ ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸگٸ. بٸر جاعىنان, نارىقتىق قاتىناستار جاعدايىندا جەكەمەنشٸك سەكتوردىڭ باعا ساياساتىن شەكتەۋ مٷمكٸن ەمەس. ەكٸنشٸ جاعىنان, قىمبات قىزمەتتەر اتا-انالاردى قارجىلىق جەنە پسيحولوگييالىق تۇرعىدا تىعىرىققا تٸرەپ وتىر.
دەپۋتاتتار ايتقانداي, بۇل تٷيتكٸلدٸ شەشۋدٸڭ باستى جولى — مەملەكەتتٸڭ سالاعا قاتىسۋىن كٷشەيتٸپ, ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالاردى كەڭەيتۋ, ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم مەن كوررەكتسييالىق قىزمەتتەردٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ. سونىمەن قاتار سالالىق مينيسترلٸكتەر اراسىنداعى ٷيلەسٸمدٸ جۇمىستى جولعا قويۋ, مامانداردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە جٷيەلٸ باقىلاۋدى كٷشەيتۋ دە اسا ماڭىزدى.
ال ەزٸرگە ەرەكشە قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالاردىڭ اتا-انالارى ٷشٸن ەڭ اۋىر سالماق — ٷمٸت پەن كٷمەننٸڭ, جاۋاپكەرشٸلٸك پەن مٷمكٸندٸكتٸڭ اراسىنداعى تاڭداۋدى جالعىز ارقالاۋ بولىپ وتىر.
