اۋىلداعى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ٸسٸندە دەرەكتەر بازاسىن قۇرۋ قوردالانعان مەسەلەلەردٸ شەشۋگە پايداسىن تيگٸزبەك.
مىسالى, امەريكا قۇراما شتاتتارىندا اۋىل حالقىنىڭ ٷشتەن بٸرٸ ٶزٸنە قول جۇمساۋدان كٶز جۇمسا, 13%-ى جٷرەك اۋرۋلارى سەبەبٸنەن ٶمٸرٸمەن قوش ايتىسادى ەكەن.
سولتٷستٸك باتىستاعى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ پراكتيكاسى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, ۆاشينگتون ۋنيۆەرسيتەتٸ مەدبيكەلٸك ٸس فاكۋلتەتٸنٸڭ پروفەسسورى بەتتي بەكەمايەردٸڭ ايتۋىنشا, اۋىلدىق جەرلەردە كٶپتەگەن دەرەكتەر تٸركەلمەي قالاتىندىقتان, بٸز جالپىلاما ستاتيستيكا مەن قاجەتتٸ شىعىنداردى ەسەپتەي المايمىز. وسى كٷنگە دەيٸن اۋىل ادامدارى دەنساۋلىق ساقتاۋ مەسەلەسٸندە كٶپتەگەن قيىنشىلىقتارعا تاپ بولعان. ونىڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸنٸڭ بٸرٸ دەرەكتەردٸڭ تولىق جينالماۋى, بٸلٸكتٸكتٸڭ تٶمەندٸگٸ جەنە ينفراسترۋكتۋرانىڭ دامىماۋى دەپ ايتا الامىز. سوندىقتان, تولىققاندى دەرەكتەر بازاسىنىڭ بولۋى دەنساۋلىق ساقتاۋ ماماندارىنىڭ قوعامعا ساپالى قىزمەت كٶرسەتۋٸنە جاعداي جاسار ەدٸ.
ەشكٸمدٸ نازاردان تىس قالتىرماۋ
اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەردەگٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ ٸسٸندەگٸ پروبلەمالاردى انىقتاپ, اتالمىش قىزمەتتٸڭ بارلىعىنا قولجەتٸمدٸ بولۋى ٷشٸن بەكەمەيەر مەن ونىڭ ەرٸپتەستەرٸ سولتٷستٸك باتىستاعى ورتالىقتا SHARE-NW جوباسىن جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. بۇل جوبانىڭ اياسىندا عالىمدار توبى بەس جىل بويى سولتٷستٸك باتىستا ورناسقان تٶرت شتاتتىڭ اۋىلدىق ايماقتارىنان دەرەكتەردٸ جيناقتاپ, جٷيەلەدٸ.
SHARE-NW سايتىنداعى مەلٸمەتكە سٷيەنسەك, «ۆاشينگتون, ورەگون, ايداحو, الياسكا شتاتتارىندا تۇراتىن جەرگٸلٸكتٸ الياسكالىقتار, لاتىنامەريكاندىقتار جەنە ٶزگە دە ەلەۋمەتتٸك ازشىلىقتى قۇرايتىن توپتاردىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى ناشار. اتالمىش توپتار كٶپ جاعدايدا دەنساۋلىعىنىڭ ناشارلىعىنان زارداپ شەگەدٸ» دەيدٸ.
عالىمدار 2018 جىلى سولتٷستٸك باستىستاعى تٶرت شتاتتىڭ جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك ٶكٸلدەرٸمەن تەلەفون ارقىلى سۇحبات ٶتكٸزدٸ. سونىمەن قاتار زەرتتەۋ جۇمىسىنا الياسكا تايپالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كونسورتسيۋم ٶكٸلدەرٸ, ايداحو پانحەندل دەنساۋلىق ساقتاۋ ايماعى, ورەگونداعى كرۋگ پەن ۆاشينگتونداعى ۆاكيكاكۋم ەكٸمشٸلٸك ايماعىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ دەپارتامەنتٸ جەنە 21 اۋىلدىق ايماقتاعى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارى قاتىستى.
«اۋىلدىق ٶڭٸرلەردەگٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ ٸسٸ ٶكٸلدەرٸمەن بولعان زەرتتەۋ نەتيجەسٸندە, بٸز دەرەكتەر بازاسىن قولدانۋداعى مىناداي قيىندىقتاردى انىقتادىق:
- دەرەكتەرگە ۋاقىتىلى جەنە ەركٸن قول جەتكٸزە الماۋشىلىق
- جينالعان دەرەكتەردٸڭ اۋىلدىق جەنە تايپالىق ايماقتاردىڭ ەرەكشەلٸگٸنە ساي بولماۋى
- جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك ٶكٸلدەرٸنٸڭ سول دەرەكتەردٸ قولدانا الماۋى
بٸر قاراعاندا جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ بارلىعى بٸردەي بولىپ كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن. الايدا, كەيبٸر ەتنيكالىق ازشىلىقتى قۇرايتىن توپتاردىڭ ٶزدەرٸنە تەن ەرەكشەلٸكتەرٸ مەن مەسەلەلەرٸ بار. ٶكٸنٸشكە قاراي, جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ٶكٸلدەرٸ سونداي مەسەلەلەردٸڭ بولعانى تۋرالى ويلانا بەرمەيدٸ. سول سەبەپتەن كەيبٸر ادامدار ٶز پروبلەمالارىمەن بەت-بەت كەلۋدە», - دەيدٸ زەرتتەۋ جۇمىسى اۆتورلارىنىڭ بٸرٸ.
مىسالى, بٸر اگەنتتٸكتەگٸ قىزمەتكەردٸڭ ينتەرۆيۋ كەزٸندە بەرگەن جاۋابى: «ميگرانت فەرمەرلٸك جۇمىسشىلاردا ەڭ بٸرٸنشٸ كەزەكتە تٸلدٸك كەدەرگٸ بار, ولار جەرگٸلٸكتٸ تٸلدٸ بٸلمەگەندٸكتەن, ولارمەن تٸلدەسٸپ, قانداي دا بٸر دەرەك جيناۋ قيىنعا تٷسەدٸ», - دەيدٸ.
اۋىلدىق ايماقتار ٷشٸن دەرەكتەر بازاسىن جاساۋ
اتالعان پروبلەمالاردى شەشۋ ماقساتىندا SHARE-NW قولجەتٸمدٸ دەرەكتەر بازاسىن قۇرۋدى باستادى. دەرەكتەر بازاسى جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك ٶكٸلدەرٸنٸڭ حالىقتىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن انىقتاۋعا, جەنە وسى دەرەكتەرگە سٷيەنە وتىرىپ, تيٸمدٸ شەشٸمدەر شىعاراتىن بولادى.
پروفەسسور بەكەمەيەردٸڭ ايتۋىنشا, ەگەر سٸزدٸڭ قول استىڭىزدا ٶزەكتٸ دەرەكتەر بولسا, قاي مەسەلەگە باسىمدىلىق بەرۋ كەرەكتٸگٸن بٸلەتٸن بولاسىز. قازٸر بٸز وسى قوعامداعى دەنساۋلىق ساقتاي ٸسٸنە تەن التى سالا بويىنشا دەرەكتەرگە نازار اۋداردىق. ولار:
- سەمٸزدٸك, سالاۋاتتى ٶمٸر سالتى مەن دۇرىس تاماقتانۋ
- ديابەت
- تەمەكٸ شەگۋ
- پسيحولوگييالىق دەنساۋلىق, سۋيتسيد پەن ۋلانۋ
- تۇرمىستىق زورلىق زومبىلىق پەن جاراقات الۋ
- ستاماتولوگييالىق قىزمەتتەردٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ.
دەرەكتەر بازاسىن قۇرۋدىڭ ەڭ باستى ماقساتى قاجەتتٸ رەفورمالاردى ٸسكە اسىرۋمەن قاتار, جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيدە جينالعان مەلٸمەتتەرمەن تولىقتىرىپ وتىرۋ. SHARE-NW جوباسى دەرەكتەردٸ جٷيەلەۋ ارقىلى حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا ارنالعان شەشٸمەر شىعارىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتٸنٸڭ كەز كەلگەن ادامعا قولجەتٸمدٸ ەرٸ ساپالى بولۋىنا سەپتٸگٸن تيگٸزۋٸ كەرەك.
ماقالانىڭ تٷپنۇسقاسى: weforum.org
