دەكرەتتەگٸ انالار نەلٸكتەن جۇمىس ٸستەۋگە مەجبٷر?

فوتو: Pexels.com

ەيەل دەكرەتتە جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك پە, ەلدە بۇل ارتىق جٷكتەمە مە? بۇل سۇراق ەربٸر انا ٷشٸن ٶزەكتٸ. قازٸرگٸ زاماننىڭ تالاپتارى كٷن ساناپ ٶزگەرٸپ, جاڭا مٷمكٸندٸكتەر تۋىنداپ جاتقاندا, دەكرەتتە تەك بالا كٷتٸمٸمەن شەكتەلۋ — كەسٸبي داعدىلاردان ايىرىلىپ قالۋ قاۋپٸن تۋدىرادى. بٸراق بالا تەربيەسٸ مەن ٷي شارۋاسى اراسىندا جٷرگەن ەيەل ٷشٸن جۇمىس ٸستەۋ قوسىمشا سالماق بولماي ما? Ult.kz تٸلشٸسٸ وسى مەسەلە تٶڭٸرەگٸندە ساراپشىلارمەن سٶيلەسٸپ كٶردٸ.

دەكرەت – دەمالىس ەمەس

باسپاگەر بايان حاسانوۆا «دەكرەتتٸك دەمالىس» دەگەن تٸركەستٸڭ ٶزٸ دۇرىس ەمەس دەيدٸ. ول ەيەل دەكرەتكە شىققاننان كەيٸن تولىققاندى بالا باعۋمەن اينالىسۋى كەرەك دەگەن پٸكٸردە.

«وسى بٸز, ەيەلدەر, نەگە ەكٸقابات كەزدە جەنە دەكرەتتە وتىرىپ جۇمىس ٸستەيمٸز? نەگە كوۋچتار دەكرەتتە وتىرىپ اقشا تاپ دەپ اقىل ايتادى? ەسٸ دۇرىس, جاناشىر ادام «دەكرەتتە بالانى دۇرىس ٶسٸر, تەربيەلە, گيگيەنا ساقتا, جٷرەگٸڭدٸ ساقتا» دەمەي مە?
جالپى «دەكرەتتٸك دەمالىس» دەگەن تٸركەستٸ كٸم ويلاپ تاپقان? ول دەمالىس دەپ كٸم ايتتى? سەن ٶمٸرگە ادام ەكەلەسٸڭ, ونىڭ فۋندامەنتٸن قۇياسىڭ, فيزيولوگييالىق, پسيحولوگييالىق ساۋلىعىن قامتاماسىز ەتەسٸڭ. وعان قوسا اقشا تاباسىڭ! ابسۋرد!
دەكرەتتەگٸ ەيەل جۇمىس ٸستەمەۋٸ كەرەك. ونىڭ ونسىز دا ٷلكەن ميسسيياسى, ميلليون دوللاردان دا قۇندى جۇمىسى بار. بالا باعۋ دەگەن. بٸتتٸ!», - دەپ جازدى جۋرناليست ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىندا.

مەملەكەت قالاي كٶمەكتەسۋدە?

يە, دٷنيەگە بالا ەكەلەتٸن اناعا مەملەكەت تە جاعداي جاساپ, كٶمەكتەسۋگە تىرىسادى. ەڭبەك كودەكسٸنٸڭ 99 بابى بويىنشا, جٷكتٸ, بوسانعان, جاڭا تۋعان بالانى اسىراپ العان ەيەلدەرگە ەڭبەك دەمالىستارى بەرٸلەدٸ. وعان جٷكتٸلٸككە, بوسانۋعا بايلانىستى دەمالىس, جاڭا تۋعان بالانى اسىراپ العاندارعا ارنالعان دەمالىس, بالا ٷش جاسقا تولعانعا دەيٸن ونىڭ كٷتٸمٸنە بايلانىستى جالاقى ساقتالمايتىن دەمالىس تٷرلەرٸ جاتادى. بٸر قىزىعى, زاڭنىڭ بەرٸندە بالا كٷتٸمٸنە بايلانىستى جۇمىستان شەتتەتٸلۋ – دەمالىس دەپ اتالعان.

بوسانعان ەيەلدەرگە بەرٸلەتٸن جەردەماقى تٷرلەرٸ:

جۇمىس ٸستەيتٸن ەيەلدەرگە:

• جٷكتٸلٸك جەنە بوسانۋعا بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا ەلەۋمەتتٸك تٶلەم.
• بالا كٷتٸمٸنە بايلانىستى جەردەماقى (1,5 جاسقا دەيٸن). 
o مٶلشەرٸ سوڭعى ەكٸ جىلداعى ورتاشا ايلىق تابىستىڭ 40%-ىن قۇرايدى.

جۇمىس ٸستەمەيتٸن ەيەلدەرگە:

• بالا كٷتٸمٸنە بايلانىستى جەردەماقى (1,5 جاسقا دەيٸن): 
o 1-بالاعا – 5,76 اەك (21 265 تەڭگە)
o 2-بالاعا – 6,81 اەك (25 142 تەڭگە)
o 3-بالاعا – 7,85 اەك (28 982 تەڭگە)
o 4 جەنە ودان كٶپ بالاعا – 8,90 اەك (32 859 تەڭگە)

بالا تۋعاندا بەرٸلەتٸن بٸرجولعى جەردەماقى:

• 1, 2, 3-بالاعا – 38 اەك (140 296 تەڭگە)
• 4 جەنە ودان كەيٸنگٸ بالالارعا – 63 اەك (232 596 تەڭگە)
• ەگٸز نەمەسە ودان كٶپ بالا تۋعان جاعدايدا ەر بالاعا جەكە تٶلەنەدٸ.

ەمشەكتەگٸ بالامەن جۇمىس ٸستەۋ ٶتە قيىن

قىمباتشىلىق بەلەڭ العان قازٸرگٸ زاماندا بۇل جەردەماقىلاردىڭ جەتكٸلٸكسٸز ەكەنٸ انىق. بالا كٷتٸمٸمەن قاتار, وتباسىنىڭ كٷندەلٸكتٸ شىعىندارى دا ەسەلەپ ارتقان. ونىڭ ٷستٸنە, جاستار بولعان سوڭ سەندٸ كيٸنگٸسٸ, تٷرلٸ قىزىقتاردى كٶرگٸسٸ كەلەدٸ. وسى سەبەپتەن كٶپتەگەن جاس انالار قوسىمشا تابىس كٶزٸن ٸزدەۋگە مەجبٷر بولىپ وتىر.

بٸرنەشە جىل بويى تەلٸمگەرلٸكپەن, ونلاين ماركەتينگپەن اينالىساتىن بلوگەر ەسەل اسانوۆا دەكرەتتەگٸ دەمالىستى تابىس تابۋدىڭ بٸر امالى دەپ قاراستىرىپ كەلگەن.

«مەنٸڭشە, «ەيەل دەكرەتتە جۇمىس ٸستەۋٸ, نە جۇمىس ٸستەمەۋ كەرەك» دەپ كەسٸپ ايتۋعا بولمايتىن سيياقتى. ەركٸمدە جاعداي ەرتٷرلٸ بولادى. ەگەر دەكرەتتەگٸ ەيەل تەك تابىس تابۋ قاجەت دەگەن ماقساتتا جۇمىس ٸستەيتٸن بولسا, بۇل ونىڭ قارجىلاي ساۋاتسىزدىعىنان حابار بەرەدٸ. ٶيتكەنٸ, ول وسى جٷكتٸلٸككە قارجىلاي دايىندالىپ كەلۋٸ كەرەك ەدٸ. ٶز جاعدايىمدى ايتار بولسام, مەن قارجىلىق تۇرعىدا قينالعانىمنان ەمەس, دەكرەتتە وتىرىپ, بٸلگەنٸمدٸ ۇمىتىپ, داعدىلارىمدى جوعالتىپ المايىن دەگەن ماقسات بولدى. ەرتەڭ بالام ٶسٸپ, ەندٸ جۇمىس ٸستەيٸن دەگەن كەزدە تەجٸريبەم جوق, قارايىپ, ارتتا قالىپ قويمايىن دەگەن ويمەن بٸلگەنٸمدٸ پايداعا اسىرىپ جٷردٸم. 
بٸرٸنشٸ بالامدا بالاباقشاعا بارعانشا ٷيدە وتىرىپ, شىنىمەن دەكرەتتٸك دەمالىستا بولسام, ەكٸنشٸ بالام قىرقىنان شىعا سالىسىمەن جۇمىسقا كٸرٸسٸپ كەتتٸم. ٶتە قيىن بولدى. بٸر جاعىنان قارجى دا كەرەك بولدى, ەكٸنشٸ جاعىنان ٶزٸمدٸ دە شىڭداعىم كەلدٸ. سٶيتٸپ, قينالىپ كەتتٸم. 
ٷشٸنشٸ بالامدا بٸر ۇستازىم ايتتى: "سەنٸڭ Instagram-داعى جوبالارىڭنان بٶلەك, وتباسىڭداعى جوبالارىڭ بار عوي. سولاردى بٸرٸنشٸ ٶسٸرٸپ ال" دەدٸ. سول سٶزٸ ماعان ەسەر ەتتٸ. سوندىقتان ٷشٸنشٸ بالام 6 ايعا تولعانشا جۇمىس ٸستەمەدٸم. 
جالپى قارجىلاي تولىقتاي تەۋەلسٸز بولسام, مەن بٸر - بٸر جارىم جىل بويى, بالا بالاباقشاعا ورنالاسقانشا, بالاعا كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلٸپ, تەربيەسٸمەن اينالىسار ەدٸم. الايدا «بالا-بالا» دەمەي, ٶزٸمنٸڭ قىزىعۋشىلىقتارىم تۋرالى دا ۇمىتپاس ەدٸم», - دەيدٸ ەسەل اسانوۆا. 

قارجىلىق ساۋاتتىلىق بويىنشا تەلٸمگەر, ەكونوميست باۋىرجان ىسقاقوۆ جٷكتٸلٸكتٸ جوسپارلاۋدان بۇرىن قارجىلاي قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتٸپ الۋ كەرەك دەيدٸ. 

"ەيەل ادام دەكرەتكە شىعار كەزٸندە ول بٸرٸنشٸ كەزەكتە مەملەكەت تاراپىنان بەرٸلەتٸن جەردەماقىلار تۋرالى اقپاراتتى قاراستىرۋى كەرەك. ياعني ٶزٸنە قانشا كٶلەمدە اقشا تٶلەنەتٸنٸ تۋرالى اقپاراتتى بٸلۋٸ كەرەك. سودان كەيٸن وتباسىلىق بيۋدجەتٸن جوسپارلاۋدا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋٸ تيٸس. مىسالى, كوممۋنالدىق تٶلەمدەر, نەسيە, ازىق-تٷلٸك دەگەن سيياقتى شىعىندار - تۇراقتى شىعىندار. كەيبٸر قاجەتسٸز شىعىنداردى ازايتقان جٶن. سٸزدٸڭ شىعىندارىڭىزدىڭ ٸشٸندە دەرٸ-دەرمەك, تەكسەرۋلەر, نەرەستەگە بايلانىستى ەرتٷرلٸ شىعىندار بولسا, سونىڭ بارلىعىنا قاجەتتٸ قاراجات بولۋى كەرەك. ودان كەيٸن جيناق جوسپارىن قۇرعان دۇرىس. دەكرەتكە شىعۋعا دەيٸن كەم دەگەندە 3-6 ايلىق شىعىندارعا قاجەتتٸ سومانى جيناپ قويۋ قاجەت. جەنە قارىزدار بولسا, سونى دەكرەتكە شىققانشا جاۋىپ تاستاۋعا تىرىسقان جٶن. 
دەكرەتكە شىققان ۋاقىتتا قارجىلاي اۋىرتپالىق كٶبٸنە ەر ادامعا جٷكتەلەدٸ. سوندىقتان, ونىڭ تابىسىن ەسەپتەپ, بارلىق قاجەتتٸلٸكتەردٸ ٶتەي الا ما, سونى رەتتەستٸرٸپ العان جٶن.
بولماي جاتسا, دەكرەتتە وتىرعاندا تٷرلٸ ونلاين جۇمىستار, رەپەتيتور بولۋ, اۋدارما قىزمەتتەرٸ سيياقتى قىزمەتتەرمەن قوسىمشا تابىس تابۋعا بولادى", - دەپ كەڭەس بەردٸ باۋىرجان ىسقاقوۆ. 

دەكرەتتٸك كەزەڭدە جۇمىس ٸستەۋ – ەر انانىڭ جەكە تاڭداۋى. باستىسى, بۇل شەشٸمنٸڭ وتباسىنا, بالا تەربيەسٸنە, ەڭ باستىسى, انانىڭ دەنساۋلىعى مەن پسيحولوگييالىق جاي-كٷيٸنە قالاي ەسەر ەتەتٸنٸن ەسكەرگەن جٶن.

انارا باۋىرجانقىزى