قازاقستاندا دەكرەتكە شىققان ازاماتتارعا مەملەكەت تاراپىنان تٶلەنەتٸن جەردەماقىلار بار. ونىڭ كٶلەمٸ جارتى ميلليونعا جەتپەيدٸ. دەگەنمەن, ودان ەكٸ, تٸپتٸ ٷش ەسە ارتىق جەردەماقى الۋعا مٷمكٸندٸك بار. ول ٷشٸن ەلەۋمەتتٸك جارنالاردى اي سايىن اۋدارىپ وتىرعان جٶن, دەپ حابارلايدى قازاقپارات تٸلشٸسٸ.
ايتا كەتكەن جٶن, بٷگٸندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن تٶلەنەتٸن بٸر رەتتٸك بوسانۋ جەردەماقىسى جۇمىس ٸستەيتٸن جەنە جۇمىس ٸستەمەيتٸن بارلىق ەيەلدەرگە بٸردەي بەرٸلەدٸ. ونىڭ مٶلشەرٸ: بٸرٸنشٸ, ەكٸنشٸ جەنە ٷشٸنشٸ بالاعا - 91 390 تەڭگە, تٶرتٸنشٸ جەنە ودان كٶپ بالاعا -151 515 تەڭگە. بۇدان بٶلەك, بالا كٷتٸمٸنە ارنالعان اي سايىنعى جەردەماقى دا بار. ول دا بالا سانىنا قاراي 13 853 - 21 405 تەڭگەنٸ قۇرايدى. سوندا بارلىعى شامامەن 175 366 - 408 375 تەڭگەگە شىعادى. دەگەنمەن, كەز كەلگەن ازامات مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنان قوسىمشا جەردەماقى الا الادى. ول ٷشٸن رەسمي تٷردە جۇمىس ٸستەپ, اي سايىن ەلەۋمەتتٸك جارنالاردى اۋدارىپ وتىرۋ قاجەت. ال ونداي جارنالار نەعۇرلىم كٶپ بولسا, سوعۇرلىم كٶپ قارجى الۋعا بولادى.
«مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورى» اق باسقارۋشى ديرەكتورى نۇرسۋلۋ كەمەلدٸڭ ايتۋىنشا, قوردان جٷكتٸلٸك پەن بوسانۋعا قاتىستى ەكٸ تٶلەمدٸ الۋعا بولادى.
«مىسالى, مەنٸڭ جالاقىم 100 000 تەڭگە دەيٸكشٸ. سونىڭ 10 پروتسەنتٸ تابىس سالىعىنا, تاعى 10 پروتسەنتٸ زەينەتاقى قورىنا كەتەدٸ. ال جۇمىس بەرۋشٸ مەن ٷشٸن تابىسىمنىڭ 3,5 پروتسەنتٸن مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنا اقشا اۋدارادى. مەن تازا قولعا 80 مىڭ السام دا, جۇمىس بەرۋشٸ ەلەۋمەتتٸك قورعا 90 مىڭ تەڭگەنٸڭ جارناسىن اۋدارىپ وتىرادى. سەبەبٸ وندايدا زەينەتاقى قورىنا كەتكەن قارجى دا ەسكەرٸلەدٸ. سوندا مەنٸڭ ورتاشا جالاقىم 90 مىڭ تەڭگە دەپ بەلگٸلەنەدٸ. وسى قارجىنى كەمٸندە 4,2-كە كٶبەيتەمٸز. سەبەبٸ ەيەل دەكرەتكە شىققاننان باستاپ بوسانۋعا دەيٸن 4 ايداي جۇمىسسىز وتىرادى. وسى ۋاقىتتىڭ اقىسى ٶتەلەدٸ. سٶيتٸپ, مەملەكەتتەن بەرٸلەتٸن جەردەماقىنىڭ ٷستٸنەن تاعى 400 مىڭ تەڭگەدەي الۋعا مٷمكٸندٸك بار. ال اۋىر بوسانۋ, يا بولماسا, ەگٸزدەر تۋسا, كوەففيتسەنت 4,2 ەمەس, ودان جوعارى - 4,7 بولادى. سوسىن سەمەي جاقتا, بۇرىنعى يادرولىق پوليگونعا جاقىن جەردە تۇراتىندارعا 5,7-6,2 كوەففيتسەنتٸ بەرٸلەدٸ. بۇل تەك جٷكتٸلٸكتٸڭ قارجىسى», - دەيدٸ ن.كەمەل.
بۇدان بٶلەك, قوردا بٸر جاسقا دەيٸنگٸ بالا كٷتٸمٸنە بايلانىستى ەلەۋمەتتٸك تٶلەم دە قاراستىرىلعان. ونىڭ مٶلشەرٸ سوڭعى ەكٸ جىلداعى ورتاشا ايلىق تابىستىڭ 40 پروتسەنتٸن قۇرايدى. مەسەلەن, ورتاشا ايلىق 90 000 تەڭگە بولسا, ونىڭ 40 پروتسەنتٸ - 36 000 تەڭگە. ونى ون ەكٸ ايعا كٶبەيتكەندە 432 000 تەڭگە شىعادى. سوندا تەك ەلەۋمەتتٸك قوردان بەرٸلەتٸن جەردەماقىنىڭ كٶلەمٸ 800 000 مىڭ تەڭگەدەن اسىپ كەتەدٸ. ماماننىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, بٷگٸندە دەكرەتكە شىعاتىن كەيبٸر كەلٸنشەكتەر اقىنىڭ از تٶلەنٸپ جاتقانىنا شاعىمدانادى. ولار مەملەكەتتٸڭ جەردەماقىسىن الادى, بٸراق ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنىڭ تٶلەماقىلارىنان تىس قالادى.
«ولار ايتادى, كٷنكٶرٸسكە جەتپەي جاتىر, بالانى اسىراۋ دا وڭاي ەمەس. ال ەلەۋمەتتٸك قوردان جٷكتٸلٸك پەن بوسانۋعا بايلانىستى جەردەماقىنى الۋ ٷشٸن اي سايىنعى جارنالار بولۋى قاجەت. جاس انالار جۇمىس ٸستەدٸك دەيدٸ. الايدا رەسمي تٷردە ەڭبەكاقىدان ەلەۋمەتتٸك جارنالار تٶلەنبەگەن. بٸز بازانى قارايمىز. وندا ەش جەردە جۇمىس ٸستەمەگەن بولىپ شىعادى. ال رەسمي تٷردە جۇمىس ٸستەمەسەڭٸز, بٸز سٸزگە ول تٶلەمدٸ تاعايىنداي المايمىز. ەرينە, مەملەكەتپەن كەپٸلدەندٸرٸلگەن جەردەماقىلار تٶلەنەدٸ. الايدا ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنان قوسىمشا تٶلەمدٸ الۋ ٷشٸن رەسمي تٷردە جۇمىس ٸستەۋ كەرەك. اي سايىنعى جارنالار بولۋى شارت», - دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ ن.كەمەل.
ايتا كەتەيٸك, الداعى ۋاقىتتا بٸرىڭعاي جيىنتىق تٶلەمٸن ەنگٸزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ول ارقىلى ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىپ جٷرگەن ازاماتتار بارلىق ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ جاساي الادى. سونىڭ ٸشٸندە زەينەتاقى جارناسى, تابىس سالىعى, ەلەۋمەتتٸك تٶلەم جەنە مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا تٷسەتٸن جارنا دا بار. ونىڭ كٶلەمٸ بٸر ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش - 2 405 تەڭگەدەن اسپايدى. ال اۋىلدىق جەرلەردە ەكٸ ەسە تٶمەن بولادى. سونىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتٸڭ بارلىق ەلەۋمەتتٸك جەردەماقىلارىن الۋعا مٷمكٸندٸك بار. بٸرىڭعاي جيىنتىق تٶلەمٸ ەرٸكتٸ تٷردە تٶلەنەدٸ دەگەن جوسپار بار.
