دانييار سالامات – 1970 جىلى دٷنيەگە كەلگەن. 1998 جىلى ت.جٷرگەنوۆ اتىنداعى تەاتر جەنە كينو ينستيتۋتىن كينودراماتۋرگييا ماماندىعى بويىنشا بٸتٸرگەن. «جٶشە» (2005), «ەكەم ەكەۋمٸز» (2008), «بەيتەرەك» (2009), «كٸشكەنتاي» (2011), «ساعىنتايدىڭ بٸرٸنشٸ ەيەلٸ», (2015) اتتى فيلمدەردٸڭ ستسەناريٸن جازعان جەنە تٷسٸرگەن. «شەكەن جۇلدىزدارى», ەۆرازييا كينوفەستيۆالٸنٸڭ لاۋرەاتى, گەرمانييانىڭ كوتبۋس قالاسىندا ٶتكەن شىعىس ەۋروپا فيلمدەرٸ كينوفەستيۆالٸنٸڭ ارنايى جٷلدەسٸنٸڭ يەسٸ.
«ەردٸڭ جاسى ەلۋگە» تاياپ قالعان رەجيسسەرمەن قازاق كينوسىنىڭ بٷگٸنگٸ جاي-كٷيٸ تۋرالى ەڭگٸمەلەسكەن ەدٸك.
– كينو – قاي ەلدە دە مەملەكەتتٸك يدەولوگييانىڭ باستى قۇرالىنىڭ بٸرٸ ەكەنٸ تالاسسىز. بٷگٸنگٸ قازاق كينوسى قازاقتىڭ ۇلتتىق يدەولوگيياسىنا قىزمەت ەتە الا ما?
– ەلٸمٸز ەگەمەندٸك العانعا دەيٸن كينو – يدەولوگييانىڭ قۇرالى بولعانى راس. ياعني, كەڭەستٸك كەزەڭدە كينو ٶنەرٸ مەملەكەتتٸك يدەولوگييانى ورنىقتىرۋعا, مەملەكەت ساياساتىن ساناعا سٸڭٸرۋگە جەنە سول ارقىلى حالىقتى بٸر ماقساتقا جۇمىلدىرۋعا ٷلكەن ەسەر ەتتٸ. بٸراق كەيٸن, تەۋەلسٸزدٸك كەزەڭٸندە يدەولوگييالىق تٷپ قازىعىمىز ورنىقپاعاندىقتان كينو دا ەسەڭگٸرەپ قالعانداي.
ۇلتتىق يدەولوگييانى سٶز ەتپەس بۇرىن ۇلت ۇعىمىن تٷسٸنٸپ الۋىمىز كەرەك. ۇلتتىڭ باستى بەلگٸسٸ – تٸل. ۇلت بولۋى ٷشٸن تٸل كەرەك, تٸل ارقىلى ۇلت قالىپتاسقان سوڭ بارىپ ۇلتتىق يدەولوگييا پايدا بولاتىنى انىق. دەمەك, تٸل, ۇلت, يدەولوگييا دەگەن ۇعىمدار بٸر-بٸرٸمەن تىعىز بايلانىستى. بٸراق بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە تٸلدٸك ساياسات العا شىعىپ تۇرعان جوق. ال ۇلت بولىپ ۇيىسۋ ٷشٸن تٸل – يدەولوگييالىق تەمٸرقازىق.
بٸزدەگٸ قوستٸلدٸلٸك, كەيٸنگٸ ٷشتٸلدٸلٸك مەسەلەسٸ ٶنەردٸڭ يدەولوگييا قۇرالى بولۋىنا كٶلەڭكەسٸن تٷسٸرٸپ تۇر. تٸل بٸرلٸگٸ بولماعان جەردە بٸرنەشە تٸلدە سٶيلەيتٸن حالىقتىڭ بٸر ماقسات جولىندا تٸزە قوسىپ قيمىلداۋى ەكٸتالاي. سوندىقتان بٸزدٸڭ قازٸرگٸ مەجە – مەملەكەت ازاماتتارىنىڭ بٸر تٸلدە سٶيلەيتٸن حالىققا اينالۋى. ونسىز بٸزدٸڭ كينو كٸمگە قىزمەت ەتەدٸ? سول سەبەپتٸ بٷگٸنگٸ قازاق كينوسى – يدەولوگييالىق جٷگٸ جوق, جەلٸككەن جۇرتتىڭ كٶڭٸل كٶتەرۋ قۇرالىنا اينالىپ كەتكەندەي. مىسالى, بيىل قازاقستاندا وتىزدان اسا فيلم تٷسٸرٸلٸپتٸ. ال سونىڭ, ارى كەتسە, ٷش-تٶرتەۋٸ عانا قازاق تٸلٸندە ەكەن. ال بۇدان قانداي يدەولوگييالىق ماقساتتى كٶرۋگە بولادى? ونى تەك اقشا تابۋ ٷشٸن جاسالعان جۇمىس دەۋگە بولار.
– بٷگٸنگٸ ەلەمدٸك كينويندۋستريياداعى ٷردٸستەر جەنە ونىڭ بٸزدٸڭ كينومىزعا تيگٸزٸپ جاتقان ەسەرٸ جايىندا نە ايتا الاسىز?
– ەر ەلدٸڭ كينوعا دەگەن ٶزٸندٸك ماقساتى بار. بارلىعى دا كينو ارقىلى ٶز مەملەكەتٸنٸڭ ۇستانىمىن, حالقىنىڭ بولمىسىن ەلەمگە پاش ەتٸپ كەلەدٸ. مىسالى, اقش-تاعى گولليۆۋدتا جىلىنا ورتاشا 100-120 كينو تٷسٸرٸلەدٸ. ونىڭ بەرٸ امەريكا تۇرمىسىن, امەريكالىق ۇستانىمدى, امەريكالىق كٶزقاراستى ٷندەيدٸ. نەگٸزٸنەن كينوتەاترعا باراتىن جاستار دەسەك, اقش-تىق كينولار جاستاردى ەلٸكتٸرەتٸن كەيٸپكەرلەردٸ (مەسەلەن, تەرميناتور, ٶرمەكشٸ ادام, بەتمان, تەمٸر ادام ت.ب) ويلاپ تابادى. سول كەيٸپكەرلەردٸ ۇلىق قىپ ەسپەتتەپ, سونىڭ وبرازىنا ٶزٸندٸك ۇستانىمدارىن سىنالاپ ەنگٸزٸپ وتىرادى. سول ارقىلى كٶرەرمەندەردٸڭ ميىنا ٶز ماقساتتارىن اقىرىن-اقىرىن سٸڭٸرە بەرەدٸ. بۇل – بٸزگە كەلٸپ جاتقان تولاسسىز ەكسپانتسييا. مٸنە, وسىنداي كينوسى دامىعان الپاۋىت مەملەكەتتەردٸڭ كينوٶنٸمدەرٸنٸڭ استارىندا بٸز ايتقان مٷددە جاتۋى بەك مٷمكٸن. دەگەنمەن ول كينوٶنٸمدەردٸڭ نەگٸزٸندە تازا ٶنەر جاتادى.
امەريكادا كينودان گٶرٸ كينويندۋسترييا قاتتى دامىعاندىقتان, ول ەل بٷكٸل ەلەمدٸ گولليۆۋدتىق ٶنٸمدەرمەن جاۋلاپ, سول ارقىلى بەلگٸلٸ بٸر دەرەجەدە پايدا تٷسٸرۋدٸ كٶزدەيدٸ. ەكٸنشٸ جاعىنان, ولار كينودا تازا فورمالىق ٸزدەنٸستەرگە جيٸ بارىپ, كينونى ٶنەر رەتٸندە دامىتۋعا كٷش سالادى. قالاي دەسەك تە, ەلەمدٸك كينوداعى باستى ٷردٸس – ٶزٸنٸڭ ۇلتتىق, مەملەكەتتٸك كينولارىن جاساۋ جەنە ٶز ۇستانىمدارىن ەلەمگە تاراتۋ بولىپ قالا بەرمەك.
– بٸزدٸڭ كينودا قازاق تٸلٸ مەسەلەسٸ اقساپ جاتقانى ايقىن, كينولارىمىزدىڭ كٶبٸ ورىس تٸلٸندە تٷسٸرٸلەدٸ. كينوعا ٷلكەن اۋديتورييا ٸزدەيمٸز دەپ, قازاقى سانانى بۇل ٶنەردەن الىستاتىپ المايمىز با?
– ەرينە, بۇل بەلگٸلٸ بٸر جاعدايدا ٷلكەن تٷيتكٸل. سەبەبٸ كينو – يدەولوگييانى دامىتۋعا, تاراتۋعا زور پايداسى تيەتٸن اۆانگاردتىق ٶنەر. سوندىقتان وندا مەملەكتتٸك تٸل مەسەلەسٸنٸڭ شەشٸمٸن تاپپاي جاتۋى - قاۋٸپتٸ قۇبىلىس.
ٶنەر دامۋىنىڭ نەگٸزٸندە تٸل جاتاتىنىن بٸر سەت تە ەستەن شىعارۋعا بولمايدى. مىسالى, بٸز بۇرىن كٸتاپ وقيتىن ەدٸك. كٸتاپ وقۋ ارقىلى تاريحىمىزدى تانىپ, ٶزٸمٸزدٸڭ جان-دٷنيەمٸزگە ٷڭٸلەتٸن ەدٸك. ال بٷگٸندە كٸتاپتان گٶرٸ ۆيزۋالدىق ٶنەر العا شىققان كەزدە جاستار بارلىق رۋحاني ازىقتى ويىنا ەكران ارقىلى سٸڭٸرەتٸن بولدى. دەمەك, وسىعان دەيٸن كٸتاپتان الاتىنىمىزدى ەندٸ كينوەكراننان الامىز. بٸراق ٶكٸنٸشكە قاراي, ەكراندا قازاق تٸلٸ جوق. تٸل بولعاننىڭ ٶزٸندە ەسەرسٸز, اۋدارما تٸل. ەڭ قاۋٸپتٸسٸ وسى! ەگەر تٸلٸمٸز, سول ارقىلى جان-دٷنيەمٸز ەكراننان كٶرٸنبەيتٸن بولسا, ۇرپاق دٷبەرالانا تٷسەدٸ. رۋحاني تەمٸرقازىعىنان اداسىپ, تامىرىنان اجىراي باستايدى. سوندىقتان بٷگٸندە ۇلت بولمىسىن ساقتاۋدا ٷلكەن يدەولوگييالىق كٷشكە اينالىپ وتىرعان كينوعا قازاقي تانىم-تٷسٸنٸك نەگٸزٸندە ٶنەر تۋىندىسىن جاساي الاتىن قازاقتٸلدٸ, قازاقشا ويلاپ, قازاقشا جازا بٸلەتٸن جاستار كەلۋٸ كەرەك.
ەدەبيەتٸمٸزدە قانشاما تيپتٸك وبرازدار بار, سولاردىڭ بٸر دە بٸرٸ بٸزدٸڭ كينومىزدا كٶرٸنٸس تاپپاي جاتىر. ونىڭ سەبەبٸ – بٸزدٸڭ كينو جاساپ جاتقان ادامداردىڭ قازاقي تانىم-تٷسٸنٸكتەن الىس بولۋى. ول – ۇلتتىق ەدەبيەتتەن الىس بولۋ دەگەن سٶز. بٸزدٸڭ حالىق ٶز بولمىسىن ەدەبيەت ارقىلى تانىعان حالىق. سوندىقتان بٸز ەدەبيەت ارقىلى تانىپ-بٸلگەنٸمٸزدٸ كەيٸنگٸ ۇرپاققا تانىتۋىمىز كەرەك. ال بۇل نەرسە كينودا قالىس قالدى. قازٸر كينومىزدا كٸم ەكەنٸ تٷسٸنٸكسٸز, دٷبەرالاۋ, تٷسٸ عانا قازاق – تەك رەجيسسەرلەردٸڭ قييالىنان تۋعان كەيٸپكەرلەر پايدا بولدى. ەكرانداعى گيبريد كەيٸپكەرلەر ونى كٶرٸپ وتىرعان جاستاردىڭ وي-ساناسىن گيبريدتٸك حالگە تٷسٸرۋٸ مٷمكٸن. كينومىزدا تازا قازاق تٸلٸ ٷستەمدٸك قۇرۋى كەرەك دەپ وتىرعانىمىزدىڭ مەنٸ سول.
– بٸزدە تاريحي تاقىرىپقا تٷسٸرٸلگەن فيلمدەر, بٸرەن-ساران سەريالدار بار. دەگەنمەن تٷرٸك, كورەي سەريالدارى سيياقتى ەلدٸڭ ىقىلاسىنا بٶلەنٸپ جاتقانى از. بٸزدٸڭ كينوشىلارعا سول دەرەجەگە جەتۋگە نە كەدەرگٸ?
– بٸزدە كينو سەل كەشتەۋ دامىدى. ال سەريالعا كەلەتٸن بولساق, سەريال دەگەن, بەينەلەپ ايتقاندا, كينونىڭ ٸنٸسٸ عوي. سەريالعا جەتۋ ٷشٸن الدىمەن كينومىزدى ٶز دەرەجەسٸندە تٷسٸرە بٸلۋٸمٸز كەرەك. «الدىڭعى اربا قالاي جٷرسە, سوڭعى اربا سولاي جٷرەدٸ». بٸزدٸڭ كينومىز ساندىراقتاپ, قاي باعىتقا بۇرىلۋدى بٸلمەي جٷرگەن كەزدە, سەريالىمىز قايدان وڭسىن? تاريحي سەريالدى تٷسٸرۋ ٷشٸن ٷلكەن دايىندىق, قىرۋار قارجى كەرەك. مىسالى, تٷرٸكتٸڭ ەيگٸلٸ «سۇلتان سٷلەيمەن» اتتى سەريالىنا ەكٸ ميلليونداي اقش دوللارى جۇمسالسا, سونىڭ بٸر سەريالىنا جۇمسالاتىن قارجىعا بٸزدٸڭ تۇتاس بٸر سەريالىمىز تٷسٸرٸلٸپ جاتادى. سول سەبەپتٸ تاريحي سەريالدى جاساۋ ٷشٸن وعان دەگەن كٶزقاراس بٷگٸنگٸدەي بولماۋ كەرەك. بٸلٸكتٸ كينوماماندار تارتىلىپ, قابٸلەتتٸ كينوستسەناريستەر, تالانتتى اكتەرلار ەركٸن جۇمىس ٸستەيتٸن جاعداي جاسالىپ, مول قارجى جۇمسالسا, ويداعىداي سەريالدار جاساۋعا بولار ەدٸ. شىن مەنٸندە سەريالدارىمىز ەندٸ عانا قاز-قاز باسىپ كەلە جاتىر.
– بٸزدٸڭ كينو ٶنەرٸمٸزدە كەسٸبي كينواكتەرلاردىڭ ازدىعى سەزٸلٸپ تۇر, ونداعى رٶلدەردٸ كٶبٸنە-كٶپ تەاتر ەرتٸستەرٸ ويناپ جاتادى. سول سيياقتى بٷگٸنگٸ كينوعا تٷسەتٸندەردٸڭ كٶبٸ, قابٸلەتٸنەن گٶرٸ بەت-بەينەسٸنٸڭ ەدەمٸلٸگٸ ٷشٸن عانا تاڭدالاتىن سەكٸلدٸ...
– بٸزدە كەسٸبيلٸگٸ جوعارى ەرتٸستەر از ەمەس. بٸراق مىنا نەرسەنٸ ەستە ساقتاۋىمىز كەرەك: تەاتر مەن كينو – ەكٸ بٶلەك ٶنەر. كەيدە تەاتر اكتەرلارى كينوعا جاراماي قالادى, كينواكتەرلار بولسا تەاتر ساحناسىنا شىعۋعا قابٸلەتسٸز بولادى. سوندىقتان ەر سالا اكتەرلەرٸنە ٶزٸنە تيٸستٸ سالاعا قاتىستى باعا بەرۋ كەرەك. ول ٷشٸن الدىمەن كينونىڭ اتقاراتىن ٸسٸن, كٶتەرەتٸن جٷگٸن – جانرلىق ەرەكشەلٸگٸن, باعىتتارىن اجىراتا بٸلۋ كەرەك. مىسالى, اۆتورلىق فيلمدەر تٷسٸرەتٸن بولساق, كەيبٸر اۆتورلىق فيلمدەردٸڭ تابيعاتى ٶمٸرگە جاقىن بولادى. ياعني كەيٸپكەر ٶمٸردە قالاي سٶيلەسە, قالاي جٷرٸپ تۇرسا – ونى ەكراندا سولاي كٶرسەتۋگە تۋرا كەلەدٸ. بۇنداي جاعدايدا ساحنا تابيعاتىنا ٷيرەنٸپ قالعان جەنە پافوسقا بەيٸمدەلگەن اكتەرلار ونى شىعارا الماۋى مٷمكٸن. سونداي جاعدايلاردا اۆتورلىق فيلمدەرگە تەاتردان اكتەر المايتىنى راس. كەيدە مىناداي ماقساتپەن تٷسٸرٸلەدٸ: كينو تٷسٸرۋشٸ كەيبٸر كٶشەدەن الىپ كەلگەن اكتەرلاردىڭ ٶز دەڭگەيٸندە ويناعانىن قالامايدى, ياعني قاندايدا بٸر نەرسەنٸ جەتكٸزبەي تاستايدى. تٸپتٸ, كەسٸبي شەبەرلٸگٸن جاسىرىپ تاستايتىن دا كەزدەر بولادى. بۇل دا كينودا ٶزٸندٸك بٸر ەدٸس. ونى كٶرەرمەندەر كەمشٸلٸك دەپ قابىلداۋى مٷمكٸن. بٸراق ول ارنايى ماقساتپەن جاسالعاندىقتان كينو زاڭدىلىعىنا قايشى ەمەس.
ەر اكتەردٸڭ ويىنى تۋرالى ايتقان كەزدە, ەڭ بٸرٸنشٸ, تٷسٸرٸلگەن دٷنيەنٸڭ قانداي باعىتتا, ونىڭ ماقساتى نە, وعان قانداي اكتەرلىق ويىن ەدٸسٸ لايىقتى, سونى اجىراتا بٸلۋ كەرەك, سودان كەيٸن عانا وعان باعا بەرۋگە بولادى.
ەرينە, بٸزدە نۇرمۇقان جانتٶرين, اسانەلٸ ەشٸموۆ, ەسبولعان جايساڭباەۆ, تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ, دوسقان جولجاقسىنوۆ سەكٸلدٸ تەاتر مەن كينودا بٸردەي تانىلعان اكتەرلار بار. الايدا ولار سەكٸلدٸ كينودا كەڭ تانىمال بولعان اكتەرلار ازداۋ. ۋاقىت ٶتە كەلە كينو دامىپ, فيلمدەر كٶبەيگەن سايىن اكتەرلار دا كٶبەيٸپ جاتقاندىقتان ولاردىڭ اراسىنان ناعىز كەسٸبي كينواكتەرلاردى تانۋ حالىققا دا وڭاي تيمەي وتىر. بٸراق زاماناۋي كينودا ەلەمگە تانىلىپ جاتقان كينوجۇلدىزدار دا جوق ەمەس. مەسەلەن, كەشە عانا 71-رەت ٶتكٸزٸلگەن كانن فەستيۆالٸندە رەسەيلٸك رەجيسسەر سەرگەي دۆورتسەۆويدىڭ «ايكا» فيلمٸندەگٸ باستى رٶلٸ ٷشٸن «ٷزدٸك ەيەل اكتريسا» نوميناسىن جەڭٸپ العان سامال ەسلياموۆا – شىن مەنٸندە تالانتتى اكتريسا. بۇل بٸزدٸڭ كينواكتەرلارىمىزدىڭ ەلەمدٸك دەڭگەيدە باعالانىپ جاتقانىنىڭ دەلەلٸ. بۇدان بۇرىن س.دۆورتسەۆويدىڭ «تيۋلپان» دەگەن فيلمٸندە سامالدىڭ ورىنداعان رٶلٸن كٶرگەنمٸن. وندا مىناداي بٸر ستسەنا ەسٸمدە قالىپ قويىپتى: كامەرا بٸر نٷكتەدەن ەكٸنشٸ, ٷشٸنشٸ نٷكتەگە بارىپ كەلگەندە باستى رٶلدەگٸ قىزدىڭ كٶزٸنەن جاس شىعادى. بۇل ٶتە ەسەپتەلگەن ويىن. بۇل دەگەنٸڭٸز كەز كەلگەن سەتتە وبرازعا كٸرٸپ, كەرەك قيمىلدى ەپ-سەتتە جاساي الاتىن شەبەرلٸگٸ تولىسقان اكتريسانى تانىتادى. مەن سول كەزدە ونىڭ شەبەرلٸگٸنە تاڭ قالعانمىن, ونىڭ بولاشاقتا ٷلكەن جەتٸستٸككە جەتەتٸنٸنە كٷمەندانباعام. شىنىمەن دە سولاي بولدى.
– جاسىراتىنى جوق, ەلٸمٸزدە كينورەجيسسەرلەردٸڭ ٸسٸنە حالىقتىڭ كٶڭٸلٸ تولماي جاتادى. جالپى, كينوٶنەردە شەبەرلٸك پەن پاتريوتيزمدٸ ۇشتاستىرۋ ارقىلى ناعىز حالىقتىق ٶنەر تۋىندىسىن جاساۋ بٸزگە نەگە بۇيىرماي تۇر?
– بٸزدە نەگە از? ٶيتكەنٸ كينوعا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردان الىس ادامدار كەلٸپ جاتىر. ٶزٸنٸڭ ۇلتىنا تەن ەشتەڭەنٸ ەكراننان كٶرمەگەننەن كەيٸن حالىقتىڭ قارنى اشادى. ياعني, كينوٶنەرٸنەن ٶزدەرٸنە رۋحاني ازىق بولارلىق نەرسە تاپپاعان حالىقتىڭ «بٸزدە كينو جوق» دەپ اشىنۋى زاڭدى. نەگە بٸز رەجيسسەرلارعا ريزا بولمايمىز? بٸزدە مەملەكەتتٸك تۇرعىدان كينورەجيسسۋراعا دەگەن رەفورما كەرەك سيياقتى. مەن مىنانى ايتار ەدٸم: ەدەبيەتكە قانداي تالاپ قويىلسا, دەل سونداي تالاپ بٸزدٸڭ كينوعا قويىلۋى تيٸس. مىسالى, بٸزدٸڭ ەدەبيەتكە كەلەتٸن ادام قازاق تٸلٸن جاقسى بٸلمەسە, سول تٸلدە جاسالعان ٷزدٸك ەدەبي شىعارمالاردى تولىق وقىپ, بويىنا سٸڭٸرمەسە ول جاقسى شىعارما جازا الا ما? ەرينە, جوق. مەن كٶرەرمەندەرگە كينونى تانۋ ٷشٸن مىناداي بٸر تەسٸلدٸ ايتار ەدٸم: كٶرٸپ وتىرعان كينوڭىزدى ەدەبيەت رەتٸندە كٶزٸڭٸزگە ەلەستەتٸپ كٶرٸڭٸزشٸ, سوندا ونىڭ شيكٸلٸگٸ بٸردەن كٶزگە ۇرادى. مەسەلەن, كينودا كيٸز ٷيدٸ كٶرسەتٸپ جاتىر, باسقۇرى تۋىرلىقتىڭ سىرتىنان بايلانعان. ال ەدەبيەتتە باسقۇردىڭ كەرەگە مەن ۋىقتىڭ تٷيٸسكەن جەرٸنەن تارتىلىپ, كيٸزدٸڭ استىندا قالىپ, كيٸز ٷيدٸڭ ٸشٸندەگٸ ادامعا كٶرٸنەتٸنٸ دەل جازىلادى. مٸنە, وسىنداي قاراپايىم عانا نەرسەنٸ كٶرەرمەن نە كينوسىنشى كٶرٸپ قويادى دا, سەنٸڭ جاساعان دٷنيەڭە قاراماي قويادى. وسىنداي كينودان كٶرەتٸن تالاي قيسىنسىزدىقتى ەدەبيەتتەن تابا الامىز با? جوق. ٶيتكەنٸ ەدەبيەت بٸزدە قالىپتاسقان. ەدەبيەت بٸزدە باقىلاۋدا. ونى قاراپ وتىرعان, ونىڭ تابيعاتىن ۇعىپ, زاڭدىلىقتارىن تٷسٸندٸرٸپ وتىرعان ادامدار بار. ال كينوعا كەلگەندە وسى تالاپتار ەدٸرەم قالادى. كٶرەدٸ, جانىنا جاقپايدى, بٸردەڭە ۇنامايدى, بٸراق نەنٸڭ ۇنامايتىنىن ايتا المايدى. ال سول كٶرەرمەن سەزسە دە, تٸلٸنە تٷسپەي تۇرعان نەرسە ۇلت ەدٸ. ۇلت جوق ەدٸ كينودا! كٶرەرمەننٸڭ جانىنداعى نەرسە ەكراننان كٶرٸنٸپ تۇرعان جوق ەدٸ. بٸراق ونى كٶپشٸلٸكتٸڭ ونى تٷسٸندٸرٸپ بەرۋگە تٸلٸ جەتپەي جاتادى. ال سول نەرسە ەدەبيەتٸمٸزدە بار.
بٸزدٸڭ كينوگەرلەرٸمٸز ەدەبيەتكە دايىندىقپەن كەلگەن اقىن-جازۋشىلارداي كينوعا دايىندىقپەن كەلمەيدٸ. سونداي دايىندىق بولماعاسىن بٸزدٸڭ ۇلتتىق كينونىڭ ٶركەندەۋٸ قيىن. جاستار كينوعا ۇلتتىق بولمىسىن تانىپ كەلمەسە – ٷمٸتتەنۋ بەكەر.
جاستاردى تەاتر جەنە كينو ينستيتۋتىنا الادى, ول بٸرنەشە كينو كٶرگەن, بٸراق قازاقشا تٷك بٸلمەيتٸن ادام نە قازاقشا مەكتەپ بٸتٸرسە دە ۇلتىنىڭ سالت-دەستٷرٸن, شۇرايلى تٸل بايلىعىن يگەرمەگەن ادام بولىپ شىعادى. ول وقۋعا تٷسەدٸ, بٸتٸرەدٸ. كينوعا كەلەدٸ. ول ادامعا تاريحي كينو تٷسٸرۋ جٷكتەلەدٸ. سوندا نە بولادى? ول كينو تٷسٸرۋ تەحنيكاسىن يگەرگەن ادام, بٸراق ول ٶزٸنٸڭ ۇلتىن وسىعان دەيٸن تٷسٸرٸلگەن دٷبەرا فيلمدەر ارقىلى تانىعان ادام. ەگەر ول ەدەبيەت ارقىلى تانىعان بولسا, وندا ۇلتتىق مەدەنيەتتٸڭ تۇماسىنان قانىپ ٸشكەن ادام بولار ەدٸ. ونداي ادام ۇلتىنىڭ جان-دٷنيەسٸن ەكراندا تولىق تانىتا الار ەدٸ.
– قازاق قينوتانۋشىلارىن, سىنشىلارىن حالىق بٸلە بەرمەيتٸن تەرٸزدٸ. سىن, تالداۋ بولماعان جەردە ٶنەردٸڭ ٶرٸستەۋٸ مٷمكٸن بە?
– بٸزدە كينو سىنى بار. مارقۇم باۋىرجان نٶگەربەك اعامىز بولدى. ٷلكەن كينوسىنشى, پروفەسسور ەدٸ. سول كٸسٸ وسى قازاق كينوسىنىڭ حال-جاعدايىن ويلاعان سەبەپتٸ كينوسىنشىلاردىڭ باسىن بٸرٸكتٸرٸپ جۇمىس ٸستەپ, كٶپتەگەن شەكٸرتتەر دايىنداعان-دى. سول سيياقتى تۇلعالى سىنشىلارىمىزدىڭ بٸرٸ گٷلنەر ەبٸكەەۆا دا قازاق كينوسىنىنا زور ٷلەس قوسىپ كەلەدٸ. قازٸردە نەزيرا مۇقىشەۆا, گٷلجان ناۋرىزبەكوۆا, يننا يسمايلوۆا, گٷلنەر مٷرسەلٸموۆا, مولدييار ەرگەبەكوۆ, گٷلزات كٶبەك, باۋبەك نٶگەربەك, ەرجان جۇمابەكوۆ, دانا ەمٸربەكوۆا سەكٸلدٸ كينوتانۋشىلار بار. ولاردىڭ بەرٸ دە بٷگٸنگٸ قازاق كينولارى جايىندا پٸكٸرلەرٸن بٸلدٸرٸپ جاتادى.
جالپى, قاي ٶنەر سالاسىن بولسا دا تالداپ, تارازىلاپ وتىراتىن سىنشىلارى بولماسا, ول سالا دامىمايدى. قازاق كينوسىنى دا ەدەبيەتٸمٸزدەگٸدەي سىناي بٸلۋدٸڭ, تالداپ-تارازىلاۋدىڭ بيٸگٸنە كٶتەرٸلە السا, كينومىزداعى بٷگٸنگٸ ولقىلىقتار مەن كەمشٸلٸكتەردٸڭ بولاشاقتا جولى كەسٸلەدٸ عوي دەپ ويلايمىن.
ەدەبيەتٸمٸز بەن مۋزىكامىزداعى ۇلتتىق رۋح كينومىزدا دا جالاۋىن جەلبٸرەتسە, زاماناۋي ٶنەر مەملەكەتٸمٸزدٸڭ, بولاشاق ۇرپاقتىڭ يگٸلٸگٸ ٷشٸن قىزمەت ەتەتٸن قۇدٸرەتتٸ كٷشكە اينالارى سٶزسٸز.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت.
سۇحباتتاسقان احمەت ٶمٸرزاق,
"تٷركٸستان" گازەتٸ, مامىر
تٷپنۇسقاداعى تاقىرىپ: "ەكرانداعى گيبريد كەيٸپكەرلەر - قاۋٸپتٸ كەسەل"
