.jpeg)
ەسكەري بايلانىسشىلار تەۋلٸك بويى قارۋلى كٷشتەردٸ سوڭعى ٷلگٸدەگٸ تيٸمدٸ ەرٸ ساپالى بايلانىسپەن قامتاماسىز ەتەدٸ. ولار قارۋ-جاراق پەن ەسكەردٸ باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ ساپالى بولعانىن قولدايدى. بايلانىس توراپتارى مەن تەحنيكالىق جابدىقتاردىڭ جارامدىلىعىن ٷنەمٸ باقىلاپ وتىرادى. وسى ورايدا قازٸرگٸ زامانعى بايلانىس تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كٷشتەرٸ باس شتابى بايلانىس دەپارتامەنتٸنٸڭ اعا-وفيتسەرٸ نۇرلان ماراتۇلى قالمانوۆ ايتىپ بەردٸ, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
ونىڭ ايتۋىنشا, جالپى بايلانىس ۇعىمى ٶزارا اقپارات الماسۋ ۇعىمىن بٸلدٸرەدٸ. قازٸرگٸ كٷندٸ تٸپتٸ بايلانىسسىز ەلەستەتۋ مٷمكٸن ەمەس. سول سيياقتى سوعىس ۋاقىتىندا دا سەنٸمدٸ بايلانىس – جەڭٸستٸڭ كەپٸلٸ. سەبەبٸ بايلانىس ەڭ الدىمەن – باسقارۋ. سول سەبەپتٸ ەسكەري باسقارۋ جٷيەسٸندە اقپارات الماسۋدا, قارۋ-جاراقپەن باسقارۋدا قامتاماسىز ەتەتٸن ەسكەري بايلانىس جٷيەسٸ قۇرىلعان.
«ەسكەري بايلانىستىڭ ساپالى جۇمىس اتقارۋىن قامتاماسىز ەتەتٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كٷشتەرٸنٸڭ بايلانىس ەسكەرلەرٸ بار. بايلانىس ەسكەرلەرٸ قارۋلى كٷشتەردٸڭ قۇرىلىمدارىن باسقارۋ, بايلانىستىڭ بارلىق تٷرٸمەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قۇرىلعان ارنايى ەسكەر بولىپ سانالادى. ٶز قۇرامىندا بايلانىس ەسكەرٸ ەسكەري بٶلٸمدەردەن بايلانىس توراپتارىنان قۇرالعان. بٷگٸنگٸ كٷندە سول ەسكەري بٶلٸمدەر زاماناۋي تالاپتارعا ساي كەلەتٸن راديو, پروفسفەرالىق, سپۋتنيكتٸك, زاماناۋي تالاپتارعا ساي كەلەتٸن ەسكەري تەحنيكالارمەن جابدىقتالعان.
جالپى, قازاقستان تاريحىندا بايلانىس مەسەلەسٸندە ٷلكەن, نەگٸزگٸ ورىن العان, مىسالى قازاق حاندىعى دەۋٸرٸندە دە, جوڭعار شاپقىنشىلىعى كەزٸندە دە سەنٸمدٸ بايلانىسشىلار مٸندەتٸن ەرجٷرەك جاۋشىلار اتقارعان. جەنە بايلانىس قۇرالدارى رەتٸندە ٷرمەلٸ اسپاپتار, دومبىرا قولدانىلعان. ياعني بايلانىس ۇيىمداستىرىلعان. سودان كەيٸنگٸ تاريحي كەزەڭدەردە ەلەكترونيكا پايدا بولعاننان بەرٸ اقپارات الماسۋ تەحنولوگييالارى قارقىندى دامي باستادى. الدىمەن تەلەگراف قۇرالدارى, ودان كەيٸن تەلەفون, راديو بايلانىس قۇرالدارى قولدانىسقا ەندٸ. ٶزٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ الىپ, ەسكەرٸمٸزدٸ قۇرعان جىلدان باستاپ قارۋلى كٷشتەرٸندە بايلانىس ەسكەرلەرٸ جابدىقتالدى. ەڭ بٸرٸنشٸ, كەڭەس ەسكەرٸنەن مۇرا بولىپ قالعان ەسكٸ بايلانىس جٷيەسٸ, ەسكەري تەحنيكالىق بايلانىس قۇرالدارى بولدى. كەيٸنگٸ كەزەڭدەردە بايلانىس ەسكەرلەرٸنٸڭ قۇرىلتايشىسى, العاشقى باستىعى مايور ورىنبەكوۆ باسقارعان بايلانىسشىلار, ودان كەيٸنگٸ جىلداردا بايلانىس تٸزگٸنٸن ۇستاپ وتىرعان باسشىلار, جەنە سونىمەن قاتار قامتاماسىز ەتكەن بارلىق ەسكەري ماماندار, بٷگٸنگٸ كٷنٸ بٸزدٸڭ قۇرمەتتٸ ارداگەرلەرٸمٸزدٸڭ ەڭبەگٸ وراسان زور», – دەيدٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كٷشتەرٸ باس شتابى بايلانىس دەپارتامەنتٸنٸڭ اعا-وفيتسەرٸ نۇرلان ماراتۇلى.
قازٸرگٸ تاڭدا قر قورعانىس مينيسترلٸگٸنٸڭ بەكٸتۋٸمەن ەسكەري بايلانىسشىلاردىڭ كەسٸبي مەرەكەسٸ دەپ بەكٸتٸلگەن كٷنٸ بار. ول 31 قازان بولىپ بەكٸتٸلگەن. سەبەبٸ 1992 جىلى وسى كٷنٸ ەسكەري بايلانىس ورگانى قورعانىس مينيسترلٸگٸنٸڭ بايلانىس دەپارتامەنتٸ قۇرىلعان.
«بٷگٸنگٸ كٷنٸ جەتٸستٸكتەرٸمٸز از ەمەس. ونىڭ بٸرٸ – وسى ٷش جىل قاتارىنان حالىقارالىق ارمييا ويىندارىندا سەنٸمدٸ قابىلداۋ كونكۋرسىندا بٸزدٸڭ ەسكەري بايلانىسشىلار جەڭٸمپاز اتاندى. سونىمەن قاتار, ٶزٸمٸزدٸڭ ەلدە ٶتەتٸن بارلىق حالىقارالىق دەرەجەدەگٸ ٸس-شارالار بولسىن, وقۋ-جاتتىعۋدا بولسىن, ەسكەري بايلانىسشىلار ٶزدەرٸنە بەرٸلگەن تاپسىرمانى جوعارى دەڭگەيدە اتقارىپ جٷر.
قازٸرگٸ زاماندا تەلەكوممۋنيكاتسييا بٸر ورىندا تۇرمايدى. ولار جاڭعىرىپ, دامىپ وتىرادى. وسى ورايدا بايلانىس ەسكەرلەرٸنٸڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى ايتاتىن بولساق, بۇل ٶتە ماڭىزدى باعىت. ٶتە كٷردەلٸ جەنە اۋقىمدى جۇمىس. سەبەبٸ, قازٸرگٸ بايلانىس ساپالى بولۋ ٷشٸن, بٸر جاعدايدا عانا قالىپ قويماۋ كەرەك. قازٸر ەلەمدە ٶتە دامىپ جاتقان اقپارات تاراتۋ, تەلەكوممۋنيكاتسييا, تەحنولوگييالاردىڭ دامىپ جاتقان ۋاقىتىندا ەسكەري بايلانىستىڭ دا زاماناۋي تالاپتارعا ساي بولعانى ٶتە ماڭىزدى. سول سەبەتٸ قازٸرگٸ تاڭدا قر قورعانىس مينيسترلٸگٸنٸڭ باسشىلىعى, قارۋلى كٷشتەرٸمٸزدٸڭ باس شتابىنىڭ باسشىلىعى وسى ەسكەري بايلانىستىڭ جابدىقتالۋى مەن دامۋىنا اسا مەن بەرٸپ, ٷنەمٸ قولداۋ كٶرسەتٸپ وتىرادى. جەنە ونىڭ ساپاسى مەن بايلانىستىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە ٶتە جوعارى تالاپتار قويادى. بٷگٸنگٸ تاڭدا قر قارۋلى كٷشتەرٸنٸڭ بايلانىس دەپارتامەنتٸ وتاندىق قورعانىس مەكەمەلەرٸمەن بٸرٸگە وتىرىپ, اۋقىمدى جۇمىستى اتقارىپ جاتىر. مىسالى, بارلىق بۇرىنعى ەسكٸرگەن ەسكەري تەحنيكالار زاماناۋي تالاپتارعا ساي كەلەتٸن تسيفرلىق تەحنولوگييالارمەن جابدىقتالعان بايلانىس تەحنيكالارىمەن اۋىستىرىلدى. قازٸرگٸ تاڭدا قورعانىس قارۋلى كٷشتەردٸڭ قولدانىسىندا تسيفرلى ورتا قۋاتتى راديوستانتسييالار, كوماندالىق باسقارۋ شتابتىق ماشينالارى, تافاسسفەرالىق رادياتسييالىق ستانتسييالار, سپۋتنيكتٸك بايلانىس كەشەندەرٸ قولدانىستا. ەڭ جەتٸستٸگٸمٸز سول زاماناۋي تالاپتارعا ساي تەحنيكالار ٶزٸمٸزدٸڭ وتاندىق كومپانييالاردا جاسالعان», – دەيدٸ اعا-وفيتسەرٸ نۇرلان قالمانوۆ.
راسىندا قاندايدا بٸر زاماناۋي تەحنيكا بولعانىمەن, ەگەر بٸلٸمٸ جوعارى مامان بولماسا, ەرينە ول ەشقانداي جەتٸستٸكتەرگە جەتۋٸ مٷمكٸن ەمەس. سول سەبەپتٸ بۇل بايلانىس ماماندىعى جوعارى , ينتەللەكتۋالدى, بٸلٸمدٸ جەنە ەردايىم ٸزدەنٸستٸ تالاپ ەتەتٸن ماماندىق. جالپى ەسكەري بايلانىسشىلاردىڭ وفيتسەرلەرٸ الماتى قالاسىندا ورنالاسقان راديوەلەكترونيكا جەنە بايلانىس ەسكەري ينجەنەرلٸك ينستيتۋتىندا دايىندالادى.
«بٷگٸنگٸ تاڭدا قارۋلى كٷشتەرٸمٸزدەگٸ بارلىق بايلانىسشى وفيتسەرلەر وسى ينستيتۋتتىڭ تٷلەكتەرٸ. سونىمەن قاتار كٸشٸ ماماندىقتاردىڭ دا ورنى بٶلەك, سول سەبەپتٸ كٸشٸ ماماندىق دايارلاۋ بٸزدٸڭ الماتى وبلىسىندا ورنالاسقان وقۋ ورتالىعىندا دايىندالادى. وسى وقۋ ورتالىق التى اي ٸشٸندە ەسكەر قاتارىنا قابىلدانعان ساربازداردى راديوستانتسييانىڭ باستىقتارى, تارديوتەلەگرافيستەر, راديومەحانيكتەر سيياقتى ماماندىقتار بويىنشا دايىنداپ شىعارادى. بٸر قۋانىپ ايتا كەتەتٸن جاعداي, بيىلعى جىلدان باستاپ وسى وقۋ ورتالىعىندا ەكٸ ماماندىق بويىنشا ساربازداردى دايارلايمىز دەپ جوسپارلاپ وتىرمىز. ياعني ەسكەر قاتارىنا شاقىرىلعان سارباز ەسكەري ماماندىقپەن قوسا ازاماتتىق ماماندىق تا الىپ شىعادى. ول دەگەنٸمٸز ەسكەرگە شاقىرىلعان سارباز ٷيٸنە ماماندىق الىپ قايتادى دەگەن سٶز. سونىمەن قاتار, بٸزدٸڭ جوسپارىمىزدا ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتٸنەن بايلانىس كافەدراسىن اشۋ بار. سەبەبٸ ول بٷگٸنگٸ كٷندە وفيتسەرلەردٸڭ بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرۋ اۋاداي قاجەت. ول مامانداردى ٶز ەلٸمٸزدە دايىنداۋ ٶتە تيٸمدٸ جەنە الداعى كٷندە عىلىمي جۇمىستارمەن اينالىسۋعا دا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ دەپ ويلايمىن», – دەيدٸ اعا-وفيتسەرٸ نۇرلان قالمانوۆ.
