ەلباسى ن.ە.نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا «بٸز بٷگٸنگٸ جاڭا اتاۋلى ەرتەڭ-اق ەسكٸگە اينالاتىن, جٷرٸسٸ جىلدام دەۋٸرگە اياق باستىق. بۇل جاعدايدا كەسٸبٸن نەعۇرلىم قينالماي, جەڭٸل ٶزگەرتۋگە قابٸلەتتٸ, اسا بٸلٸمدار ادامدار عانا تابىسقا جەتەدٸ», – دەپ اتاپ كٶرسەتكەن. قازٸرگٸ تاڭدا جاڭاشا تالاپتارعا سەيكەس مۇعالٸم ٶز بٸلٸكتٸلٸگٸن ٷنەمٸ دامىتىپ وتىرۋى تيٸس. وسى اتالعان تالاپقا ساي كەلەتٸن ۇستاز الماتى وبلىسى ەڭبەكشٸقازاق اۋدانى ەل-فارابي اتىنداعى ورتا مەكتەپتە قىزمەت اتقارادى.
ساليمباەۆا بۇلبۇل تٶلەۋبەكقىزى 01.02.1970 جىلى سەمەي وبلىسى (قازٸرگٸ شقو) جارما اۋدانىندا دٷنيەگە كەلگەن. 1977-1987 جىلدارى جارما ستانتسيياسى پ.ي.تەرياەۆ اتىنداعى №61 ورتا مەكتەپتە وقىعان. مەكتەپتەگٸ بارلىق ٸس-شارالارعا بەلسەندٸ قاتىسىپ, كومسورگ بولعان («كلاستاستار اراسىندا ەلٸ كٷنگە دەيٸن «كومسورگپىن», - دەپ كٷلەدٸ بۇلبۇل تٶلەۋبەكقىزى).
مەكتەپتٸ بٸتٸرگەن سوڭ الماتىعا پەدينستيتۋتقا تٷسۋگە كەلٸپ, الايدا مەكتەپتەن ۇسىنىس حات بولماعاندىقتان, باسقا ماماندىققا تٷسۋٸنە تۋرا كەلەدٸ. وسىلايشا, الماتى جولقۇرىلىس ينستيتۋتىنا (ۋكسدي) قابىلدانادى. اراعا جىل سالىپ پەداگوگ بولۋ ماقساتىندا ەسٸك پەداگوگيكالىق كوللەدجٸن سىرتتاي وقىپ بٸتٸرەدٸ. كەيٸنٸرەك الماتىداعى اباي اتىنداعى مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸن (اتالعان ماماندىق بويىنشا) تامامدايدى. بۇلبۇل تٶلەۋبەكقىزىنىڭ سٶزٸنشە 4 وقۋ ورنىن اياقتاپتى, ەڭ قىزىعى بەرٸندە ەشبٸر قيىندىقسىز ەمتيحاننان ٶتٸپ وتىرعان ەكەن.
1999 جىلى سەرٸك اعامەن وتباسىن قۇرادى, نۇرىم اتتى ستۋدەنت ۇلى بار. قازٸرگٸ تاڭدا ەل-فارابي اتىنداعى ورتا مەكتەپتە 27 جىلداي باستاۋىش سىنىپ مۇعالٸمٸ قىزمەتٸن اتقارىپ كەلەدٸ.
ەندٸ بۇلبۇل تٶلەۋبەكقىزىمەن بولعان سۇقباتتى ۇسىنساق:
- بۇل مەكتەپكە قاشان, قالاي كەلدٸڭٸز? نەلٸكتەن باستاۋىش سىنىپ مۇعالٸمٸ بولۋدى تاڭدادىڭىز?
- 1994 جىلدان باستاپ وسى ەل-فارابي ورتا مەكتەبٸنە باستاۋىش سىنىپ مۇعالٸمٸ بوپ جۇمىسقا تۇردىم. وسىلاي ارمانىمداعى قيىندىعى مەن قىزىعى بٸرگە جٷرەتٸن ۇستازدىق ەڭبەك جولىمدى باستاپ كەتتٸم. نەگٸزٸ, ەكەم مارقۇم «قىزىم, مۇعالٸم بولعانىڭدى قالايمىن» دەپ ٷنەمٸ ايتاتىن ەدٸ.
ەكەمنٸڭ ارمانىن ورىندادىم, ٶزٸمنٸڭ دە كٶزدەگەنٸم وسى ەدٸ. مەن بالالارمەن جۇمىس جاساعاندى جانىم سٷيەدٸ. سوندىقتان دا وسى ماماندىقتى تاڭدادىم عوي دەيمٸن. بٸر ەستەلٸك ويىما تٷسٸپ وتىر. ول كەزدە قىركٷيەكتە جۇمىسقا ەندٸ ورنالاسقان جاس مامانمىن, ماعان قاراشا ايىندا اۋداندىق سەمينارعا ساباق بەرەسٸڭ دەگەن تاپسىرما بەرٸلدٸ. ول كەزدە باستاۋىش ورىس سىنىپتارىمەن بٸر ەدٸستەمەلٸك بٸرلەستٸكتە بولاتىنبىز. گالينا الەكساندروۆنا, زينايدا كيريللوۆنا, گالينا يۆانوۆنا جەنە كەرەمەت ۇستاز, سول كەزدە مەكتەپتٸڭ ەدٸسكەرٸ قازاق تٸلٸ مامانى گۋليا ساتىباەۆنا سەكٸلدٸ ەرٸپتەستەرٸمنٸڭ كٶمەگٸمەن اۋداندىق سەمينارعا بەرگەن العاشقى ساباعىم «ٶتە جاقسى» دەگەن باعالاندى. قىزىعى, اشىق ساباعىم اياقتالىپ, دەلٸزگە شىقسام ەكەم تۇر. «وي, ەكە, نەعىپ تۇرسىز?» دەدٸم ساسقانىمنان, سٶيتسەم «قىزىم, وسى بٸر جاۋاپتى سەتتە سەنٸمەن بٸرگە بولايىن دەپ, ەسٸكتٸڭ سىرتىنان تٸلەۋٸڭدٸ تٸلەپ تۇردىم»,- دەيدٸ. مٸنە, سودان بەرٸ قانشا جىل ٶتتٸ, بٸراق سول كٶرٸنٸس ەلٸ كٶز الدىمدا.
- نەشە تٷلەك ۇشىردىڭىز? وقۋشىلارىڭىز قاي سالالاردا جۇمىس جاسايدى?
- 27 جىلدىق ٶتٸلٸمدە 168 تٷلەك ۇشىردىم. العاشقى تٷلەكتەرٸم 1986-87 جىلعى بالالار ەدٸ. تٷلەكتەرٸمنٸڭ بٸرٸ جۋرناليست, بٸرٸ سالىق سالاسىندا, بٸرٸ پوليتسييا بٶلٸمٸندە, ەندٸ بٸرٸ دەرٸگەر,بٸرٸ اسپاز-قانداي ماماندىق بار بولسا سونىڭ بەرٸندە دە وقۋشىلارىم قىزمەت جاساپ جٷر. ەرەكشە اتاپ ٶتەتٸن وقۋشىلارىم مۋسانوۆ الماس, يمانباەۆا ٸڭكەر, سەيتقوجينا راۋشان, يسكاكوۆا مەرۋەرت, باقىتۇلى ايان, بەرداۋلەت ەلٸبەك, جارىلقاسىموۆا ارۋجان, ومارباي قانات, يسادٸن رينات, نۇرمۇحان ەڭلٸك, قانات ارۋجان, مۋكانوۆ ەرسۇلتان. قازٸر الدىمدا 22 وقۋشى 1-سىنىپتى وقىپ وتىر.
ەر شەكٸرت جٷرەگٸڭنەن ەرەكشە ورىن الادى. جالپى, باستاۋىش سىنىپ بالالارىن وقىتۋدا قيىندىعى مەن قىزىعى بٸرگە جٷرەدٸ. نەگە دەسەڭٸز, العاش مەكتەپكە كەلگەن, جان-جاعىنا تاڭىرقاي قارايتىن ويىن بالاسىن پارتاعا وتىرعىزىپ, قولىنا قالام ۇستاۋدى ٷيرەتٸپ, جازۋعا, وقۋعا ٷيرەتۋ وڭاي ەمەس. تەك قانا وقىتىپ قانا قويماي, تەربيەسٸنە دە كٶڭٸل بٶلەمٸز. ەڭ قيىنى 4 جىل وقىتىپ, ەندٸ وڭ-سولىن بٸلگەندە قولىڭنان ۇشىپ كەتەدٸ. ەر سىنىبىمدى جٸبەرگەن سايىن جٷرەگٸم اۋىرادى.
- سٸزدٸڭ وقۋشىلارىڭىز ەرەكشە دارىندى بولىپ شىعاتىنى بەلگٸلٸ. بٸلٸم بەرۋدە نەنٸ باسشىلىققا الاسىز?
- باستاۋىش سىنىپتا بٸلٸم بەرۋدە باسشىلىققا الاتىن دٷنيە ول, بٸرٸنشٸدەن, تەربيە. دۇرىس تەربيە بولعاندا عانا ساپالى بٸلٸم بەرۋگە بولادى دەپ ويلايمىن. تەربيەگە كٶپ كٶڭٸل بٶلەمٸن, دۇرىس كيٸنۋ, مەدەنيەتتٸلٸك, ۇقىپتىلىق, تازالىق سەزٸمدٸ بالا بويىندا قالىپتاستىرۋعا كٶڭٸل بٶلەمٸن, سوندا عانا ادام بويىندا جاقسى قاسيەتتەر قالىپتاسادى.
- مەكتەپتە ەڭ العاش جاڭارتىلعان بٸلٸم جٷيەسٸمەن وقىتۋدى سٸزدەر باستادىڭىزدار. قيىندىعى مەن ارتىقشىلىعى تۋرالى ايتىپ ٶتسەڭٸز.
- بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە قانداي دا بٸر جاڭالىق بولسا, وسى مەكتەپتە العاش بولىپ ەرٸپتەسٸم قانىمكٷل ورازبەكوۆنا ەكەۋمٸز العاشقىلاردىڭ بٸرٸ بولىپ دەمٸن تاتامىز. ەڭ العاش وقۋلىقتاردىڭ باسپاسى ٶزگەردٸ. «الماتىكٸتاپ» باسپاسىنىڭ وقۋلىعىن كٶرٸپ, ٷيرەنگەنشە بٸراز قينالدىق. ودان 2016-2017 وقۋ جىلىنان باستاپ ەڭ العاش بٸلٸم جٷيەسٸنە جاڭارتىلعان باعدارلاما ەنگٸزٸلدٸ. الدىمەن تالدىقورعان قالاسىندا جاڭارتىلعان بٸلٸم مازمۇنى بويىنشا دەرٸس الىپ, تەست تاپسىرىپ كەلدٸك. سونىمەن, 1-سىنىپتى الدىق. بۇل ەندٸ بٸزدٸڭ ٷيرەتٸپ جٷرگەن دەستٷرلٸ جٷيەمٸزدەن مٷلدە باسقا وقىتۋ ٷدەرٸسٸنە كٶشتٸك. باسىندا بٸراز قيىندىقتار دا بولدى. كريتەريالدى باعالاۋ, كٷنتٸزبەلٸك تاقىرىپتىق جوسپار, كٷندەلٸكتٸ ساباق جوسپارى - بارلىعى بٸردەن ٶزگەرٸپ, وعان قالىپتاسۋ وڭايعا سوققان جوق. دەگەنمەن العاشقى جىلى تاڭەرتەڭ ساباعىمىزدى بەرەمٸز, ساباعىمىز بٸتكەن سوڭ ارى قاراي بٸلمەگەنٸمٸزدٸ ٷيرەنۋ ماقساتىمەن «ٶرلەۋدەن» دەرٸس الىپ كەلگەن مامانداردان سۇراپ, كەشكە دەيٸن مەكتەپتە جٷرەتٸن ەدٸك. قازٸرگٸ قارقىندى جاھاندانۋ كەزٸندە بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ بۇل ٶزگەرٸسٸ بەكەرگە ەمەس ەكەنٸن ۇققان سەكٸلدٸمٸن. بالا ٶزٸنە نە كەرەك ەكەنٸن بٸلەدٸ جەنە كريتەريالدى باعالاۋدىڭ ارتىقشىلىعى بالانىڭ ويلاۋ قابٸلەتٸن دامىتىپ, جان-جاقتى ٸزدەنۋٸنە ىنتالاندىرادى. وقۋشىلار مەن مۇعالٸمنٸڭ اراسىنداعى كەرٸ بايلانىستى قامتاماسىز ەتەدٸ. باعدارلاما وقۋشىنىڭ تٶرت تٸلدٸك داعدىسىن: وقىلىم, ايتىلىم, جازىلىم, تىڭدالىمدى جەتٸلدٸرۋگە باعىتتالعان. جاڭا باعدارلامانى مەڭگەرۋ بارىسىندا ەرەكشە ەدٸس-تەسٸلدەر («ىستىق ورىندىق», «پٸكٸرلەر سىزىعى», «5 قادام» ت.ب.) ساباقتىڭ تيٸمدٸ ٶتۋٸنە, وقۋشى بويىنا 4 داعدىنى قالىپتاستىرۋعا ٶتە جاقسى ىقپال ەتەدٸ.
- كارانتين كەزٸندەگٸ وقۋ تۋرالى نە ايتاسىز? بالالارعا بٸلٸم يگەرتۋدە قانداي شارالار جاسادىڭىزدار?
- ەلٸمٸزگە, جالپى, بٷكٸل ەلەمگە كەلگەن COVID 19 ٸندەتٸنە بايلانىستى كارانتين جارييالاندى. وسىعان وراي ٶتكەن وقۋ جىلىنىڭ 3,4-توقسانىندا قاشىقتان وقىتۋدى دا باستان كەشٸردٸك. بۇل ٷردٸستٸ دە باسقا تٷسكەن سوڭ ٷيرەندٸك. قاشىقتىقتان وقىتۋ ينتەرنەت جەنە تەلەديدار ارقىلى جٷرگٸزٸلدٸ. بەلگٸلٸ بٸر پلاتفورمانى قولدانىپ وقۋشىلارعا بٸلٸم بەرۋدٸ ونلاين تٷردە ٶتكٸزدٸم. بۇل جاڭا فورماتتا ساباق ٶتۋدە العاشقى ۋاقىتتا قوبالجۋ بولدى. ۇستاز بەن اتا-انا جەنە شەكٸرت بٸرلەسە جۇمىس جاساپ, بۇل ولقىلىقتىڭ دا ورنىن تولتىرۋعا تىرىستىم. وسى ورايدا اتا-انالارعا العىسىم شەكسٸز. بالالار بەرٸلگەن تاپسىرمالاردى ورىنداپ, كەرٸ بايلانىس بەرۋگە ٷيرەندٸ. ەر وقۋشىنىڭ قىزىعۋشىلىعىنا وراي ەر تٷرلٸ تاپسىرمالار بەرٸپ, تٸپتٸ ٶتە تارتىمدى دا ەسەرلٸ ۆيدەوروليكتەر دە تٷسٸردٸك.
ال, قازٸر كەزەكشٸ سىنىپتا 1-سىنىبىممەن جۇمىس ٸستەپ جاتقان جايىم بار. ەرينە, مەكتەپ تابالدىرىعىن العاش اتتاعان بالانىڭ ونلاين ەمەس, مەكتەپتە وقىعانى جاقسى عوي. ۇستازدارعا جەنە وقۋشىلارعا كەزەكشٸ سىنىپتا وقۋعا بارلىق جاعدايدى جاساپ بەرگەن مەكتەبٸمٸزدٸڭ ەكٸمشٸلٸگٸنە راحمەت ايتقىم كەلەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى جەنە 9,11-سىنىپ وقۋشىلارى مەكتەپتە بٸلٸم الۋدا.
- قازٸرگٸ وقۋلىقتار ساپاسى تۋرالى ايتىپ ٶتسەڭٸز.
- قازٸرگٸ وقۋلىقتاردىڭ ساپاسى جايلى ايتسام, بارلىعى جاقسى جازىلعان, بٸراق 1-سىنىپتىڭ ماتەماتيكا وقۋلىعىنا ٶزگەرٸس ەنگٸزٸلسە دەپ ويلايمىن. ٶيتكەنٸ, وقۋلىقتىڭ مازمۇنى 1-سىنىپ وقۋشىسى ٷشٸن ٶتە كٷردەلٸ. وقۋشىلاردىڭ جاس ەرەكشەلٸگٸ ەسكەرٸلسە ەكەن. سودان كەيٸن ساباقتاستىق جوق. مىسالى: «شامالار» بٶلٸمٸندە بارلىق شامالار جەنە ٶلشەۋ بٸرلٸكتەرٸ قامتىلماعان.
- ەرٸپتەستەرٸڭٸز, ۇجىم تۋرالى پٸكٸرٸڭٸز.
- مەكتەپ ۇجىمى ٶتە جاقسى. بيىلعى وقۋ جىلىندا ٶتە كٶپ جاس ماماندار كەلدٸ.
قازٸرگٸ جاستار ٶتە پىسىق, ٸزدەنٸمپاز. قاراساڭ كٶز تويارلىقتاي. ٶز سىنىبىمدا ورىس تٸلٸ پەنٸنەن ەرتاەۆا ازيزا, اعىلشىن تٸلٸنەن اتەكەەۆا شىرايلىم, دەنە شىنىقتىرۋ ساباعىنان جانەبٸل مەيٸرمان سيياقتى جاس ماماندار ساباق بەرەدٸ. ەر ساباعىن تٷرلەندٸرٸپ, تٷرلٸ ەدٸس-تەسٸلدەردٸ قولدانىپ, ٶتە قىزىقتى دا ەسەرلٸ ٶتەدٸ. وقۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزۋ ٷشٸن كٶبٸنەسە ويىن تٷرٸندە ٶتكٸزەدٸ. ۇستازدىق ەڭبەك جولىندا ەرٸپتەستەرٸمە, وسى جاس ماماندارعا سەتتٸلٸك جەنە شىعارماشىلىق تابىس تٸلەيمٸن.
- بولاشاق ۇستازدارعا ۇسىنىس-تٸلەگٸڭٸز.
- «ۇستازدىق ەتكەن جالىقپاس ٷيرەتۋدەن بالاعا» دەگەن ۇلى اقىن اباي بابامىز. ەلٸمٸزدٸڭ ەرتەڭٸ, بولاشاق ۇرپاقتى وقىتۋدا ەرٸنبەي ەڭبەك ەتٸپ, ەل قامىن ويلايتىن جاس ۇرپاق تەربيەلەۋدە شارشامايىق دەگٸم كەلەدٸ. قۇرمەتتٸ ەرٸپتەستەر, شەكٸرتتەرٸڭٸزدٸڭ قۇرمەتٸ مەن ماحابباتىنا بٶلەنٸڭٸزدەر!
- سۇحباتىڭىزعا راحمەت!
ەلٸمٸزدە «پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭ قابىلدانعانى بەلگٸلٸ. بۇل زاڭعا سەيكەس مۇعالٸمدەردٸڭ مەرتەبەسٸ بٸرشاما ارتقانى دا بەرٸمٸزگە مەلٸم. ۇستازىن ۇلىقتاعان قازاق حالقى ٷشٸن مۇنىڭ تاڭسىق ەمەستٸگٸ بەلگٸلٸ. بۇلبۇل تٶلەۋبەكقىزى بٸلٸكتٸ ۇستاز ەكەنٸن اتا-انا, وقۋشى, مەكتەپ ۇجىمى دا مويىندايدى. ەرٸپتەستەرٸ مەن اتا-انالارى ۇستاز تۋرالى يگٸ لەبٸزدەرٸمەن بٶلٸستٸ.
مامبەتوۆا حانىم ورازبەكوۆنا, ەرٸپتەسٸ: بٸلٸمنٸڭ نەگٸزگٸ باستاماسى باستاۋىشتان باستالاتىنى بەرٸمٸزگە مەلٸم. بولاشاقتا بٸر ماماندىققا تالپىنۋدىڭ ٸرگەتاسى دا باستاۋىشتان باستالادى. مەكتەبٸمٸزدٸڭ باستاۋىش سىنىپ ۇستازى ساليمباەۆا بۇلبۇل الدىنداعى ەر شەكٸرتٸنٸڭ وي-قييالىن بٸلٸممەن نۇرلاندىرىپ, دٷنيەتانىمىن كەڭەيتۋگە ٶز ٷلەسٸن قوسىپ جٷرگەن ۇلاعاتتى ۇستاز. سونىمەن قاتار تەرەڭ دە تيياناقتى بٸلٸم بەرۋدٸ ٶز ماقساتى ەتٸپ قويا بٸلگەن ارداقتى جان.
جانات توقتارقىزى, اتا-انا: بۇلبۇل تٶلەۋبەكقىزى - قىزىم انەلدٸڭ العاشقى ۇستازى. ۇستاز رەتٸندە ٶتە بٸلٸمدٸ, مەيٸرٸمدٸ ادام. بٸلٸم بەرۋ جولىنداعى شەبەرلٸگٸ بٸر تٶبە. بالالاردى تەك بٸلٸم الۋمەن قاتار, ادامگەرشٸلٸككە, سىيلاستىققا, ٶنەرگە, ەڭبەككە باۋلىپ كەلەدٸ. باستاۋىش سىنىپتى اياقتاعان قىزىم سٷيٸكتٸ اپايىن اۋزىنان تاستاماي ايتىپ جٷرەدٸ. "التى الاشتىڭ باسى قوسىلسا تٶر ۇستازدٸكٸ" دەمەكشٸ بۇلبۇل تٶلەۋبەكقىزىنىڭ كەلەر ۇرپاققا بەرەرٸ الدا دەپ ويلايمىن. اتا-انا رەتٸندە دەنساۋلىق, تابىس تٸلەيمٸن!
ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸ, حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتٸنٸڭ 2-كۋرس ستۋدەنتٸ جارىلقاسىموۆا ا.ا., وقۋشىسى: العاش مەكتەپ قابىرعاسىن اتتاعان سەتتە بٸزگە بٸلٸم نەرٸن بويىمىزعا سۋسىنداتقان العاشقى ارداقتى ۇستازىم - بۇلبۇل اپاي. مەن ناعىز ۇستاز قانداي بولۋ كەرەك دەسە, كٸدٸرمەستەن بۇلبۇل اپاي تەرٸزدٸ بولۋ كەرەك دەپ جاۋاپ بەرۋشٸ ەدٸم. سەبەبٸ, ول كٸسٸنٸڭ بويىندا ەربٸر ۇستازدىڭ بويىنان تابىلۋى قاجەت بارلىق قاسيەتتەر بار.ول كٸسٸ بٸزگە العاش ەرٸپ ٷيرەتٸپ عانا قويماي, ەدەپتٸلٸك پەن سىپايىلىقتى بويىمىزعا دارىتا بٸلدٸ. بۇلبۇل اپاي ەر ٸسٸن ويلانىپ, سابىرلىق پەن اسا ۇقىپتىلىق تانىتىپ, ٶتە تيياناقتى اتقارادى. ٶز شەكٸرتتەرٸنە ناعىز ٷلگٸ بولا بٸلەتٸن التىن ۇستاز.
راۋان شىنتاەۆا,
ەل-فارابي اتىنداعى ورتا مەكتەپتٸڭ مۇعالٸمٸ,
الماتى وبلىسى
