تاياۋدا قازاقتىڭ ٶنەر ەلەمٸندە قىرىق جىلداي ەۋەلەي سامعاعان, بۇل-بۇل داۋىستى, قازٸرگٸ كەزدە زەينەتتەگٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەدەنيەت قايراتكەرٸ بيعايشا ٸڭكەربەكوۆا اپامىز 70 جاسقا تولۋىنا بايلانىستى جەكە كٷيتاباعىن شىعاردى.
الماتى وبلىسىنىڭ قاسكەلەڭ اۋدانى تۇرار بٶلٸمشەسٸندە دٷنيەگە كەلگەن بيعايشا ٸڭكەربەكوۆا 1968 جىلى چايكوۆسكيي اتىنداعى الماتى مۋزىكا ۋچيليششەسٸن بٸتٸرگەننەن كەيٸن, ٶنەر جولىن قازاقتىڭ جامبىل اتىنداعى مەملەكەتتٸك فيلارمونيياسىنىڭ حور كاپەللاسىندا باستاپ, 1970 جىلدان 1992 جىلى زەينەتكە شىققانشا قازاقتىڭ مەملەكەتتٸك «قازاقكونتسەرت» گاسترولدٸك-كونتسەرت بٸرلەستٸگٸندە ەنشٸ بولىپ جۇمىس ٸستەيدٸ.
تابيعاتىنان تەمبرٸ جاعىمدى, بوياۋى قانىق ەنشٸگە ل.حاميدي, ش.قالداياقوۆ, ە.ەسپاەۆ, ە.بەيسەۋوۆ, ن.تٸلەنديەۆ سيياقتى كٶرنەكتٸ كومپوزيتورلارىمىز ەن جازدى. حالقىمىزعا تانىمال ت.مۇحامەدجانوۆتىڭ «ٸڭكەرٸم-اي», س.بەيتەرەكوۆتىڭ «ٶمٸر, ٶمٸر», ە.بەيسەۋوۆتىڭ «اۋىلدىڭ ادامدارى», ش.قالداياقوۆتىڭ «تامدى ارۋى» سيياقتى ەندەردٸڭ تۇساۋىن كەسكەن تاريحي تۇلعا.
قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا ەڭبەگٸ سٸڭگەن قايراتكەر, دىبىس رەجيسسەرٸ ماقسات مۇحيتدەنوۆ: «شٸركٸن, بۇل كٸسٸلەردٸڭ ورىنداعان ەندەرٸ الدىمەن حالىقتىڭ قۇلاعىنا جەتٸپ, ارتىنان ٶزٸن كٶرۋگە زار بولعان حالىقپەن قاۋىشقان ناعىز حالىق ەرتٸستەرٸ ەدٸ عوي. 70-شٸ جىلدارى كٷندە قازاق راديوسىنان ٷزبەي بەرٸلٸپ تۇراتىن», - دەيدٸ.
بيعايشا اپايدىڭ كٷيتاباعىنىڭ ديزاينىن ٶزٸم جاسادىم. كٷيتاباققا رەپەرتۋارىنداعى 100-دەن اسا ەننٸڭ 23-ٸ كٸردٸ. سوڭىنان ەربٸر ەنٸن 5-6 رەتتەن تىڭدادىم. تويماي تىڭدادىم. نە دەگەن جانىڭدى مەزٸ ەتپەيتٸن اعىپ جاتقان مٶلدٸر بۇلاقتاي تاپ-تازا داۋىس. تىڭداعان سايىن تىڭداعىڭ كەلە بەرەدٸ, كەلە بەرەدٸ.
مٸنە, وسىنداي بٸزدٸڭ اسىل مارجاندارىمىز ارامىزدا جٷر. مەنٸ حالىق تانيدى دەپ كەرٸلٸپ, سوزىلمايدى. ٶتە قاراپايىم. تاياۋدا سامال ىقشاماۋدانىندا ورنالاسقان قازاقتىڭ دەستٷرلٸ ەن-كٷيلەرٸن ساتاتىن دٷكەنٸمە قاراپايىم, قارتاڭداۋ ەيەل كەلٸپ سٶرەدە تۇرعان سەجيدا احمەتوۆانىڭ كٷيتاباعىنىڭ باعاسىن سۇرادى. مەن قانشا تۇراتىنىن ايتقاننان كەيٸن اپاي: «قىزىم, سەن مەنٸڭ كٸم ەكەنٸمدٸ بٸلەسٸڭ بە?» دەپ سۇرادى. مەن تانىماي تۇرعانىمدى ايتىپ كەشٸرٸم سۇرادىم. سٶيتسەم اپاي «مەن وسى سەجيدا اپاڭمىن» دەدٸ. يە, قۇرمەتتٸ وقىرمان, مەن ٷشٸن اڭىز ادام سانالاتىن سەجيدا احمەتوۆا. سول كٸسٸ مٸنە قارسى الدىمدا تۇر. اياق-قولى ساپ-ساۋ. «گاۋحار تاس» فيلمٸندەگٸ سالتاناتتىڭ ايتاتىن «گاۋحار تاس» ەنٸن ورىنداعان ەنشٸ – سەجيدا احمەتوۆا. كەشە عانا ٶمٸردەن ٶتكەن قادىر مىرزا ەلي «تالانتتى قادٸرلەيٸك تٸرٸسٸندە» دەگەن جوق پا ەدٸ. كٶڭٸلگە مۇڭ ۇيالاتاتىنى – اعا بۋىن دەپ اتالاتىن ارامىزدا جٷرگەن وسى كٸسٸلەردٸڭ تەلەباعدارلامالارعا شاقىرىلمايتىنتىعى. ەندەرٸ راديودان جەتكٸلٸكتٸ تٷردە بەرٸلمەيتٸندٸگٸ. نەگە ولاردى جاستارعا ٷلگٸ ەتٸپ كٶرسەتە الماي وتىرمىز. كٶز الدىمىزدا جٷرگەن بايلىعىمىزدى نەگە كٶزٸ تٸرٸسٸندە قاستەرلەي الماي جٷرمٸز.
ادامزات تاريحىندا ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. ەلٸ كٷنگە دەيٸن سول سوعىستىڭ ارداگەرلەرٸن سىي-سىياپات بەرٸپ قۇرمەتتەپ, سىيلايمىز. ال نە ٷشٸن قازاقتىڭ ٶنەر مايدانىندا قيىندىعى مەن قاسٸرەتٸن بەلشەسٸنەن باسىپ, نەگٸزٸن قالاعان ادامداردى سولاي قۇرمەتتەپ سىيلامايمىز. وسى جەردە ەشٸربەك سىعايدىڭ «ەل بولار جۇرتتىڭ ٷردٸسٸ - ٶتكەنٸن قاستەرلەۋ» دەگەن سٶزٸ ٶتە ورىندى استاسىپ جاتىر. سەجيدا اپايىمىزدىڭ كٷيتاباعىن ٶزٸنٸڭ تۋعان قىزدارى دەمەۋشٸلٸك ەتٸپ شىعارسا, بيعايشا اپاي ٶز كٷيتاباعىن شىعارۋ ٷشٸن زەينەتاقىسىن جيناپتى. قانداي ەدٸلەتسٸزدٸك?! بيعايشا اپاي جەتٸسۋ ٶڭٸرٸنٸڭ ماڭدايىنا بٸتكەن تۇڭعىش ەن ەركەسٸ دەسەك ارتىق ايتپاعان بولار ەدٸك. سوندا وسى كٸسٸنٸڭ 500 عانا دانامەن شىعارىلىپ جاتقان كٷيتاباعىنا بٸر دەمەۋشٸ تابىلا قويماعاندىعى ما?!
شىعارماشىلىقتىڭ ادامى رەتٸندە بيعايشا اپايدىڭ قازٸرگٸ كەزدەگٸ ەنشٸلەر تۋرالى ٶز پٸكٸرٸ بار. جاعىمدى پٸكٸر. جاپ-جاقسى ەنشٸلەر بار دەيدٸ. بٸراق كەيبٸر ٶزٸ تۇساۋىن كەسكەن ەندەردٸ بۇزىپ ايتقان ەنشٸلەردٸ ەستٸپ: «قاپ, ەتتەگەن-اي», - دەيدٸ. ناعىز ٶمٸر كٶرگەن, جان دٷنيەسٸ تازا, شىعارماشىلىق ادامىنىڭ, كەمەڭگەر ادامنىڭ سٶزٸ.
يە, بيعايشا ٸڭكەربەكوۆا, لەززات سٷيٸندٸكوۆا, حافيزا ەبۋعاليەۆا سىندى حالقىمىز مويىنداعان ناعىز جۇلدىزدار كەزٸندە ەلٸمٸزدٸڭ ەربٸر ازاماتىنىڭ جٷرەگٸنەن ەرەكشە ورىن العان ەنشٸلەر. ولار گاسترولدٸك-كونتسەرتتٸك باعدارلامالارمەن ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸن ارالاپ, قىستىڭ قاقاعان ايازىندا دا, كٷننٸڭ شىجىعان ىستىعىندا دا شالعاي اۋىلدارداعى ەڭبەكشٸلەر مەن قاراپايىم حالىقتىڭ الدىندا جاندى داۋىسپەن ەن ايتتى. وعان سٸزدەرگە ۇسىنىپ وتىرعان تٶمەندەگٸ سۋرەتتەر كۋە.
ٶنەر جولىندا بيعايشا اپاي ق.جانتٸلەۋوۆ, ج.ەلەبەكوۆ, ج.وماروۆا, ر.باعلانوۆا سيياقتى ساحنا ساڭلاقتارىمەن قاتار جٷردٸ. ولار ساحنا ٶنەرٸ مەن مەدەنيەتٸن مەڭگەرگەن ناعىز ٶنەر ادامدارى. سوندىقتان بولار بۇل كٸسٸلەردٸ الىستان تانيسىڭ. «ٶنەر ادامى كەلە جاتىر», - دەپ جٷرەگٸڭ تولقىپ, ٶزٸڭ دە جينالا باستايسىڭ. ال قازٸرگٸ كەزدەگٸ ٶزدەرٸن «جۇلدىز» ساناپ جٷرگەن كەيبٸر ەنشٸلەردٸ كٶپتٸڭ اراسىندا جٷرسە تانىمايسىڭ.
وسى تۇستا قر ەڭبەك سٸڭٸرگەن ٶنەر قايراتكەرٸ, تەاتر زەرتتەۋشٸسٸ ەشٸربەك سىعايدىڭ جاس ۇرپاققا ايتقان سٶزٸن قايتالاعىم كەلٸپ تۇر: «كينوتاسپالارعا, كٷيتاباقتارعا زەيٸن قويىپ, نازار تاستا. سوندا عانا بٸز ايتقان شىندىقتارعا كٶزٸڭ جەتەدٸ, كەۋدەڭدٸ قۋانىش كەرنەپ, كٶڭٸلٸڭ شالقيدى».
كٷلاينا ورازبەكقىزى
