بايدەن مەن پۋتيننٸڭ كەزدەسۋٸ قالاي ٶتتٸ?

پۋتين نە دەدٸ?

ۆلاديمير پۋتين تاراپتاردىڭ اقش ەلشٸسٸن مەسكەۋگە, رەسەي ەلشٸسٸن ۆاشينگتونعا قايتارۋ جٶنٸندە كەلٸسٸمگە كەلگەنٸن مەلٸمدەدٸ. رەسەيدٸڭ اقش-تاعى ەلشٸسٸ اناتوليي انتونوۆ ەلٸنە ٷش اي بۇرىن ورالعان. وعان دجو بايدەننٸڭ "پۋتين كٸسٸ ٶلتٸرۋشٸ مە?" دەگەن سۇراقق "يە" دەپ جاۋاپ بەرۋٸ تٷرتكٸ بولعان.

ال ەكٸ اي بۇرىن كرەمل اقش-تىڭ مەسكەۋدەگٸ ەلشٸسٸ دجون سالليۆانعا ۆاشينگتونعا ورالىپ, كەڭەس قۇرىپ قايتۋدى ۇسىنعان.

پۋتين سونداي-اق مەسكەۋ مەن ۆاشينگتوننىڭ ستراتەگييالىق شابۋىل قارۋ-جاراقتارىن قىسقارتۋ شارتىن جاڭارتۋ بويىنشا كەلٸسسٶز ٶتكٸزۋگە كەلٸسكەنٸن ايتتى. بۇل ەكٸ ەلدٸڭ كەلٸسسٶز سوڭىنان جاساعان ورتاق مەلٸمدەمەسٸنەن دە كٶرٸنٸس تاپتى.

"بٸز يادرولىق سوعىستا جەڭٸمپازدىڭ بولۋى مٷمكٸن ەمەس, مۇنداي سوعىس ەشقاشان بولماۋى كەرەك دەگەن قاعيدانى قۋاتتايمىز" دەلٸنگەن قۇجاتتا.

ناۆالنىي تۋرالى نە ايتتى?

رەسەي باسشىسى وپپوزيتسييا ليدەرٸ ناۆالنىي تۋرالى سۇراققا ەدەتتەگٸدەي ونىڭ اتىن اتاماي جاۋاپ بەردٸ.

"جٷيەسٸز وپپوزيتسييا مەن سٸز اتاپ ٶتكەن ازاماتقا كەلسەك. بٸرٸنشٸدەن, ول ادام رەسەي زاڭىن بۇزىپ وتىرعانىن بٸلدٸ. ول ەكٸ مەرتە قىلمىستىق جاۋاپقا تارتىلعان تۇلعا رەتٸندە كٶرٸنٸپ تۇرۋى كەرەك ەدٸ. ول زاڭنىڭ بۇل تالابىن سانالى تٷردە بۇزا وتىرىپ, شەتەلگە ەمدەلۋگە شىعىپ كەتتٸ. بيلٸك ورگاندارى ودان تٸركەۋگە كەلۋدٸ تالاپ ەتپەدٸ. بٸراق ول اۋرۋحانادان شىعىپ, ينتەرنەتتە ۆيدەو-سيۋجەت جارييالاعان سوڭ, ەلگٸ تالاپ قايتا كٷشٸنە ەندٸ. ول كەلگەن جوق, زاڭ تالابىن ورىندامادى, سوسىن وعان ٸزدەۋ سالدى. ول ونى بٸلە تۇرا كەلدٸ. ياعني ول وسى قادامعا ۇستالاتىنىن بٸلە تۇرىپ باردى" دەدٸ پۋتين.

بيلٸككە جاقىن ادامداردىڭ جەمقورلىعىن ەشكەرەلەپ, كرەملدٸڭ باس قارسىلاسىنا اينالعان ناۆالنىي بىلتىر تامىزدا تومسكٸدەن مەسكەۋگە بارا جاتقان ۇشاقتا ەسٸنەن تانىپ, كوماعا تٷسكەن. ەكٸ كٷننەن سوڭ ونى ەس-تٷسسٸز كٷيٸ گەرمانيياعا ەمدەلۋگە ەكەتكەن. ەكٸ اپتادان كەيٸن ول ەسٸن جينادى. وسى ارادا بٸرنەشە تەۋەلسٸز زەرتتەۋ ناۆالنىيدىڭ سوۆەت وداعىندا ەزٸرلەنگەن "نوۆيچوك" ۋىمەن ۋلانعانىن كٶرسەتتٸ. رەسەي قىلمىستىق اتقارۋ فەدەرالدى قىزمەتٸ اۋرۋحانادان شىعىپ, وڭالتۋ ەمٸن الىپ جاتقان ناۆالنىيدان ەلگە دەرەۋ ورالۋدى تالاپ ەتٸپ, كەلمەگەن جاعدايدا 2014 جىلعى "يۆ روشە" ٸسٸ بويىنشا شارتتى جازاسىن تٷرمە جازاسىنا اۋىستىراتىنىن مەلٸمدەگەن. قاڭتاردىڭ ورتاسىندا ناۆالنىي مەسكەۋگە ورالعان كەزدە ونى بٸردەن قاماۋعا الىپ, ارتىنشا جازا شارتى بويىنشا بەلگٸلەنۋگە كەلمەدٸ دەپ تٷرمەگە وتىرعىزدى.

پۋتيننٸڭ ناۆالنىي "شەتەلگە سانالى تٷردە كەتتٸ" دەگەن سٶزٸ ساياساتكەردٸڭ جاقتاستارى اراسىندا نارازىلىق تۋدىردى. ولار ونى مەديتسينالىق كاپسۋلامەن كومادان جاتقان كٷيٸ ەكەتكەنٸن ەسكە سالدى. كرەمل باسشىسىنىڭ مەلٸمدەمەسٸنە ناۆالنىيدىڭ ەيەلٸ دە پٸكٸر بٸلدٸرٸپ ٷلگەردٸ.

"الەكسەيدٸڭ ينسپەكتسيياعا بارىپ بەلگٸلەنٸپ وتىرۋ تالابىن قالاي سانالى تٷردە بۇزعانىن كٶرسەتەتٸن سۋرەتتٸ ەستەلٸك رەتٸندە ساقتاپ قويدىم" دەپ جازدى يۋلييا ناۆالنايا كومادان جاتقان ناۆالنىيدى تاسىمالداۋ سەتٸن بەينەلەيتٸن سۋرەتتٸ جارييالاپ.

"ناستوياششەە ۆرەميا" تەلەارناسىنىڭ سيۋجەتٸندە ناۆالنىي ادۆوكاتتارىنىڭ ساياساتكەردٸڭ قايدا ەكەنٸ تۋرالى ەسكەرتۋ حاتتارىن فسين-گە جٸبەرگەنٸ, تەرگەۋ قىزمەتٸنٸڭ بۇل حاتتاردى ٸسكە تٸركەمەگەنٸ ايتىلادى.

ABC ارناسىنىڭ تٸلشٸسٸ رەسەيدٸڭ الەكسەي ناۆالنىي قۇرعان ۇيىمدارعا تىيىم سالۋى پۋتيننٸڭ ودان قورقاتىنىن بٸلدٸرمەي مە دەگەن سۇراق قويدى. پۋتين ٶز جاۋابىندا ناۆالنىي جاقتاستارىن سىناپ, ولاردى "مولوتوۆ كوكتەيلٸ" رەتسەپتٸن جارييالادى دەپ ايىپتادى.

پۋتيننٸڭ بۇل سٶزٸ دە ەلەۋسٸز قالمادى.

9 ماۋسىمدا مەسكەۋ قالالىق سوتى الەكسەي ناۆالنىي نەگٸزٸن قالاعان "جەمقورلىقپەن كٷرەس قورى" (فبك) مەن ناۆالنىي شتابتارىن "ەكسترەميستٸك ۇيىم" دەپ تانىعان.

پۋتيننٸڭ سٶزٸنشە, ەكٸ تاراپ ۋكراينا مەسەلەسٸن "ٷستٸرتٸن" قامتىعان, بٸراق مينسك كەلٸسٸمٸ شارتىن ۇستانۋعا كەلٸسكەن. بۇدان بٶلەك ول ۆاشينگتونمەن تۇتقىن الماسۋ بويىنشا كەلٸسٸمگە كەلە الاتىنىن, ول جٶنٸندە سىرتقى ٸستەر مينيسترلەرٸنٸڭ جۇمىس ٸستەيتٸنٸن ايتتى.

بايدەن نە دەدٸ?

اقش پرەزيدەنتٸ دجو بايدەن ٶزٸنٸڭ باسپاسٶز مەسليحاتىن پۋتيننەن كەيٸن ٶتكٸزدٸ. اق ٷي يەسٸ پۋتينگە اقش ساياساتىنىڭ رەسەيگە قارسى باعىتتالماعانىن, بٸراق ۆاشينگتوننىڭ ادام قۇقىعى جٶنٸندەگٸ كەي مەسەلەلەردٸ ەلەۋسٸز قالدىرا المايتىنىن ايتتىم دەدٸ.

"پرەزيدەنت پۋتينگە ادامنىڭ نەگٸزگٸ قۇقىقتارىن قوزعاي بەرەتٸنٸمٸزدٸ, ٶيتكەنٸ جاراتىلىسىمىزدىڭ سونداي ەكەنٸن ايتتىم" دەدٸ ول.

"ناۆالنىي تٷرمەدە كٶز جۇمسا نە بولادى?" دەگەن سۇراققا بايدەن مۇنىڭ رەسەي ٷشٸن سالدارى اۋىر بولادى دەپ جاۋاپ بەردٸ.

ونىڭ سٶزٸنشە پۋتيننٸڭ ەرەكەتتەرٸ رەسەيدٸڭ ەلەمدٸك ارەناداعى رٶلٸن ەلسٸرەتٸپ جاتىر.

"ەگەر ول جاساعان ەرەكەتتٸ بٸز دە جاساساق, وندا نە بولادى?" دەدٸ بايدەن.

كيبەر قاۋٸپسٸزدٸك 

بايدەن پۋتينگە كيبەر شابۋىلعا جاتپايتىن ينفراقۇرىلىمداردىڭ 16 تٷرٸن اتاعانىن, ونىڭ ٸشٸندە ەنەرگييا جەنە سۋ سەكتورلارى بارىن ايتتى. ونىڭ سٶزٸنشە, تاراپتار بۇل جٶنٸندە قوسىمشا كەلٸسسٶز ٶتكٸزۋگە مەمٸلە جاساعان.

كەلٸسسٶزدٸڭ كٷن تەرتٸبٸندە كيبەر قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸنٸڭ ماڭىزدى ورىن الۋعا ينتەرنەتتٸڭ شابۋىلداردىڭ ٷدەيۋٸمەن بايلانىستى. مامىر ايىندا اقش-تىڭ ەڭ ٸرٸ قۇبىر وپەرلاتورلارىنىڭ بٸرٸنە كيبەر شابۋىل جاسالىپ, ەلدٸڭ شىعىس جاعالاۋى بٸر اپتاعا جۋىق جانارمايسىز قالعان. اقش شابۋىلدى رەسەيدەگٸ قىلمىستىق توپ جاسادى, ال مەسكەۋ شابۋىلدى تەرگەۋ جٶنٸندە ەرٸپتەستٸك تانىتپادى دەپ مەلٸمدەگەن.

"مەن وعان (پۋتينگە) كيبەر ەلەۋەتٸمٸزدٸڭ زور ەكەنٸن, ەگەر ولار نەگٸزگٸ نورمالاردى بۇزسا, كيبەرلٸك جولمەن جاۋاپ بەرەتٸنٸمٸزدٸ ايتتىم" دەدٸ بايدەن. "مەنٸڭشە, ول قىرعي-قاباق سوعىستىڭ بولعانىن قالامايدى".

ازات ەۋروپا/ازاتتىق راديوسى مەسەلەسٸ

دجو بايدەن پۋتينمەن كەزدەسۋدە ازات ەۋروپا/ازاتتىق راديوسىنىڭ مەسەلەسٸن قوزعاعانىن ايتتى.

اقش رەسەيدٸ اە/ار ٶكٸلدٸگٸن "شەتەل اگەنتٸ" دەپ تانىپ ەلدەن قۋماق دەپ ايىپتايدى. مەسكەۋ ازاتتىق راديوسىن, امەريكا داۋىسىن جەنە كٶپتەگەن ٶزگە حالىقارالىق باسپاسٶز قۇرالدارىن "شەتەل اگەنتٸ" دەپ تانىعان.

"مەن سونداي-اق ازات ەۋروپا/ازاتتىق راديوسىنىڭ جۇمىس ٸستەي الۋىن, باسپاسٶز جەنە سٶز ەركٸندٸگٸنٸڭ ماڭىزدىلىعىن كٶتەردٸم" دەدٸ بايدەن مەسليحات كەزٸندە.

سول كٷنٸ ەۋروپانىڭ ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ سوتى اە/ار-دىڭ رەسەي ٷكٸمەتٸنٸڭ ٷستٸنەن تٷسٸرگەن شاعىمىن تىڭداۋعا كەلٸسكەنٸ حابارلاندى.

كەلٸسسٶز بارىسىندا اە/ار مەسەلەسٸ تالقىلانعانىن پۋتين دە ايتتى. ول ازاتتىق راديوسى مەن "ناستوياششەە ۆرەميا" ارناسىنىڭ "شەتەل اگەنتٸ" دەپ تانىلۋى اقش-تىڭ 2017 جىلعى شەشٸمٸنە قارىمتا جاۋاپ ەكەنٸن ايتتى. سول جىلى اقش رەسەيلٸك Russia Today كومپانيياسىن شەتەل اگەنتٸ دەپ تانىعان.

"Russia Today اقش ورگاندارى مەن زاڭدارىنىڭ تالابىن ورىنداپ وتىرعانىن اتاپ ٶتۋ كەرەك. ولار تالاپ ەتٸلگەندەي تٸركەلدٸ. ٶكٸنٸشكە قاراي, امەريكالىق مەديا رەسەي زاڭدارىنىڭ تالاپتارىن ورىنداماي وتىر" دەدٸ پۋتين ٶز باسپاسٶز مەسليحاتىندا.

"ناستوياششەە ۆرەميا" پۋتيننٸڭ مەلٸمدەمەلەرٸنە فاكتچەك جاساپ, اقش پەن رەسەيدٸڭ "شەتەل اگەنتٸ" تۋرالى زاڭدارى بٸر-بٸرٸنە ۇقسامايدى دەدٸ. تەلەارنا تٸلشٸسٸنٸڭ سٶزٸنشە, اقش زاڭى ٶزگە ەلدٸڭ ٶكٸمەتٸ تٸكەلەي نە جاناما باسقاراتىن باسپاسٶز قۇرالىن "شەتەل اگەنتٸ" كٶرسە, ال رەسەيدە بۇل تٸزٸمگە كٸرۋ ٷشٸن شەتەل گرانت الۋدىڭ ٶزٸ جەتكٸلٸكتٸ.

ازاتتىق راديوسى, امەريكا داۋىسى جەنە "ناستوياششەە ۆرەميا" رەسەي ٷكٸمەتٸنٸڭ "شەتەل اگەنتتەرٸ" تٸزٸمٸنە 2017 جىلى كٸرگەن. زاڭ بويىنشا, بۇل تٸزٸمگە كٸرگەن باسپاسٶز قۇرالدارىنىڭ بەرٸ ەر ماتەريالىنىڭ باسىندا "شەتەل اگەنتٸ" ەكەنٸن ەسكەرتٸپ وتىرۋى كەرەك. ازاتتىق راديوسى بۇل تالاپتى زاڭسىز دەپ تاۋىپ, ونى ورىنداۋدان باس تارتتى. رەسەي ٷكٸمەتٸ بۇعان جاۋاپ رەتٸندە جالپى سوماسى 3 ميلليون دوللاردان اساتىن ايىپپۇل سالدى.

"شەتەل اگەنتٸ" تٸزٸمٸنە جاقىن ارادا Meduza.io باسىلىمى دا كٸرگەن. رەسەي ازاماتتارى نەگٸزٸن قالاعان بۇل باسىلىم مەسكەۋ تالابىن ورىندادى-اق. بٸراق وسى جاعدايدان جارناما بەرۋشٸلەردەن قاعىلعانىن ايتتى.

جەنەۆانىڭ لا گرانج تاريحي ۆيللاسىندا ٶتكەن كەزدەسۋ نۇر-سۇلتان ۋاقىتىمەن 17:25 كەزٸندە باستالىپ, 21.00-دە اياقتالدى. الدىمەن بايدەن مەن پۋتين سىرتقى ٸستەر مينيسترلەرٸمەن بٸرگە وڭاشا 1,5 ساعات سٶيلەستٸ. ودان كەيٸن بٸر ساعاتتان اسا كەڭەيتٸلگەن قۇرامدا كەلٸسسٶز جٷردٸ.

كەزدەسۋگە اق ٷي باسشىسى ۇيىتقى بولعان. دجو بايدەن پۋتينمەن ەۋروپا تۋرىنىڭ سوڭىندا كەزدەستٸ. ونىڭ الدىندا ول ۇلىبريتانييادا ٶتكەن "ٷلكەن جەتٸلٸك" جيىنىنا (بۇل جيىنعا رەسەي قاتىسپايدى), بەلگييادا ٶتكەن ناتو سامميتٸنە قاتىسقان. اقش پرەزيدەنتٸ جەنەۆاعا پۋتيننٸڭ بٸر كٷن بۇرىن, 15 ماۋسىمدا بارعانىمەن كەزدەسۋ ورنىنا ەدەتتە ىلعي كەشٸگٸپ جٷرەتٸن پۋتيننەن كەيٸن كەلدٸ.