كوللاج: Ult.kz
ەكس-پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مەسكەۋگە ساپارىنان كەيٸن مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەرمۇرات باپي ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قورعاۋ ماقساتىندا مەملەكەتتٸك قۇپييالاردى بٸلەتٸن بۇرىنعى جوعارى لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ شەتەلگە شىعۋىن زاڭنامالىق تۇرعىدا رەتتەۋدٸ ۇسىندى. بۇل تۋرالى ول ٶزٸنٸڭ Facebooke پاراقشاسىندا جازدى. وسى رەتتە Ult.kz تٸلشٸسٸ دەپۋتاتتىڭ ٶزٸمەن جولىعىپ, وسى مەسەلە تٶڭٸرەگٸندە تولىعىراق سۇراپ بٸلدٸ.
ن. نازارباەۆ رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆ. پۋتينمەن كەزدەسۋگە جەكە باسىنىڭ مەسەلەلەرٸن كٷيتتەپ بارعان بولۋى كەرەك دەپ بولجايتىن دەپۋتات ەرمۇرات باپي ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ بۇل ەرەكەتٸن تراگەديياعا بالادى.
«بۇل ‒ ەلدٸ 30 جىلعا جۋىق بيلەگەن جەكە-دارا تۇلعانىڭ تراگەديياسى دەپ بٸلەمٸن. ٶزٸنٸڭ حالقى ٶزٸنە پانا بولا الماي, سىرت ەلدٸڭ باسشىسىنان بارىپ, ٶزٸنٸڭ جاعدايىن ويلاستىرىپ جٷرگەنٸ جاقسىلىق ەمەس. ول جەرگە بارىپ قازاقستان مەن قازاقتىڭ تاعدىرىن ايتقان جوق قوي. ول پۋتينگە قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىنا, ساياسي جاعدايىنا بايلانىستى ايتتى دەپ ويلامايمىن. بۇل ‒ جەكە باستىڭ كٷيكٸ تٸرلٸگٸنٸڭ, بيزنەس, بايۋ, كاپيتال, اكتيۆتەر, تۋىسقاندارى مەن بالا شاعاسى تۇرعىسىندا ۇساق ەڭگٸمە دەپ ويلايمىن», ‒ دەدٸ ە. باپي.
«ال بۇرىنعى پرەزيدەنتتەن قازاقستان بيلٸگٸنە جەنە حالقىنا قانداي قاۋٸپ بار?» ‒ دەگەن سۇراعىمىزعا دەپۋتات نازارباەۆتان ەشقانداي قاۋٸپ تٶنبەيدٸ دەپ ەسەپتەيتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
«بٸرٸنشٸدەن قازٸر ەلدە قالىپتاسقان زاڭداردىڭ, كونستيتۋتسييالىق نورمالاردىڭ نەگٸزٸندە ورنىققان بيلٸك بار. قوعامدا «ەكٸنشٸ قاڭتار بولۋى مٷمكٸن» دەپ ايتىپ جاتىر عوي. وندايدى ۇيىمداستىراتىن وندا ونداي مٷمكٸندٸك جوق», ‒ دەدٸ مەجٸلٸسمەن.
ەرمۇرات باپيدىڭ ويىنشا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۆلاديمير پۋتينمەن كەزدەسەتٸنٸن قاسىم-جومارت توقاەۆقا جەنە قۇزىرلى ورگاندارعا ايتۋى كەرەك بولعان.
«ول شەتكە شىعاتىنىن ەل پرەزيدەنتٸمەن اقىلداستى ما? نەمەسە تيٸستٸ مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ الدىندا ەكس-پرەزيدەنت رەتٸندە ايتتى ما? مەنٸڭ ويىمشا ونداي كەلٸسٸم بولعان جوق. ال قازاقستاننىڭ مەسەلەسٸن سىرتقا بارىپ ٶزٸنٸڭ جەكە باس مەسەلەسٸ تۇرعىسىندا تالقىلاپ جٷرۋٸ بٸزدٸ ويلاندىرۋى كەرەك», ‒ دەدٸ ول.
باپي جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتە بولعان تۇلعالاردىڭ بەرٸنٸڭ شەت ەلگە شىعۋ مەسەلەسٸن رەتتەۋ كەرەك دەپ سانايدى.
«مەسەلەن قوجامجاروۆ كەتٸپ قالدى. (قايرات قوجامجاروۆ 2008–2017 جىلدارى ارالىعىندا تٷرلٸ اتاۋمەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل قىزمەتٸن باسقاردى. 2017 جىلدان 2019 جىلعا دەيٸن ول باس پروكۋرور بولدى, رەد) بٸزدە نەگە الدىن الا ونىڭ سىرتقا شىعۋ سيياقتى وسىنداي زاڭ نورمالارى بولمادى? وسى سيياقتى قازٸر ەۋروپادا, باسقا ەلدەردە قاشىپ جٷرگەن قازاقستاننىڭ قۇپيياسىن بٸلەتٸن, قازاقستانعا ەلدە بٸر ەسەرٸ بار, قوعامدىق ۇيىمدار قۇرىپ العان, ەلدە بٸر ونىڭ مٷددەسٸن قورعايتىن باسپاسٶز قۇرالدارى بار, قوعامدا ەرتٷرلٸ تاقىرىپتار قوزعاپ جٷرەتٸن قانشاما لاۋازىمدى تۇلعالارى بار», ‒ دەدٸ دەپۋتات ٶز سٶزٸندە.
ەرٸپتەسٸنٸڭ باستاماسىن دەپۋتات ابازال قۇسپان دا قۇپتايدى. زاڭگەر-دەپۋتات ٶتە ماڭىزدى مەملەكەتتٸك قىزمەت اتقارعان ازاماتتار وسىنداي شەكتەۋلەردٸ سانالى تٷردە قابىلداۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ. ول بۇعان دەيٸن دە مەملەكەتتٸك قۇپيياعا يە بولعان مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ شەتەلگە شىعۋ مەسەلەسٸن قاتاڭداتۋ كەرەك دەپ مەلٸمدەمە جاساعانىن ايتتى.
فوتو: مەجٸلٸس
«ياعني زەينەتكە شىققاننان كەيٸن دە ولارعا بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىت شەتەلگە شىعۋعا مٷلدەم تىيىم سالۋ جاعىن دا قاتاڭداتۋىمىز قاجەت. مەمدەكەتتٸك قۇپييا جٶنٸندە زاڭ بٸزدە جوق ەمەس, بار. بٸراق ول سول زاڭنىڭ جەكەلەگەن نورمالارىن كٷشەيتۋدٸ ٶمٸردٸڭ ٶزٸ قاجەت ەتٸپ وتىر. سونىمەن قاتار ونى ٶزگە ەلدەردٸڭ پراكتيكاسىنان كٶرٸپ وتىرمىز. ونى ٶز تەجٸريبەمنەن مىسال رەتٸندە كەلتٸرەيٸن. مىسالى قىتاي ەلٸنەن كەلۋٸ كەرەك قوناقتارىمىز كەلە الماي قالدى. سەبەبٸ ولار اۋداندىق دەڭگەيدە جەراستى قۇبىرلارىن بٸلەتٸن مامان ەكەن. ول رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ەشقانداي قىزمەت اتقارماعان ادام, تەك اۋداندىق دەڭگەيدە قىزمەت ٸستەگەن. ول زەينەتكە شىققاننان ونداعان جىل ٶتسە دە قىتاي ەلٸ شىعۋعا رۇقسات بەرگەن جوق مىسالى», ‒ دەگەن دەپۋتات قۇسپان قازاقستاندا زاڭ قىتايداعىداي قاتاڭ بولماسا دا, وسى مەسەلەنٸ رەتتەستٸرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ.
جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتە بولعان, مەملەكەتتٸڭ قۇپييا دەرەكتەرٸن بٸلەتٸن ازاماتتىڭ شەتەلگە شىعۋىن شەكتەۋ تۋرالى دەپۋتاتتار ەزٸرگە تالقىلاۋ ٷستٸندە, ناقتى زاڭ قابىلداپ, ەرەكەتتەر قاشان بولاتىنى بەلگٸسٸز.
فوتو: stan.kz
ايتا كەتەيٸك سەنبٸ كٷنٸ كەشكە قازاقستاننىڭ ەكس-پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتى رەسەي پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين قابىلداپ, كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ.
«كرەملدە ۆلاديمير پۋتيننٸڭ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن كەزدەستٸ», – دەپ جازدى كرەملدٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ.
الايدا قازاقستاننىڭ بۇرىنعى باسشىسى مەن رەسەي پرەزيدەنتٸ نە سەبەپتٸ كەزدەسكەنٸ ايتىلمادى.
بالجان جەڭٸسقىزى
