تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدىنىڭ تٶراعالىعىمەن وبلىستاعى مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸ تالقىلانعان مەجٸلٸس ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات» وبلىس ەكٸمدٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
ٶڭٸر باسشىسى بالاباقشالاردىڭ تالاپقا ساي بولۋىن قاتاڭ قاداعالاۋ, تيٸمدٸ قارجىلاندىرىلۋىن باقىلاۋ قاجەت ەكەنٸن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. ارنايى مونيتورينگ بارىسى كٶپتەگەن بالاباقشالاردىڭ بالا سانىنا ساي مەملەكەتتٸك تاپسىرىس الىپ وتىرعانىمەن, تەكسەرۋ نەتيجەسٸندە سول بٶلٸنگەن قارجىعا ساي بالا جوق ەكەنٸ انىقتالعان. ەكٸنشٸدەن, بٸرقاتار بالاباقشالار سانيتارلىق جەنە باسقا دا تالاپتارعا ساي ەمەس. تەكسەرۋ قورىتىندىسى وبلىس ەكٸمٸنە باياندالدى.
«جاعدايى جاسالماعان عيماراتتاردا ٶسكەن بالا نە كٶرەدٸ? قانداي تەربيە الادى? ول تەربيە مەن بٸلٸم الاتىن ورىن عوي. ەگەر دە بالاباقشا يەلەرٸنٸڭ ٶزٸ وسىنداي جاعدايعا جەتكٸزٸپ وتىرسا, ولار بالالاردىڭ جاعدايىن ويلاپ وتىر دەي المايمىز. بٸز وسىعان توسقاۋىل قويۋىمىز كەرەك. قاجەت بولسا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كەمشٸلٸكتەردٸ انىقتاپ, زاڭ اياسىندا شارا كٶرۋگە تيٸس», – دەگەن دارحان ساتىبالدى جاۋاپتى باسشىلارعا وسى سالاداعى ولقىلىقتاردى جويۋ جٶنٸندە ناقتى تاپسىرمالار بەردٸ.
2021 جىلدىڭ قاراشا-جەلتوقسان ايلارىندا وبلىس ەكٸمٸ اپپاراتى مەن باسقارمالارى جەنە قازاقستاننىڭ ٷزدٸكسٸز بٸلٸم بەرۋ قاۋىمداستىعىمەن ارنايى جۇمىسشى توپ قۇرىلىپ, 17 اۋدان, قالالارداعى مەملەكەتتٸك تاپسىرىس بەرٸلگەن 1393 بالاباقشاعا (154 214 بالاعا) مونيتورينگ جۇمىسى جٷرگٸزٸلگەن. ونىڭ 268-ٸ – مەملەكەتتٸك, 1012-سٸ – جەكەمەنشٸك. جٷرگٸزٸلگەن مونيتورينگ بارىسىندا ٶرەسكەل زاڭ بۇزۋشىلىقتار انىقتالعان.
مەسەلەن, تٶلەبي اۋدانى بويىنشا 6 جەكەمەنشٸك بالاباقشادا 80% بالالار تەك قۇجات جٷزٸندە عانا تٸركەلگەن, اتا-انا ٶتٸنٸشتەرٸنٸڭ 90% بٸردەي قولجازبامەن تولتىرىلعان. بارلىق اۋدان, قالالارداعى جەكەمەنشٸك بالاباقشالاردا بۇزۋشىلىقتار بٸركەلكٸ. اتاپ ايتقاندا, بالاباقشا عيماراتىمەن جاتىن جەنە ويىن بٶلمەلەرٸنٸڭ سانيتارلىق تالاپتارعا سەيكەس كەلمەۋٸ; قۇجاتتا كٶرسەتٸلگەن تٶسەك ورىندارمەن ناقتى تٶسەك ورىندارىنىڭ سەيكەس كەلمەۋٸ; باسقا وبلىستار مەن قالالاردىڭ بالالارىن تٸركەۋٸ; جولدامادا كٶرسەتٸلگەن اتا-انالار مٷلدەم باسقا ادامدار بولۋى; كٶپتەگەن جەكەمەنشٸك بالاباقشالاردا – 40, 50%-عا دەيٸن, كەيبٸر بالاباقشالاردا تٸزٸمدەگٸ بالالاردىڭ 80%-نىڭ جوقتىعى انىقتالدى. جىلۋ جٷيەلەرٸ قالىپتى جاعدايدان تٶمەن, قاۋٸپسٸزدٸك شارالارى ساقتالماي يراندىق پەشپەن جىلىتىلاتىندارى بار. اۆتوكٶلٸك گاراجىن بالاباقشانىڭ قوسىمشا كورپۋسىنا اينالدىرۋ دەرەگٸ دە تٸركەلگەن. بالاباقشادا كيٸم شەشٸنەتٸن ورىن 1 بالاعا كەمٸندە 0,7 شارشى مەتر, ويىن بٶلمەسٸ 1 بالاعا كەمٸندە 2 شارشى مەتر بولۋى تيٸس. بۇل تالاپتار كٶپ جەردە ورىندالماعان.
وبلىستىق ادامي ەلەۋەتتٸ دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى دٸنيسلام بولاتحانۇلىنىڭ ايتۋىنشا, 2021 جىلعى جەلتوقسان جەنە 2022 جىلعى قاڭتار, ناۋرىز ايلارىندا مونيتورينگ نەتيجەسەسٸندە 1-6 جاس ارالىعىنداعى 155 810 بالانىڭ ناقتى 152 845-سٸ بالاباقشادا بار ەكەنٸ انىقتالدى. 2965 بالا قىسقارتىلعان. بۇرىنعى كەمشٸلٸكتەردٸ قايتالاماۋ ماقساتىندا مەملەكەتتٸك تاپسىرىس قاراجاتىن «SmartNation Balabaqsha» پورتالىندا قاۋلىدا كٶرسەتٸلگەن تاريفتەۋمەن رەتتەپ, 3 جاستان 6 جاسقا دەيٸنگٸ بالالاردى قامتۋ قاراستىرىلدى. بۇعان قوسىمشا وسى پورتال ارقىلى بالانىڭ بالاباقشاعا كەلٸپ-كەتۋٸ QR ارقىلى راستاۋدىڭ پيلوتتىق جوباسى ەنگٸزٸلۋدە.
3-6 جاستاعى بالالارعا مەملەكەتتٸك تاپسىرىس الىپ وتىرعان بالاباقشالار تٸزبەسٸ ناقتىلانادى. بالاباقشالار مينيسترلٸك بەكٸتكەن جاڭا تالاپتارعا ساي بولۋى قاجەت. قاعيداعا سەيكەس بالالار ٷشٸن جايلى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتكەن بالاباقشالارعا عانا مەملەكەتتٸك قولداۋ كٶرسەتٸلەدٸ. ونىڭ ٸشٸندە سانيتارلىق-ەپيدەميولوگييالىق جەنە ٶرتكە قارسى قاۋٸپسٸزدٸك تالاپتارى بۇرىنعىدان دا كٷشەيگەن. قورشاۋلار, رەزەرۆتٸك, ٷزدٸكسٸز ەلەكترمەن جابدىقتاۋ جٷيەلەرٸ, بەينەباقىلاۋ, «دابىل تٷيمەسٸ» بولۋى قاجەت.
مەجٸلٸستە وبلىستىق پروكۋراتۋرا مەن ٶزگە دە قۇزىرلى ورگاندار, سانيتارييالىق-ەپيدەميولوگييالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتٸ جەنە باسقا دا مەكەمە باسشىلارى مەن ٶكٸلدەرٸنٸڭ پٸكٸرلەرٸ, ۇسىنىستارى تىڭدالدى.
وبلىس ەكٸمٸ تاراپىنان بالاباقشالارعا بٶلٸنگەن قارجىنى ٶز ماقساتىندا ەدٸل جۇمساۋ, بالاباقشا يەلەرٸنٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋ, بالالارعا جايلى جاعداي جاساۋ, جالاقى قارىزى مەسەلەسٸنٸڭ الدىن الۋ, قارجىنى قاداعالاۋ جٶنٸندە تاپسىرمالار بەرٸلٸپ, حاتتاماعا ەنگٸزٸلدٸ. زاڭسىزدىقتى انىقتاپ, تيٸستٸ شارا قولدانۋ ٷشٸن بارلىق جاۋاپتى سالا ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن ارنايى كوميسسييا قۇرىلادى.
