قر پرەمەر-مينيسترٸ ەليحان سمايىلوۆ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸ باعاسىنىڭ ٶسۋٸن تەجەۋ, سونداي-اق ٸشكٸ نارىقتى جانار-جاعارماي ماتەريالدارىمەن جەنە كٶمٸرمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا كەڭەس ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى primeminister.kz سايتى.
پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى – ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترٸ سەرٸك جۇمانعارين ۆەدومستۆو بٸرقاتار ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنٸڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ جەنە بەكٸتۋ بويىنشا جاڭا تەسٸلدەر ەزٸرلەگەنٸن ايتتى.
مەسەلەن, قولدا بار اينالىم قاراجاتى شەڭبەرٸندە قانتپەن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ جاڭا تەتٸگٸن قارجىلاندىرۋ جوسپارلانۋدا, ول نارىقتى تولىقتىرىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار جالپى قانت سالاسىن دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. قانت زاۋىتتارى 136 مىڭ توننا قانت شيكٸزاتىنىڭ ٷش ايلىق كٶلەمٸن ساتىپ الىپ, جىل بويى تۇراقتى قايتا ٶڭدەۋدٸ قامتاماسىز ەتەدٸ.
ٶز كەزەگٸندە زاۋىتتار 1 جىلعا 460 تەڭگە/كگ كٶلەمٸندە بوساتۋ باعاسىن بەلگٸلەۋ, زاۋىتتاردى مٸندەتتٸ جاڭعىرتۋ, ساقتاۋ قۋاتتارىن ۇلعايتۋ جەنە قانت سالاسىن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ جوسپاردى ورىنداۋ بويىنشا ناقتى قارسى مٸندەتتەمەلەردٸ قابىلدايدى.
كارتوپ پەن سەبٸز باعاسىن بەكٸتۋ ٷشٸن پاۆلودار, قاراعاندى, قوستاناي جەنە جامبىل وبلىستارىنىڭ ٸرٸ ٶندٸرۋشٸلەرٸمەن 4 ملرد تەڭگەگە دەيٸن «اينالىم قاراجاتىن» ۇسىنۋ بويىنشا كەلٸسٸمدەرگە قول جەتكٸزٸلدٸ. بۇل نارىقتى بەلگٸلەنگەن باعا بويىنشا كٶكٶنٸس ٶنٸمدەرٸنٸڭ قاجەتتٸ كٶلەمٸمەن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونداي-اق سٷت ٶنٸمدەرٸ, قاراقۇمىق جارماسى, كٷرٸش, كٷنباعىس مايى, جۇمىرتقا, ەلەۋمەتتٸك نان, ۇن, تۇز, سيىر ەتٸ مەن تاۋىق ەتٸنە قاتىستى جاڭا شارالار قابىلداناتىن بولادى.
پرەمەر-مينيستر ساۋدا مينيسترلٸگٸ ۇسىنىپ وتىرعان جاڭا تەسٸلدەر جالپى قولداۋ تاباتىنىن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ەكٸمدٸكتەر بٸرقاتار كەمشٸلٸكتەرگە جول بەرگەن, سوندىقتان ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ مٸندەتٸن ورىنداي المادى.
ول «اينالىم سحەماسىن» قارجىلاندىرۋدى 100 ملرد تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايتۋ تۋرالى بٸرنەشە رەت تاپسىرما بەرٸلگەنٸن ايتتى. الايدا 10 ٶڭٸر ەلٸ كٷنگە دەيٸن تاپسىرمانى ورىنداعان جوق.
«ەلٸمٸزدە ٶنٸم كٶلەمٸ بار. ٶندٸرۋشٸلەر كەلٸسٸمشارت جاساۋعا دايىن. بٸراق 26,3 ملرد تەڭگە يگەرٸلمەي, ەلەۋمەتتٸك-كەسٸپكەرلٸك كورپوراتسييالاردىڭ شوتتارىندا جاتىر. ەكٸمدٸكتەر قىركٷيەك ايىنىڭ سوڭىنا دەيٸن “اينالىم سحەماسىن” تيٸستٸ كٶرسەتكٸشكە جەتكٸزٸپ, قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتسٸن», — دەدٸ پرەمەر-مينيستر.
سونداي-اق ەليحان سمايىلوۆ ساۋدا ٷستەمەسٸن باقىلاۋدىڭ فورمالدى بولۋىنا جەنە دەلدالدىق تٸزبەكتەردٸ تەكسەرۋ جٶنٸندەگٸ ٶڭٸرلٸك كوميسسييالاردىڭ تيٸمسٸز جۇمىسىنا نازار اۋداردى.
«باسى ارتىق دەلدالداردى انىقتاۋ جۇمىستارى نازاردان تىس قالدى. نەتيجەسٸندە, كەرەكسٸز دەلدالدار كٶبەيٸپ, باعانىڭ توقتاۋسىز ٶسٸپ بارا جاتقانىن كٶرٸپ وتىرمىز», — دەدٸ پرەمەر-مينيستر.
ساۋدا مينيسترلٸگٸ باعانى تەجەۋ جۇمىستارىنىڭ نەتيجەسٸنە بايلانىستى ەكٸمدٸكتەردٸڭ رەيتينگٸن جاساعان بولاتىن. بۇل رەيتينگكە سەيكەس كٶش سوڭىندا 2 ٶڭٸر – تٷركٸستان جەنە باتىس قازاقستان وبلىستارى قالىپ وتىر.
ەليحان سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ٶڭٸرلەردە نە بٶلشەك ساۋدا, نە كٶتەرمە ساۋدا نارىعى باقىلانبايدى, اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن تٸكەلەي جەتكٸزۋ بويىنشا جۇمىس دۇرىس جولعا قويىلماعان. اتالعان فاكتٸلەر بارلىق ٶڭٸرلەرگە تەن.
پرەمەر-مينيستر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ جۇمىسىنا, ونىڭ ٸشٸندە, ەلدٸ قانتپەن قامتاماسىز ەتۋگە جەكە توقتالدى.
«مينيسترلٸكتٸڭ جۇمىسى جەتكٸلٸكسٸز. كۆوتا بٶلۋ ٸشكٸ نارىقتى تۇراقتاندىرا المادى, ٶيتكەنٸ تيٸستٸ دەڭگەيدەگٸ ۇيىمداستىرۋ مەن تالداۋ بولعان جوق. بۇعان قوسا, ۆەدومستۆو باسشىلىعىنىڭ شەشٸم قابىلداۋداعى جايباسارلىعى دا ەسەر ەتتٸ. ەلدە دٷرلٸگۋ ورىن الدى», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, اشم تاراپىنان ەكٸمدٸكتەر مەن ۇيىمداردىڭ تيٸستٸ ٶنٸمدەردٸ جەتكٸزۋگە ۋاقىتىلى كەلٸسٸمشارتتار جاساۋ جۇمىسى دۇرىس ٷيلەستٸرٸلمەي وتىر. ٶڭٸرلەردەگٸ تۇراقتاندىرۋ قورلارىن ۋاقىتىلى تولىقتىرۋ جۇمىستارىن باقىلاۋ دا ەلسٸز.
«جۇمىسقا اتٷستٸ قاراۋ نەمەسە ورىنداماۋ جالعاسا بەرەتٸن بولسا, ٶڭٸرلەر مەن مينيسترلٸكتەر بويىنشا كادرلىق شەشٸمدەر قابىلدايمىز», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
ەليحان سمايىلوۆ ٸشكٸ نارىقتى جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸن تالقىلاۋ بارىسىندا ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ۇيىمداردىڭ جەنە ٶڭٸرلەردٸڭ اراسىندا ٶزارا ٷيلەسٸمدٸ جۇمىستىڭ بولماۋىنان كٷردەلٸ احۋال ورىن الىپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ.
اتاپ ايتقاندا, ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ مەن «قازمۇنايگاز» تاراپىنان لوگيستيكا, مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىنان ٶنٸم جٶنەلتۋ, ٶڭٸرلەرگە قاجەتتٸ مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ كٶلەمٸ بويىنشا ناقتى ٷيلەسٸمدٸلٸك جوق.
سونىمەن قاتار «قازاقستان تەمٸر جولى» كومپانيياسى مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىنا تسيستەرنالاردى ۋاقىتىلى جەتكٸزبەگەن جەنە مۇناي ٶنٸمدەرٸن ٶڭٸرلەرگە تاسىمالداۋ ٷشٸن ۆاگونداردى بەرۋ كەستەلەرٸن تٷزەتپەگەن.
«تىيىم سالىنعانىنا قاراماستان, بەنزين مەن ديزەل وتىنى باسقا تاۋارلار رەتٸندە سىرتقا شىعارىلىپ وتىرعان. مىسالى, پەشكە ارنالعان وتىن ەكسپورتى 11 ەسە ٶسكەن. دەمەك, ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ بۇعان تيٸسٸنشە باقىلاۋ جٷرگٸزبەگەن», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
پرەمەر-مينيستر «قازمۇنايگاز» كومپانيياسىنىڭ سالعىرتتىعىنان جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار بولىپ تابىلمايتىن جەكە كومپانييالار مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىندا مۇناي ٶڭدەپ, كەيٸن ول جوعارى باعامەن ساتىلىپ وتىرعانىن ايتتى.
ەليحان سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, ٶڭٸرلەردەگٸ جەڭٸلدٸكتٸ جانار-جاعارماي وپەراتورلارىنا قويىلاتىن بٸلٸكتٸلٸك تالاپتارى مەن ولاردى ايقىنداۋ تەتٸگٸ جوق, بۇل بەلگٸلٸ بٸر كومپانييالارعا «ارتىقشىلىق بەرٸلۋٸنە» جاعداي جاسايدى. بۇعان قوسا, ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ جەڭٸلدٸكتٸ جانارمايدىڭ شەكتٸ قۇنىن بەلگٸلەمەگەن. سوندىقتان باعا وپەراتوردىڭ قالاۋى بويىنشا قويىلادى.
«اتالعان فاكتٸلەردٸڭ بارلىعى ٶڭٸرلەردە ديزەل وتىنىنىڭ جاساندى تاپشىلىعىنا جەنە باعانىڭ كٷرت ٶسۋٸنە ەكەپ سوقتى», — دەدٸ پرەمەر-مينيستر. ٷكٸمەت باسشىسى ۋاقىتىلى شارالاردى قولدانباعانى ٷشٸن ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ, «قازمۇنايگاز», «Petrosun» جشس جەنە امٶز لاۋازىمدى تۇلعالارىنا قاتاڭ سٶگٸس جارييالانعانىن اتاپ ٶتتٸ.
ەليحان سمايىلوۆ باسى ارتىق دەلدالدار بولماۋى ٷشٸن مارجانىڭ شەكتٸ سوماسى مەن سوڭعى قۇنىن بەلگٸلەي وتىرىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرۋشٸلەرٸن جەڭٸلدٸكتٸ جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸن نورماتيۆتٸك تۇرعىدان رەتتەۋدٸ تاپسىردى.
«اۋداندار مەن شالعاي ەلدٸ مەكەندەردە جانارماي قۇيۋ ستانتسييالارى بار كومپانييالارعا باسىمدىق بەرٸلۋٸ تيٸس», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر جانارمايدىڭ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتتارىنان ٶڭٸرلەردەگٸ ساقتاۋ ورىندارى مەن جانارماي قۇيۋ ستانتسييالارىنا دەيٸنگٸ وڭتايلى لوگيستيكاسىن قامتاماسىز ەتۋدٸ, ەگٸن ەگۋ جەنە جيناۋ ناۋقانى كەزٸندە جانار-جاعارماي تاسىمالداۋ ٷشٸن تەمٸرجول تاريفتەرٸن تٶمەندەتۋ مەسەلەسٸن قاراۋدى, سونداي-اق باعانىڭ نەگٸزسٸز ٶسۋٸنە جەنە مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ سىرتقا تاسىمالدانۋىنا جول بەرمەۋ ٷشٸن مۇناي بازالارى مەن ۇساق جانارماي قۇيۋ ستانتسييالارىنا باقىلاۋ جاساۋ جٶنٸندەگٸ ٶڭٸرلٸك كوميسسييالار قۇرۋدى تاپسىردى.
پرەمەر-مينيستر ٶڭٸرلەردٸ كٶمٸرمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە بٶلشەك ساۋدا باعاسىنىڭ نەگٸزسٸز ٶسۋٸنە جول بەرمەۋ مەسەلەسٸن الدىن الا پىسىقتاۋدى جەنە قاتتى وتىندى شالعاي اۋداندارعا جوسپارلى تٷردە جەتكٸزۋ بويىنشا شۇعىل شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.
