فوتو: parlam.kz
20 قاڭتاردا اقش-تىڭ 47-شٸ پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپ قىزمەتٸنە رەسمي كٸرٸستٸ. «اقش-تىڭ التىن عاسىرى دەل قازٸر باستالدى. بٷگٸننەن باستاپ بٸز گٷلدەنەمٸز, بارلىق ەل بٸزگە قىزعانا قارايتىن بولادى» دەدٸ دونالد ترامپ پرەزيدەنت رەتٸندە سٶيلەگەن سٶزٸندە. وسى ورايدا قر مەجٸلٸس دەپۋتاتى ايدوس سارىم Ult.kz تٸلشٸسٸنە بۇدان كەيٸن اقش پەن قازاقستاننىڭ قارىم-قاتىناسى, ەكونوميكا مەن گەوساياساتقا ەسەرٸ قالاي بولاتىنى تۋرالى ويىمەن بٶلٸستٸ.
«مەن ترامپتىڭ بيلٸككە كەلۋٸمەن قازاقستانعا بٸر قييانات نەمەسە قيىندىق كەلەدٸ دەپ ويلامايمىن. ول سايلانباي تۇرىپ, تمد ايماعىندا تەلەفونمەن سٶيلەسكەن ەكٸ باسشى بار, بٸرٸ زەلەنسكيي بولسا, ەكٸنشٸسٸ بٸزدٸڭ پرەزيدەنت. اقش-پەن بٸزدٸڭ قارىم-قاتىناسىمىز جاقسى. بٸز سانكتسييالىق ساياساتىنا, باسقاسىنا اشىق قولداۋ بٸلدٸرمەسەك تە, زاڭ مەن ەرەجەلەرٸن ساقتاپ وتىرعانىمىز انىق. قازاقستاننىڭ ايماقتاعى رٶلٸ, قىتايمەن اراداعى قارىم-قاتىناسىمىز, باسقاسى بٸزدٸڭ ارا-قاتىناستى بۇزۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ دەپ ويلايمىن.
ەكٸنشٸدەن, ول كٸسٸنٸڭ كەلٸنەن بەرٸن قىرىپ-جويادى دەگەن سيياقتى ەرتٷرلٸ ادام شوشيتىن بولجامدار بولدى. مەنٸڭشە, بٸزگە مٷمكٸندٸك تٷسەتٸن سيياقتى. ەڭ الدىمەن, اقش قىتايمەن قارىم-قاتىناسىن جاڭا دەڭگەيگە شىعارعىسى كەلەتٸن سيياقتى. بۇل ارادا قىتايمەن ەتەنە جاقسىن, ستراتەگييالىق ەرٸپتەس بولىپ تابىلاتىن قازاقستاننىڭ ٶزٸنٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ اشىلادى», – دەيدٸ دەپۋتات ايدوس سارىم.
مەجٸلٸس دەپۋتاتىنىڭ سٶزٸنشە, ترامپتىڭ العاش جاساعان شەشٸمدەرٸنٸڭ بٸرٸ – پاريج كەلٸسٸمٸنەن شىعۋ. پاريج كەلٸسٸمٸ بويىنشا بٸز دە ٶزٸمٸزگە كٶپتەگەن مٸندەتتەمە العان بولاتىنبىز. ەكولوگييالىق, ەكونوميكالىق ت.ب دەگەن سيياقتى. بٸراق ەكونوميكا بەرٸنەن ماڭىزدى ەكەنٸن تٷسٸندٸرۋگە تىرىستى.
«شىنىن ايتۋ كەرەك, قازاقستاننىڭ كەسٸپورىندارى مەن ەكونوميكاسى ٷشٸن قوسىمشا سالىق سيياقتى. بٸز بەرٸن تاستاپ, بەنزينٸمٸزدٸڭ ساپاسىن قاراۋىمىز كەرەك, باسقاسىن جاساۋىمىز كەرەك. بٸزدٸڭ ٶنەركەسٸپ شىعاراتىن ٶنٸمگە قوسىمشا باعاسىنىڭ ارتۋى, ونىڭ بەسكەدەن تىس بولۋىنا الىپ كەلەدٸ. وسى تۇرعىدان, بٸز قازٸر اقش-تىڭ العاشقى قادامدارىنا نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. ەگەر شىنىمەن بۇل ۇزاق مەرزٸمدٸ ساياسات بولاتىن بولسا, بەلكٸم بٸز ٷلكەن بٸر پەلەدەن قۇتىلاتىن شىعارمىز. ٶزٸمٸزدٸڭ بٸزگە تاڭىپ بەرگەن مەرزٸمدەر ەمەس, ٶزٸمٸزدٸڭ حالىقتىڭ تالابىنان تۋىندايتىن دٷنيەلەرگە بارايىقشى. مىسال كەلتٸرەيٸن, كەشە دەپۋتاتتارىمىز سەتباەۆتا, قاراعاندى وبلىسىندا بولدى. قارا قار مەسەلەسٸمەن. لوگيكاعا سالاتىن بولساق, ول قاردى كٸم جاساپ وتىر? سول جەردەگٸ 2-3 كەسٸپورىن. قالانىڭ ەكونوميكاسىن قامتاماسىز ەتٸپ وتىرعان دٷنيەلەر. بٷگٸنگٸ بٸزدٸڭ ەكولوگتاردىڭ تالابىنا سالساق, ونى بٸز بٸر كٷندە جاۋىپ تاستاۋىمىز كەرەك. سوندا قارىمىز اعارادى, بٸراق ەسەسٸنە سول جەردەگٸ جۇرتتىڭ بەرٸ جۇمىسسىز قالادى. بۇل ٷلكەن ەكونوميكالىق, شىنىن ايتاتىن بولساق, كٷردەلٸ مەسەلە», – دەدٸ ايدوس سارىم.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, بٸز كٶپتەگەن جاعدايدا ەكونوميكالىق تۇرعىدان دا, ەڭ باستىسى تەحنولوگييالىق تۇرعىدان دا دايىن ەمەسپٸز.
«بايقاساڭىز, اۋانى لاستاپ وتىرعان الپاۋىت كەسٸپورىندار بٷكٸل ترۋباسىنىڭ بەرٸن بۇزىپ, قايتادان سالىپ, وعان فيلترلەر سالعاننان گٶرٸ, ولار جىل سايىن سوتتاسىپ, ايىپپۇل تٶلەي سالعان ارزان. جەنە ونى سوندا ٸستەپە وتىرعان ازاماتتاردىڭ ٶزٸ دە قولدايدى. ٶيتكەنٸ ولاردىڭ وتباسىنىڭ نەپاقاسى. بٸز ەكونوميكالىق-ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان تىعىرىقتامىز عوي, بۇل تۇرعىدان بٸز دە ويلانۋىمىز كەرەك. مەنٸڭشە, وسىنداي مٷمكٸندٸكتەردٸڭ سانى ارتاتىن سيياقتى. ەڭ باستىسى, كٶرٸپ وتىرعانىمىز, اقش-تىڭ ساياساتىندا بەلگٸلٸ بٸر جاڭا ديناميكا پايدا بولىپ جاتىر. ەلەمدٸك قارىم-قاتىناستاردا جاڭا بٸر ديناميكا پايدا بولىپ جاتىر. بۇل دا بٸزگە مٷمكٸندٸك», – دەيدٸ ايدوس سارىم.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, اقش-تىڭ بٸز ٷشٸن بيزنەسكە جول اشاتىنى انىق كٶرٸنەدٸ. ال بيزنەستٸڭ جولى ارتاتىن بولسا, ەلەمدٸك ساۋدا ارتا تٷسپەك. سونىمەن قاتار, ەر ەلدەردٸڭ اراسىندا نەشە تٷرلٸ بارەرلەردٸڭ بار ەكەنٸن ەسكەرەتٸن بولساق, ەلەمدٸك ەكونوميكا دا ارتادى.
«ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ ارتقانى بٸزگە دە مٷمكٸندٸك. ەڭ باستىسى, بٸزدٸ الاڭداتىپ وتىرعان مەسەلە, ەرينە مۇناي مەسەلەسٸ. ٶيتكەنٸ اقش ٶزٸ مۇنايدى ٶندٸرەتٸن دە, مۇنايدى تۇتىناتىن دا ەڭ ٷلكەن ەكونوميكا عوي. سوندىقتان تىم ارزانداپ كەتەدٸ دەگەنگە دە سەنبەيمٸن. ٶيتكەنٸ اقش-تىڭ دا حالىقارالىق مٸندەتتەمەلەرٸ بار. ولار دا اراب ەلدەردٸڭ كٶبٸسٸمەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەس. سونىڭ بەرٸ ٷلكەن ساۋداعا الىپ كەلەدٸ دەپ ويلايمىن. سونىڭ اراسىندا, ەڭ باستىسى, توسىننان تىس دٷنيەلەر بولماسا, بٸزگە زييان كەلمەيدٸ. ەڭ باستىسى, ماعان ۇناپ وتىرعانى, اقش ەلەمدەگٸ بارشا قىزۋ سوعىستاردىڭ بەرٸن توقتاتقىسى كەلەدٸ. سوعىس دەگەنٸمٸز ەكونوميكانىڭ تٶمەندەۋٸ, بيزنەستەردٸڭ جويىلۋى. ەرينە, بٸر جىلدىڭ ٸشٸندە توقتاتا المايتىن شىعار, ٶيتكەنٸ رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى كونفليكت مەنٸڭ تٷسٸنٸگٸمدە ۇزاق مەرزٸمدٸ, بەلكٸم ونداعان جىلدارعا سوزىلاتىن كونفليكت», – دەيدٸ مەجٸلٸس دەپۋتاتى ايدوس سارىم.
