مەملەكەت باسشىسى – قارۋلى كٷشتەر جوعارعى باس قولباسشىنىڭ تاپسىرمالارىنا سەيكەس, قازاقستاننىڭ قارۋلى كٷشتەرٸندە ەسكەرلەردٸڭ قىسقى وقۋ كەزەڭٸن باقىلاۋ تەكسەرٸسٸ جاڭا فورماتتا ٶتۋ ٷستٸندە. ەۋە قورعانىسى كٷشتەرٸ بٶلٸمدەرٸندە بۇل جۇمىس قالاي جٷرٸپ جاتىر, ەرەكشەلٸگٸ نەدە? وسى تۋرالى قارۋلى كٷشتەر ەۋە قورعانىسى كٷشتەرٸ باس شتابى جەدەل باس باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, جەدەل تاكتيكالىق قولباسشىلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى, پولكوۆنيك مەيرامبەك ەركەعاليەۆ ايتىپ بەردٸ, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا, وسى جىلدىڭ سەۋٸر ايىنىڭ باسىندا ەۋە قورعانىس كٷشتەرٸ مەن ەسكەري بٶلٸمدەرٸ مەن بٶلٸمشەلەرٸندە قىسقى وقۋ كەزەڭٸ ٷشٸن باقىلاۋ تەكسەرٸسٸ باستالدى. مەيرامبەك ەركەعاليەۆتٸڭ ايتۋىنشا, تەكسەرۋدٸڭ ايىرىقشا ەرەكشەلٸگٸ جەكە قۇرامنىڭ وقۋ پوليگوندارىنا, ەۋە ايماقتارعا جەنە پوزيتسييالارعا پراكتيكالىق جٷزٸندە شىعا وتىرىپ, وقۋ جاۋىنگەرلٸك مٸندەتتەردٸ ورىنداۋ كەزٸندە العان شەبەرلٸكتەرٸ مەن بٸلٸمدەرٸن قولدانۋ بولىپ تابىلادى. وندا جەكە قۇراممەن ۇرىسقا جاقىنداتىلعان جاعدايدا شايقاستى ۇيىمداستىرۋ مەن جٷرگٸزۋدٸڭ ەرتٷرلٸ مەسەلەلەرٸ پىسىقتالادى.
«ەۋە قورعانىسى كٷشتەرٸنٸڭ بٶلٸمدەرٸ مەن بٶلٸمشەلەرٸندە جاۋىنگەرلٸك دايارلىقتىڭ قارقىندىلىعى جىل سايىن ارتىپ كەلەدٸ. مىسالى, ەسكەري ەۋە كٷشتەرٸندە اعىمداعى وقۋ جىلىنىڭ بٸرٸنشٸ جارتى جىلدىعىندا ۇشۋلار 4500-دەن استام ۋاقىت قۇرادى. بۇل ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸنٸڭ كٶرسەتكٸشتەرٸنەن 10%-عا جوعارى. ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس ەسكەرلەرٸندە, سونداي-اق, زەينەتتٸك زىمىران جەنە راديوتەحنيكالىق بٶلٸمشەلەر ەسەپ توپتارىنىڭ جاۋىنگەرلٸك دايارلىق شارالارىنىڭ ۇلعايۋى بايقالادى. دالالىق جاتتىعۋلار زەينەتتٸك زىمىران بٶلٸمشەلەرٸنٸڭ مانەۆرلەرٸ ەدەۋٸر ٶستٸ. ال ارنايى تەحنيكاداعى مەحانيك جٷرگٸزۋشٸلەردٸڭ جالپى كٶلٸك جٷرگٸزۋ ساعاتى 3 مىڭ شاقىرىمعا جەتتٸ. سونداي-اق اۆياتسييالىق بازالارداعى وقۋ-جاتتىعۋ ۇشۋلارى دايىندىق كەزەڭٸندە دە توقتامايتىنىن, ياعني ۇشۋ جاتتىعۋلارىن كٷندٸز جەنە تٷندە, قاراپايىم جەنە كٷردەلٸ ٶتەۋ جاعدايدا جىل بويى ورىندايتىنىن اتاپ ٶتكەن جٶن. ٸس جٷزٸندە ەۋە قورعانىس كٷشتەرٸنٸڭ بارلىق ەسكەري بٶلٸمدەرٸ مەن بٶلٸمشەلەرٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەۋە كەڭٸستٸگٸن كٷزەتۋ جٶنٸندەگٸ تۇراقتى جاۋىنگەرلٸك كەزەكشٸلٸكتٸ اتقارادى. ەل باسشىلىعىنىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ەۋە قورعانىس كٷشتەرٸ جىل سايىن جاڭا ۇشۋ اپپاراتتارىن, زەينەتتٸك زىمىران كەشەندەرٸن جەنە راديولوكاتسييالىق ستانتسييالارىن قارۋلاندىرۋعا قابىلدايدى. بۇل سوڭىنا كەلگەندە, جاۋىنگەرلٸك مٷمكٸندٸكتەردٸڭ ارتۋىنا جەنە ەسكەرلەردٸڭ جاۋىنگەرلٸك دايارلىعىنىڭ قارقىندىلىعىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەدٸ», – دەدٸ قارۋلى كٷشتەر ەۋە قورعانىسى كٷشتەرٸ باس شتابى جەدەل باس باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, جەدەل تاكتيكالىق قولباسشىلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى, پولكوۆنيك مەيرامبەك ەركەعاليەۆ.
سونداي-اق, ەل ٸشٸندە «باتىل تويتارىس-2022» كەشەندٸ ۆەدومستۆولىق ستراتەگييالىق كوماندالىق شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋ ٶتٸپ جاتقانى بەلگٸلٸ. بۇل جاتتىعۋدا ەۋە قورعانىس كٷشتەرٸ ەسكەري بٶلٸمدەرٸ مەن بٶلٸمشەلەرٸنٸڭ رٶلٸ تۋرالى دا سٶز بولدى. پولكوۆنيكتٸڭ ايتۋىنشا, ەۋە قورعانىس كٷشتەرٸ وقۋ-جاتتىعۋ بارىسىندا ەسكەرلەر مەن جٷكتەردٸ تاسىمالداۋدى, جەكە قۇرامدى دەسانتتاۋدى, سونداي-اق شارتتى قارسىلاستىڭ ەۋە جەنە جەر ٷستٸ شابۋىل جاساۋ قۇرالدارىنان ەسكەري تەحنيكاسى بار كالوننالاردى بٷركەمەلەۋدٸ جٷزەگە اسىرادى.
«مەسەلەن, الماتى جەنە شىمكەنت اۆياتسييالىق بازاسىنىڭ ەسكەري اۆياتسيياسىنىڭ ۇشاقتارى تٷندە ەسكەري تەحنيكا مەن جەكە قۇرامنىڭ كالوننالارىن ەۋەدەن بٷركەلەۋ بويىنشا ۇشۋدى ورىندادى. ەسكەري كٶلٸكتٸڭ اۆياتسيياسى ەلدٸڭ ورتالىق ٶڭٸرلەرٸنەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنا ەسكەري قىزمەتشٸلەردٸ قارى-جاراقپەن ٶتٸمدٸلٸگٸ جوعارى ارنايى تەحنيكانى كٶشٸرۋدٸ جٷزەگە اسىردى. جەكە قۇرام وقۋ-جاتتىعۋ ٶتكٸزٸلگەن ايماعىنا بەلگٸلەنگەن مەرزٸمدە جەتكٸزٸلدٸ. بۇل رەتتە ەسكەري كٶلٸكتٸك اۆياتسيياسىنىڭ ۇشاقتار مينيمالدى تٷردە قاجەتتٸ ارنايى اۆياتسييالىق جەنە راديوتەحنيكالىق ستانتسييالارمەن جابدىقتالعان تاس جولىنىڭ ەۋە-ايماق ۋچاسكەسٸنە قوندىرىلدى. وقۋ-جاتتىعۋدىڭ جوسپارى بويىنشا, اۆياتسييا بارلاۋ-ٸزدەستٸرۋ ٸس-شارالارىن جٷرگٸزۋگە جەنە دە ارنايى بٶلٸمشەلەرگە ەۋەدەن وق اتىپ, قولداۋ كٶرسەتۋگە تارتىلىپ وتىر. ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس ەسكەرلەرٸنٸڭ جاۋىنگەرلٸك توپتارى بولسا, وقۋ-جاتتىعۋ باستالعاننان بەرٸ قىزمەتتٸڭ كٷشەيتٸلگەن رەجيمٸنە كٶشٸرٸلدٸ. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەۋە كەڭٸستٸگٸن ٷزدٸكسٸز باقىلاۋدى جەنە بارلاۋدى جٷزەگە اسىرىپ وتىر», – دەيدٸ ول.
تٷركٸستان وبلىسىندا «ٶڭٸرلٸك قاۋٸپسٸزدٸك-2022» كومپيۋتەرلٸك-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋ ٶتۋدە. تەۋەلسٸز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردٸڭ ەۋە شابۋىلىنا بٸرلەسكەن جٷيەسٸنٸڭ 2022 جىلعا ارنالعان بٸرلەسكەن ٸس-شارالارىن ٶتكٸزۋ جوسپارىنا سەيكەس, سەۋٸر ايىنىڭ 6-13-ٸ ارالىعىندا ەۋە قورعانىس كٷشتەرٸ باس قولباسشىسىنىڭ باسشىلىعىمەن ٶڭٸرلٸك قاۋىپسٸزدٸك-كومپيۋتەرلٸك كوماندالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋ ٶتكٸزٸلۋدە.
«كەيبٸر كەڭٸستٸكتەگٸ ەسكەري مانەۆرلەر ەكٸ كەزەڭدە ٶتەدٸ. ولاردىڭ بارىسىندا ورتالىق ازييا ٶڭٸرٸ مەن قازاقستاندا ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس ەسكەرلەرٸن دايارلاۋ جەنە قولدانۋ مەسەلەلەرٸ ورىندالاتىن بولادى. ەۋەدەگٸ شارتتى قارسىلاسقا قارىس ٸس-قيمىل بويىنشا وقۋ-جاۋىنگەرلٸك مٸندەتتەردٸ جالپى جەرگٸلٸكتٸ اقپاراتتىق جەلٸگە قوسىلعان اۆتوماتتاندىرىلعان جۇمىس ورىندارىندا ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس ماماندارى ورىندايتىن بولادى. كومپيۋتەرلٸك كوماندالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋلار كٶپتەگەن ەلدەردٸڭ ەسكەري قىزمەتشٸلەرٸنٸڭ جاۋىنگەرلٸك دايارلىعىن جەتٸلدٸرۋدٸڭ پەرسپەكتيۆتٸ بٸر باعىتى بولىپ سانالادى. بۇل ەدٸس قىسقا مەرزٸمدە جاعدايىڭ ەرتٷرلٸ نۇسقالارىن مودەلدەۋگە جەنە ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس ەسكەرلەرٸنٸڭ كٷشتەرٸ مەن قۇرالدارىن قولدانۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك ٶڭٸرلەرٸندە بەيبٸتشٸلٸك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ٶزەكتٸ مٸندەت بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى اتالعان وقۋ-جاتتىعۋدى ٶتكٸزۋ قولدانىستاعى كەلٸسٸمدەر شەڭبەرٸندە قۇرىلعان ەسكەرلەردٸڭ ۇجىمدىق توپتارىن دايارلاۋدى جەتٸلدٸرۋگە سونداي-اق تەۋەلسٸز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىسىنىڭ بٸرٸككەن جٷيەسٸ شەڭبەرٸندە ٶزارا تىعىز ٸس-قيمىلدى ۇيىمداستىرعا كٷش-جٸگەردٸ ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەيدٸ مەيرامبەك ەركەعاليەۆ.
قولدا بار اقپاراتقا سٷيەنسەك, ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ ٷيلەستٸرۋ كوميتەتٸنٸڭ وتىرىسى ٶتۋٸ تيٸس. بەلگٸلٸ بولعانداي, 2022 جىلعى 12 سەۋٸردە شىمكەنت قالاسىندا تەۋەلسٸز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردٸڭ قورعانىس مينيسترلٸگٸ كەڭەسٸ جانىنداعى ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ ٷيلەستٸرۋ كوميتەتٸنٸڭ وتىرىسى ٶتەدٸ. ٷيلەستٸرۋ كوميتەتٸنٸڭ جۇمىسىنا ارمەنييا, بەلورۋس, قازاقستان, قىرعىزستان, رەسەي, تەجٸكستان جەنە ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسى قورعانىس مينيسترلٸكتەرٸنٸڭ دەلەگاتسييالارى, سونداي-اق تمد اتقارۋشى كوميتەتٸنٸڭ جەدەل قورعانىس مينيسترلەرٸ كەڭەسٸ حاتشىلىعىنىڭ ٶكٸلدەرٸ, قورعانىس ٶنەركەسٸپ كەشەنٸ مەن ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس مەسەلەلەرٸن زەرتتەۋ جەنە ەسكەري كادرلاردى دايارلاۋ سالاسىنداعى ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىسادى.
«وتىرىستىڭ كٷن تەرتٸبٸنە سەيكەس, ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىستىڭ بٸرٸككەن جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ جەنە كٶپ جاقتى ەسكەري ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ مەسەلەلەرٸ قارالاتىن بولادى. وتىرىس بارىسىندا ٷيلەستٸرۋ كوميتەتٸ مەن ونىڭ جۇمىس ورگاندارىنىڭ 2021 جىلعى قىزمەتٸنٸڭ قورىتىندىلارى شىعارىلادى. الداعى كەزەڭگە ارنالعان مٸندەتتەر ايقىندالادى. جەنە دە 2022 جىلعى تمد ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىسىنىڭ بٸرٸككەن جٷيەسٸنٸڭ قۇرامىنا بٶلٸنگەن ەسكەرلەردٸڭ جەدەل جەنە جاۋىنگەرلٸك دايارلىعىنىڭ بٸرلەسكەن ٸس-شارالارىن ٶتكٸزۋ مەسەلەلەرٸ قارالادى. قورىتىندىلاي كەلە, باقىلاۋ-تەكسەرۋٸنٸڭ جاڭا فورماتى وقۋ-جاتتىعۋ بارىسىندا ٶتكٸزٸلۋٸ ەسكەرلەردٸڭ دايارلىق دەڭگەيٸن نەعۇرلىم تولىق باعالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. ال تەۋەلسٸز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىستىڭ بٸرلەسكەن جٷيەسٸ شەڭبەرٸندەگٸ بٸرلەسكەن ٸس-شارالار ۇلتتىق جەنە بٸرلەسكەن ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مٷددەسٸندە ەلدەرٸمٸز اراسىنداعى ەسكەري سالاداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدى نىعايتۋعا ٷلكەن مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەيدٸ پولكوۆنيك مەيرامبەك ەركەعاليەۆ.
