قىرعىزستاننىڭ بٸرٸنشٸ پرەزيدەنتٸ اسقار اقاەۆ مەسكەۋگە ورالعان سوڭ "موسكوۆسكيي كومسومولەتس" باسىلىمىنا سۇحبات بەردٸ. ول تۋعان ەلٸندە ٶزٸنە قوزعالعان بارلىق ٸستٸڭ جابىلعانىن ايتتى, دەپ حابارلايدى ازاتتىق.
"ەندٸ كەز كەلگەن قىرعىزستان ازاماتى سيياقتى ول جاققا قالاعان ۋاقىتىمدا بارا الامىن. ەرينە, بۇل جەردە قازٸرگٸ پرەزيدەنت سادىر جاپاروۆ باستى رٶل اتقاردى. ول جەكە ٶزٸمە حابارلاسىپ, 16 جىل ٸشٸندە مەنٸڭ ٷستٸمنەن كٶپ ٸس قوزعالعانىن, كٶبٸ ويدان قۇراستىرىلعانىن, بٸراق ولاردى جابۋ ٷشٸن جاۋاپ بەرۋٸم قاجەت ەكەنٸن ايتتى" دەدٸ اقاەۆ.
سونىمەن قاتار ونىڭ ساپارى پرەزيدەنت سادىر جاپاروۆ پەن رەسەي باسشىسى ۆلاديمير پۋتينمەن كەلٸسٸلگەنٸن حابارلادى.
ونىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, "2005 جىلى [قۇرمانبەك] باكيەۆ, [المازبەك] اتامباەۆ جەنە [روزا] وتىنباەۆا باستاعان توپ قىرعىزستاندا مەملەكەتتٸك تٶڭكەرٸس جاساعان". ارتىنشا ەرقايسىسى كەزەك-كەزەگٸمەن پرەزيدەنت بولىپ, موينىنا قانداي دا بٸر ٸستٸ ٸلمەك بولعان. ال باس پروكۋراتۋرا كٶپتەگەن ايىپتىڭ ويدان شىعارىلعانىن مويىنداعان. اسقار اقاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, تەك سادىر جاپاروۆ قانا مەسەلەنٸ "ەدٸل قاراعان".
بٸرٸنشٸ پرەزيدەنت سونىمەن بٸرگە ەزٸرگە قىرعىزستانعا ورالۋعا دايىن ەمەس ەكەنٸن, مەسكەۋ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸندەگٸ قىزمەتٸن جالعاستىراتىنىن ايتقان.
اسقار اقاەۆ بٸشكەككە 14 جەلتوقساندا كەلگەن. 20 جەلتوقساندا ونىڭ "قۇمتٶر ٸسٸ" بويىنشا جاۋاپ بەرگەننەن كەيٸن مەسكەۋگە ۇشىپ كەتكەنٸ بەلگٸلٸ بولدى. ونىڭ ەرٸپتەسٸ بەكبولات تالعاربەكوۆ تەرگەۋ ورگاندارى وعان تاعىلعان ايىپتاردىڭ بارلىعىن الىپ تاستاعانىن حابارلادى. قىرعىزستان ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك كوميتەتٸ بۇعان بايلانىستى تٷسٸنٸكتەمە بەرمەدٸ.
اقاەۆ كەيٸنگٸ 6 ايدا قىرعىزستانعا ەكٸ رەت كەلدٸ. العاش رەت تامىز ايىندا كەلٸپ, قىرعىزستان مەملەكەتتٸك ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ "قۇمتٶر ٸسٸ" بويىنشا سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرگەن. بۇرىن ول "قۇمتٶر" التىن كەنٸشٸن ساتۋ كەزٸندە جەمقورلىققا ارالاستى" دەگەن ايىپپەن ٸزدەۋدە بولعان.
بۇرىنعى پرەمەر-مينيسترلەر تۇرسىنبەك چىنعىشەۆ, اپاس جۇماعۇلوۆ جەنە "قىرعىزالتىن" مەملەكەتتٸك كونتسەرنٸنٸڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتٸ داستان سارىعۇلوۆ "قۇمتٶر" كەنٸشٸ بويىنشا باس كەلٸسٸمگە كەلٸپ, 1994 جىلى ٶزگەرتكەندە جەمقورلىق جاسادى" دەگەن ايىپپەن سىرتتاي قىلمىستىق جاۋاپقا تارتىلعان.
اسقار اقاەۆ 1990 جىلدان 2005 جىلعا دەيٸن قىرعىزستان پرەزيدەنتٸ بولدى. 2005 جىلى 24 ناۋرىزدا قىرعىزستاندا حالىق تولقۋى بولىپ, سونىڭ نەتيجەسٸندە ەلدەن كەتۋگە مەجبٷر بولعان. وتباسىمەن بٸرگە رەسەيگە قاشقان اقاەۆ سول جاقتان ساياسي باسپانا الدى.
قۇمتٶر – قىرعىزستانداعى ەڭ ٸرٸ التىن كەنٸشٸ. ودان تٷسكەن كٸرٸس ەل ەكونوميكاسىنىڭ شامامەن 9 پايىزىن قۇرايدى. قىرعىزستاننىڭ قازٸرگٸ باسشىلىعى بۇرىنعى بيلٸك تۇسىندا كەنٸش اينالاسىندا جەمقورلىقپەن كەلٸسٸم-شارت جاسالعان دەپ سانايدى. بۇرىنعى شەنەۋنٸكتەر مەن كەنٸشتٸ يگەرۋمەن اينالىسقان كانادالىق Centerra Gold كومپانيياسى مۇنى جوققا شىعارادى.
Copyright (c) 2013. RFE/RL, Inc. Reprinted with the permission of Radio Free Europe/Radio Liberty, 1201 Connecticut Ave., N.W. Washington DC 20036.
