«كٶگٸلدٸر كٶلدەن نە پايدا, جاعاسى جايسىز جار بولسا»? حالىق قالت ايتقان با? الاكٶلدٸڭ جاعاسى جابايى تۋريزمنٸڭ ورداسىنا اينالدى دەگەندٸ ەستٸگەندە, ويعا وسى تەرمە ورالاتىن. سول الاكٶل بيىل ادام تانىماستاي ٶزگەردٸ. ٶزگەرگەندٸ كٶز كٶردٸ.
الاتاۋ مەن تارباعاتايدى, جەتٸسۋ مەن ارقانى تەل ەمگەن تٶلدەي الاكٶلدٸڭ جاتىسى دا ەرەكشە. بەينە بٸر بالقاشتان بٶلٸنٸپ شىعىپ, جازيرالى جازىقتان تاۋ قوينىنا قوتارىلا كٶشكەندەي. نەمەسە سارىارقانىڭ ساف اۋاسىن, تارباعاتايدىڭ كيەلٸ توپىراعىن, جەتٸسۋدٸڭ شيپالى ايدىنىن الىپ توستاعانعا تابيعات-انانىڭ ٶزٸ قۇيىپ قويعانداي. سودان دا بولار, كٶلدٸڭ باسقاسىن قويىپ, باتپاعىنىڭ ٶزٸ - مىڭ بٸر دەرتكە داۋا. وسىنى ويلاعاندا, «الاكٶلدٸڭ انتالييادان نەسٸ كەم?» دەپ دوسپانبەتشە سٶيلەگٸڭ كەلەدٸ.
سەرۆيس جەنە ينفراقۇرىلىم. تۋريزمدٸ دامىتقىڭ كەلگەن ەكەن, وسى ەكەۋٸنسٸز بولمايدى. الاكٶلدٸڭ الابٶتەن بايلىعىن ەل يگٸلٸگٸنە جاراتۋدىڭ جالعىز جولى دا سول ەكەۋٸنە تٸرەلٸپ تۇر. ايماق باسشىسى دانيال احمەتوۆتٸڭ جاعانى اباتتاندىرۋداعى ەڭ بٸرٸنشٸ ماقساتى وسى بولاتىن. اباتتاندىرۋ جاعالاۋداعى جٶنسٸزدٸكتەرمەن كٷرەستەن باستالدى. ٶيتكەنٸ, سٶزٸ ٶتٸپ, قولى جەتكەندەر ايدىننىڭ جاعاسىنداعى جەردٸ بٶلٸپ-بٶلٸپ, جەكە مەنشٸگٸنە باياعىدا-اق ٶتكٸزٸپ العان بولاتىن. سول 147 تەلٸمنٸڭ بارلىعى سٷزگٸدەن ٶتٸپ, تالاپقا قانشالىقتى ساي بوپ تۇرعانى زەردەلەنگەن.
-جٷرگٸزگەن جۇمىستار نەتيجەسٸندە كٶل جاعالاۋىنداعى 147 كەسٸپكەرلٸك نىساننىڭ ٸشٸنەن مەموراندۋم تالاپتارىنا سەيكەس كەلگەن 123 دەمالىس ٷيٸ ماۋسىمعا دايىن دەپ انىقتالعان. الايدا, 24 كەسٸپكەرلٸك نىساندا ٶرت جەنە سانيتارلىق قاۋٸپسٸزدٸك ەرەجەلەرٸنە قايشى جايتتار ورىن تاۋىپ, ەسكەرتۋ بەرٸلدٸ. ولارمەن تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە, - دەيدٸ ٷرجار اۋداندىق تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى بٶلٸمٸ باسشىسىنىڭ مٸندەتٸن اتقارۋشى سەرٸك تٸلەمٸسوۆ.
جابايى تۋريزم دە اۋرۋ سيياقتى. شاۋىپ كەلٸپ, اياڭداپ قايتادى. سوندىقتان الاكٶلدٸڭ اينالاسىن بٸر جىلدىڭ ٸشٸندە رەتكە كەلتٸرۋ مٷمكٸن ەمەس. تەك بيىلدىڭ ٶزٸندە وبلىس بيۋدجەتٸنەن جاعالاۋدى جانعا جايلى ەتۋ ٷشٸن 500 ملن. تەڭگەدەن استام قاراجات بٶلٸنگەن. سونىڭ 140 ملن. تەڭگەسٸ دەمالىس ساياباعىن سالۋعا جۇمسالدى. مەردٸگەر دەپ تانىلعان «ەڭبەك سەمەي» جەنە «رۋلان سەرۆيس لتد» كومپانييالارى بٶلٸنگەن قارجىنى تولىق يگەردٸ. ساياباق اۋماعىندا 330 تٷپ كٶشەت ەگٸلٸپ, جاسىل جەلەكتٸ تامشىلاتىپ سۋارۋ جٷيەسٸ ورناتىلدى. سەيٸل قۇرعان حالىق جٷرٸپ-تۇراتىن سوقپاقتىڭ بەرٸنە قىرلى تاستان جەلەكجول تٶسەلٸپ, اسپالى شامدار قويىلدى, سۋبۇرقاق سالىندى. مۇنداي ساياباق الاكٶلدٸڭ اجارىنا ەر قوسقانى انىق. كەڭەس كەزٸندە وسى جەردٸڭ باتپاعىنا اۋناپ قايتاتىن عارىشكەرلەرگە دە مۇنداي جاعداي جاسالماعان. الاكٶلدٸڭ ەل يگٸلٸگٸنە اينالعانىن وسىدان-اق كٶرۋگە بولادى.
الاكٶلدٸڭ ٶز ارباتى بار. بۇل جوباعا 56,1 ملن. تەڭگە جۇمسالىپتى. «ماقانشى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتٸك كەسٸپورنى ٸسكە اسىرعان ٸلكٸمدٸ جوبا زاماناۋي ديزاينىمەن ەرەكشە. ەسٸرەسە 3D قالىپتاعى تاس تٶسەنٸشتەر كٶزدٸڭ جاۋىن الادى. ٶسكەمەن قالاسىنداعى «ماشزاۆود» اق جاساپ شىعارعان بەس مەترلٸك شويىن شامشىراقتار دا ارباتتىڭ سەنٸن اشا تٷسكەن. ال جاعاجايعا تٷسە بەرٸس جەرلەردٸ اعاش تەرراسامەن كٶمكەرۋ ٷشٸن 56,7 ملن. تەڭگە جۇمسالىپتى.
تەاتردىڭ كيٸم ٸلگٸشتەن باستالاتىنى سيياقتى, تۋريزم كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىنان باستالادى. سول ٷشٸن اۆتوبەكەتتٸڭ اۋماعىن كٶرەر كٶزگە كٶرٸكتٸ, كٸرگەن كٶلٸككە ىڭعايلى ەتۋ ٷشٸن 22,5 ملن. تەڭگە بٶلٸنگەن بولاتىن. بۇل جوبا دا مەجەلٸ ۋاقىتىندا, تالاپقا ساي جٷزەگە استى.
الاكٶلدٸڭ جاعاسىندا جىپىرلاپ تۇراتىن كٶلٸكتەر دە وسىدان بىلاي تەرتٸپكە باعىناتىن بولادى. اۋدانى 2,25 گەكتار القاپ اباتتاندىرىلىپ, 200 ورىندىق اۆتوتۇراق سالىنۋدا. بٷگٸنگٸ تاڭدا جەردٸ تەگٸستەۋ, قورشاۋ ورناتۋ, جارىقتاندىرۋ جۇمىستارى اياقتالىپتى.
كٶلگە اپاراتىن ٸشكٸ جولدار دا جٶندەۋ كٶرٸپ جاتىر. سونىڭ ارقاسىندا جالپى ۇزىندىعى 4,4 شاقىرىم جول ورتاشا جٶندەۋدەن ٶتٸپ, كٶشە شامدارى ورناتىلدى. ول ٷشٸن 111,4 ملن. تەڭگە جۇمسالعان.
-دەمالۋشىلاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا الاكٶل جاعالاۋىندا 80 بەينەكامەرا قويىلدى. ولاردان الىنعان اقپارات تٶرت پوليتسييا بەكەتٸنە تاراتىلادى. سونىمەن قاتار, بٸر مەديتسينالىق بەكەت اشىلدى. سونىڭ بەرٸنە 19,5 ملن. تەڭگە بٶلٸنٸپ, تولىق يگەرٸلدٸ, - دەيدٸ سەرٸك تٸلەمٸسوۆ.
وبلىستان تٷسكەن قارجىعا قاراپ وتىرماي, اۋدان باسشىلىعى دا ٶز ەلٸنشە تۋريستەر تارتۋعا قام قىلدى بيىل. كٶلدٸڭ كەلبەتٸن كٶرٸكتەندٸرە تٷسۋ ٷشٸن دەمالىس ايماعىنا اۋداندىق بيۋدجەت ەسەبٸنەن تەرەك, جٶكە, قىزىل بٷرگەن سيياقتى 3500 تٷپ كٶشەت, 10000 تٷپ گٷل ەگٸلگەن ەكەن. قابانباي اۋىلىنان الاكٶل جاعالاۋىنا دەيٸنگٸ جولدىڭ ەكٸ جاعىنان 2500 تٷپ شىنار كٶشەتٸ وتىرعىزىلىپ, تامشىلاپ سۋارۋ ەدٸسٸنە جالعاندى.
مٸنە, «الاكٶل ادام تانىماستاي ٶزگەردٸ» دەپ بٶركٸمٸزدٸ اسپانعا اتقىزعان شارۋالاردىڭ ۇزىن-ىرعاسى وسىنداي. ەندٸگٸ ماڭىزدى مەسەلە جول مەن جاعانى بەكەمدەۋ جۇمىستارىنا تٸرەلٸپ تۇر. بٸر سەمەيدٸڭ ٶزٸنەن كٷنٸنە 11 اۆتوبۋس رەيسٸ قاتىنايتىنىن ەسكەرسەك, جول ساپاسىن جاقسارتۋ نٶمٸرٸ بٸرٸنشٸ مەسەلەگە اينالىپ وتىر. سوعان قاتىستى جيىن ٶتكٸزگەن وبلىس ەكٸمٸ ٶسكەمەن-شار-جالاڭاشكٶل باعىتىندا تەمٸرجول مارشرۋتىن اشۋ قاجەتتٸگٸن ايتقان بولاتىن. جىل سوڭىنا دەيٸن وسى تاپسىرما جٷزەگە اسىپ جاتسا, الاكٶلگە اعىلعان حالىق سانى 600 مىڭعا جەتٸپ جىعىلادى دەگەن ەسەپ بار. ال تاسجولداردى جٶندەۋگە ەكٸ ميلليارد تەڭگە كٶلەمٸندە قارجى يگەرٸلمەك. بۇل – كەلەر جىلدىڭ مەجەسٸندەگٸ شارۋا.
الاتاۋدىڭ تارباعاتاي قويناۋىنا ەنتەلەي ەنٸپ, جىل سايىن جاعاسىن كەمٸرٸپ جاتۋىنىڭ سەبەبٸن دٶپ باسىپ انىقتاۋدا زەرتتەۋشٸ ماماندار بٸر توقتامعا كەلە الماي جٷر. دەگەنمەن, 2018 جىلى جاعانى بەكەمدەۋ جۇمىستارى قولعا الىنباق. بۇعان دەيٸن دە بۇل مەسەلە بٸرنەشە رەت كٶتەرٸلگەنٸ بەلگٸلٸ. تٸپتٸ جوبا ەزٸرلەنٸپ, سمەتاسى تٷزٸلگەن ەكەن. ول بويىنشا جىلدام قارقىنمەن ەگٸلٸپ جاتقان تۇستارعا توسقاۋىلدار ورناتىلۋى تيٸس. بٷگٸنگٸ جاعدايدى قايتا باعامداپ, جوبانى جەتٸلدٸرە تٷسۋ قاجەت. وسىدان كەيٸن بارىپ جاعانى بەكەمدەۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىستار ٸسكە اساتىن بولادى.
سٷمبٸلە تۋماي سۋ سۋىپ, تامىزدىڭ ورتاسىنان بەرٸ جاعالاۋدان مازا كەتكەنٸنە قاراماستان, الاكٶلدە بٸرنەشە نىسان ەلٸ جۇمىس ٸستەپ تۇر. قالعاندارى ۋاقىتشا جۇمىسىن توقتاتىپتى.
- ٶتكەن جىلى 180 ورىندىق دەمالىس بازاسىنىڭ قۇرىلىسىن باستاعانبىز. بيىل شٸلدە ايىندا كٸرگەنبٸز. «دامۋ» ارقىلى بەرٸلگەن 132 ملن تەڭگە نەسيەمٸز بار. 14 پايىزدىق ٷستەمەنٸڭ 10 پايىزىن مەملەكەت تٶلەپ جاتىر. بازانى ەكٸمدٸك بەرگەن جوبامەن سالعانبىز. كەلۋشٸلەرگە قاتتى ۇناپ جاتىر. بيىل كٷن ەرتە سۋىپ كەتتٸ. سوندىقتان بازانى جابا تۇرۋعا تۋرا كەلدٸ. قازٸر الاكٶلدە بٸرنەشە دەمالىس ٷيٸ عانا اشىق تۇر, - دەيدٸ نۇرزييا ساعاتباەۆا.
جازدىڭ قىزىعىن الاكٶلدە ٶتكەرگەن جانداردىڭ بەرٸ اتالعان ٶزگەرٸستەرگە دەن ريزا.
- الاكٶلدە بٸر اپتا تەگٸن دەمالدىم. وسى اۋداننىڭ تۋماسى بولعاندىقتان, جاعالاۋدىڭ جايىنا ەتەنە قانىقپىن. بيىل جاسالعان جۇمىستار بەرٸمٸزدٸ قۋانتتى. ٶزٸمٸزدٸ تەلەديداردان كٶرەتٸن شەتەلدٸك كۋرورتتاردا جٷرگەندەي سەزٸندٸك, - دەيدٸ قارت ۇستاز امانتاي وسپانوۆ.
سوڭعى جىلدارى الاكٶلگە ٶنەر جۇلدىزدارى مەن تانىمال تۇلعالار تۇراقتى كەلٸپ جٷر. سول ٷردٸسكە بيىل دا ادالدىق تانىتقانداردىڭ بٸرٸ – ەيگٸلٸ ەنشٸ روزا رىمباەۆا.
- بيىل تٶرتٸنشٸ جىل قاتارىنان الاكٶلدٸڭ جاعاسىندا دەمالدىق. بەس كٷن بويى بالا-شاعاممەن بٸرگە «بۇعاز» دەمالىس بازاسىندا جاتتىق. ٶزگەرٸس كٶزگە ۇرىپ تۇر. بەرٸ ۇنادى, - دەيدٸ قازاقستاننىڭ حالىق ەرتٸسٸ روزا رىمباەۆا.
جەكەنٸڭ مەنشٸگٸندەگٸ دەمالىس ٷيلەرٸن رەتكە كەلتٸرٸپ, تالاپقا ساي ەتۋ, جابايى جاعاجايعا اينالىپ كەتكەن ورىندى اباتتاندىرۋ وڭاي بولعان جوق, ەرينە. ال سەرۆيس ساپاسىن كٶتەرۋ, قاراسى قالىڭ تۋريستكە قالاعانىن ۇسىنۋ – كەسٸپكەرلەردٸڭ ٸسٸ. ونى الاكٶلگە سوڭعى بارعانىندا ايماق باسشىسى دا ايتقان بولاتىن.
-جوبانىڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸندە مەملەكەت تاراپىنان ٸستەلۋٸ تيٸس شارۋانىڭ بەرٸ ٸستەلدٸ. ەندٸ سەرۆيس سالاسىن دامىتۋ قاجەت. ەۋروپاداعىداي قاراپايىم تاماق ۇسىناتىن شاعىن دەمحانالار جەلٸسٸن قالىپتاستىرۋ كەرەك. ال كەلەشەك ٷشٸن تانىمال مەيرامحانا برەندتەرٸن تارتۋعا بولادى, - دەگەن وبلىس ەكٸمٸ.
الداعى ۋاقىتتا كٶلدٸڭ سول جاعالاۋى دا ەل يگلٸگٸنە بەرٸلمەك. وندا ساۋدا پاۆيلوندارىمەن بٸرگە مەملەكەت كەسٸپكەرلەرگە جالعا بەرەتٸن دەمالىس ورىندارى بوي كٶتەرمەك. الاكٶلدٸڭ اتاعى دٷركٸرەپ, مەيماناسى تاسيتىن شاعى ەلٸ الدا.
ەسٸمجان ناقتىبايۇلى
