فوتو: webkamerton.ru
جازۋشى, قازٸردە اقش-تىڭ كاليفورنييا ۋنيۆەرسيتەتٸ لينگۆيستيكا بٶلٸمٸنٸڭ زەرتتەۋشٸسٸ ليرا قونىس Instagram پاراقشاسىندا ەسكيموستاردىڭ ٸشٸمدٸگٸ تۋرالى قىزىق دەرەكتٸ بٶلٸستٸ. Ult.kz جازۋشىنىڭ جازباسىن سٶزبە-سٶز ۇسىنىپ وتىر.
"اراق ٸشەم" دەگەن ادامعا اراقتىڭ قايدان بولسىن تابىلا كەتەتٸنٸ قالاي دەيمٸن دە... "ٸشەتٸن اراق تاپپاي, سودان قويىپ كەتتٸم" دەگەن ادام كٶرمەدٸك قوي. باسىنان باستايىن. بٸزدٸڭ ەسكيموستار تٸلٸن زەرتتەيتٸن جوبامىز بار, تٶرت-بەس عالىم بٸرنەشە جىلدان بەرٸ شۋلاپ جٷرمٸز. ەسكيموس دەگەن ٶزٸ الىستا, اق قار-كٶك مۇزدا ٶمٸر سٷرەتٸن, تىنىس-تٸرشٸلٸگٸ دامىعان ەلدەرگە تاڭسىق جۇرت قوي. سول سەبەپتٸ بٸزدەن ەسكيموستار تۋرالى سۇرايتىندار كٶپ. نەگٸزٸ قازٸر ول حالىقتاردى ينۋەت دەپ اتايمىز. بٸر ستۋدەنت سول ينۋەت مەدەنيەتٸ تۋرالى بٸلگٸسٸ كەپ, پروفەسسورىمنان قايتا-قايتا قىلقىلداپ سۇراي بەرگەن عوي. سودان پروفەسسورىم ماعان سٸلتەپ قۇتىلىپتى.
سٶيتٸپ, ەكەۋمٸز ەڭگٸمەلەسٸپ وتىرمىز. جٸگٸت مەنەن "ەسكيموس ەيەلٸن دوستارىمەن بٶلٸسەتٸنٸ راس پا?" دەپ سۇرادى. (ەركەكتەردٸڭ بەرٸنە وسى تاقىرىپ نەگە قىزىق ەكەن?) مەن جالپى شاماندىقتى ۇستاناتىن ازييالىقتاردا بٸرنەشە عاسىر بۇرىن سونداي دەستٷر بولعانىن, تەك ەسكيموس ەمەس, تەڭٸرٸلٸك سەنٸمدەگٸ سٸبٸر حالىقتارىنىڭ مەدەنيەتٸندە ەيەلٸن قوناعىمەن, دوسىمەن بٶلٸسۋ دەستٷرٸ بولعانىن, سوڭعى ەكٸ جٷز جىلدا جويىلعانىن ايتتىم. الياسكا دەگەن توپونيمنٸڭ "ااناا" دەگەن (شەشە) ەسكيموس تٸلٸنەن شىققانىن ايتىپ وتىردىق. ەسكيموستىڭ قاردان سوققان ٷيٸ, ول قالاي جىليدى, ەسكيموستاردا نەگە تٸس اۋرۋى جوق دەگەندەي سۇراقتاردان كەيٸن "ەسكيموستاردا ۇلتتىق ٸشٸمدٸك بار ما?" دەپ سۇراي قالعانى.
ۆوت, بۇل سۇراققا مەندە جاۋاپ بولمادى. ەش جەردەن وقىماپپىن, "ەسكيموستىڭ ۇلتتىق شارابى بار" دەگەن دەرەكتٸ. كٶكەم, بٸزدٸڭ شيىرلاپ جٷرگەنٸمٸز جويىلۋ ٷستٸندەگٸ تٶرت-بەس ديالەكتٸ عانا, تٸلدٸك جاعىنان بولماسا, مەن ولاردىڭ نە ٸشەتٸنٸن قايدان بٸلەم دەپ مويىنداي سالسام بولماي ما? بٸراق, مەن بۇرىنعى جۋرناليسپٸن عوي, ەشقاشان بٸلمەيمٸن دەگەن سٶزدٸ ايتپايمىن, سول داعدىما سالىپ, ٶز لوگيكاممەن ەسكيموستىڭ اراق ٸشپەيتٸنٸنە بالانى سەندٸرٸپ جٸبەردٸم.
"ٸشٸمدٸكتەر ەدەتتە استىقتان, نە جەمٸستەن جاسالادى. مىسالى ورىس ۆودكاسى اشىعان بيدايدان, ساكە مەن سودجۋ كٷرٸشتەن, نەمٸستٸڭ اپپەلۆەينٸ المادان, قازاقتىڭ ۇلتتىق شارابى جىلقىنىڭ سٷتٸنەن. ال, 10 اي قار باسقان دالادا قانداي استىق, قانداي جەمٸس? سٷتٸن ساۋاتىن جانۋار جوق, ەسكيموستىڭ قوراسىنداعى مالى كيت پەن اكۋلا. ونى قالاي ساۋاسىڭ? شٶپتەردەن ەلدەنە ويلاپ تاپقاننىڭ ٶزٸندە ونى قايناتۋ ٷشٸن وت جاعۋ كەرەك. ەسكيموستار وتتى كٶپ جاقپايدى, شيكٸ بالىق جەپ ەدەتتەنگەن. سوندىقتان, ەسكيموستا ۇلتتىق شاراپ جوق" دەدٸم. جٸگٸت سەنٸپ قالدى. ول تۇرماق, ٶزٸمنٸڭ لوگيكاما ٶزٸم دە سەنٸپ قالدىم.
سودان بٷگٸن پروفەسسورىمنان "ەسكيموستىڭ ٶز اراعى بولا ما" دەپ جەي سۇراي سالدىم. ول كٸسٸ كاناداداعى ەسكيموستاردان باستاپ, الياسكاداعىسى بار, گرينلەندتاعىلارى بار, رەسەيدەگٸ چۋكوتا مەن ياكۋتيياداعى ەسكيموستارىنا دەيٸن تٷگەندەپ, سولاردىڭ اراسىندا بٸرنەشە جىلداپ تۇرىپ كەلگەن.
پروفەسسورىمنىڭ ايتۋىنشا, "ٸشسە اراقتى ەسكيموس ٸشسٸن!" ۇلتتىق اراعى بار. ونى قالاي جاسايدى دەپ مەن اڭ-تاڭمىن. بۇل جەردە وسى ەڭگٸمەنٸڭ باسىندا ايتقان "اراق ٸشەم دەگەن ادام قايدان بولسىن تابا الادى" دەگەن سٶزدٸ ماقۇلداماسقا امالىمىز جوق. ارتيكالىق شەڭبەردە دە اراق اشىتۋعا بولادى ەكەن. كەدٸمگٸ شاعالانىڭ جٷنٸن جۇلىپ, تازالاپ بٶتەلكەدەگٸ سۋعا سالاسىڭ. شاعالانىڭ سٷيەگٸنەن اشىتاتىن نەرسە بٶلٸنەدٸ دەيدٸ. سۋسىن اشىعان سوڭ سٷزٸپ اپ, قىنا ارالاستىرىپ دەمٸن ٶزگەرتەسٸڭ. بولدى, ەسكيموسىمىز ماس. ماس بولعاندا دا قىمىزدىكٸندەي قىز-كەلٸنشەككە قىلجاقتاتىپ قانا قوياتىنداي ٷش گرادۋس ەمەس, ٶتە ٶتكٸر!
ەسكيموستىڭ تٸپتٸ تٶل ەلٸپبيٸ بولماعان, قازٸرگٸ ەلٸپپەسٸن ەۋروپادان كەلگەن دٸن تاراتۋشىلار جاساپ بەرگەن. سوندا ەرٸپ تانىمايتىن ەسكيموس اناۋ ۇشىپ جٷرگەن شاعالانىڭ سٷيەگٸندە سۋدى اشىتاتىن ەلەمەنت بارىن قايدان بٸلەدٸ?! نيۋ مەكسيكوداعى ٷندٸستەردٸڭ كونانسيتو دەگەن تايپاسىندا بولعانىمىزدا كاكتۋستان اشىتىلعان گرادۋسى سپيرتپەن بٸردەي اراق كٶرگەم. قىسقاسى, ٸشەم دەگەن ادام امالىن تابادى.
