التىنبەك ەمٸرعاليەۆ: بٸزدٸڭ جۇمىسىمىزدىڭ ەڭ ماڭىزدى باعىتى - جاستارمەن جۇمىس جاساۋ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسىنىڭ XXIV سەزٸندە قازاقستانداعى ەڭبەك قۇقىقتارىن تيٸمدٸ قورعاۋ ٷشٸن الداعى 5 جىلدا شارالار اڭىقتالدى جەنە 2020 جىلعا دەيٸنگٸ ٸس-قيمىل ستراتەگيياسى قابىلداندى. ٶزدەرٸڭٸز بٸلەتٸندەي, تابىس - ۋاقىتتىڭ قيىندىقتارىنا ەرەكەت ەتۋدٸڭ بٸرلٸگٸ مەن جىلدامدىعىنا بايلانىستى. اقتٶبە وبلىسى كەسٸپوداق ورتالىعىنىڭ تٶراعاسى ەمٸرعاليەۆ التىنبەك امانۇلى بۇل شەشٸمنٸڭ اقتٶبە وبلىسىندا قالاي جٷزەگە اسىپ جاتقانىن ايتتى.

 - اقتٶبە وبلىسى كەسٸپوداق ورتالىعىنىڭ ەڭ ٶزەكتٸ مٸندەتتەرٸ قالاي شەشٸلٸپ جاتقانىن ايتىپ بەرسەڭٸز.

- قازاقستان رەسپۋبليكاسى كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسى (قركف) ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى قازاقستاننىڭ ەڭ ٸرٸ قوعامدىق ۇيىمى بولىپ تابىلادى. كركف 22 سالالىق كەسٸپوداقتار مەن 16 اۋماقتىق بٸرلەستٸكتەردٸ بٸرٸكتٸرەدٸ, ولاردىڭ قاتارىندا 2 ميلليوننان استام مٷشە بار. فەدەراتسييانىڭ بارلىق جۇمىستارى بەلگٸلەنگەن زاڭناما اياسىندا قازاقستاننىڭ جۇمىس ٸستەيتٸن تۇرعىندارىنىڭ ەڭبەك جەنە ەلەۋمەتتٸك قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان.

2018 جىلدىڭ قاڭتارىندا قركف-نىڭ 2018-2018 جىلدارعا قىزمەتٸن جاڭعىرتۋعا ارنالعان جول كارتاسىن ەزٸرلەدٸ, ول فەدەراتسييا قىزمەتٸنٸڭ ناقتى باعىتتارى بويىنشا جۇمىستى جانداندىرۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارالار جوسپارى بولىپ تابىلادى.

جول كارتاسى نەگٸزٸنەن ەلدەگٸ اقپاراتتىق سالادا قركف-نٸڭ قىزمەتٸن كٷشەيتۋ, ەلەۋمەتتٸك ەرٸپتەستٸك بويىنشا ٷش جاقتى كوميسسييالاردىڭ جۇمىسى, ەڭبەك قاۋٸپسٸزدٸگٸ جەنە ەڭبەكتٸ قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ٶندٸرٸستٸك كەڭەستەر قۇرۋ, جاستارمەن جۇمىس ٸستەۋ جەنە قۇقىقتىق تەربيەلەۋ مەسەلەلەرٸنە باعىتتالعان. بۇل قۇجات جاڭا مٸندەتتەمەلەردٸ ەنگٸزبەيدٸ جەنە مٷشەلٸك ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارىن بۇزبايدى, سونىڭ ٸشٸندە سالالىق كەسٸپوداقتاردىڭ قىزمەتٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرمەيدٸ.

كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسىنىڭ باستى مٸندەتٸ ەلەۋمەتتٸك جەنە ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەڭبەك قاتىناستارىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ.

اقتٶبە وبلىسىنىڭ كەسٸپوداقتار ورتالىعى قركف-نىڭ مٷشەسٸ رەتٸندە, قازٸرگٸ ۋاقىتتا 1,1 مىڭنان استام باستاۋىش جەنە 25 سالالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ كەسٸپوداق ۇيىمدارىنىڭ جۇمىسىن بٸرٸكتٸرٸپ ٷيلەستٸرەدٸ, ولاردىڭ ٸشٸندە 130,0 مىڭ كەسٸپوداق مٷشەسٸ بار.

ەڭبەك سالاسىنداعى ەلەۋمەتتٸك ەرٸپتەستٸكتٸڭ سەرٸكتەس رەتٸندە جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ ٶڭٸرلٸك بٸرلەستٸكتەرٸمەن جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارمەن كەلٸسٸم جاساسادى جەنە كەلٸسٸمنٸڭ جوباسىن دايىنداۋ جەنە ونى جاساۋ تۋرالى كەلٸسسٶزدەرگە قاتىسادى.

قازٸرگٸ ۋاقىتتا اقتٶبە وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ, كەسٸپوداق ورتالىعى مەن  كەسٸپكەرلەر پالاتاسى اراسىنداعى 2018-2020 جج. ارنالعان ٷش جاقتى كەلٸسٸمگە اعىمداعى جىلدىڭ 8 ماسۋىمىندا قول قويىلىپ جۇمىس جاساپ جاتىر.

ەلەۋمەتتٸك جەنە ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ جٶنٸندەگٸ ٷش جاقتى كوميسسييانىڭ جۋىرداعى وتىرىسىندا 2018 جىلدىڭ 5 قازانىنداعى حالىقتىڭ جالاقىسىن كٶتەرۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن جٷزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن قوسىمشا كەلٸسٸم بەكٸتٸلدٸ.

كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسى «نۇر وتان» پارتيياسى مەن جوعارعى سوت اراسىنداعى ەڭبەك تۋرالى زاڭنامانىڭ ساقتالۋىنا قوعامدىق باقىلاۋدى نىعايتۋعا جەنە ەڭبەك داۋلارىن شەشۋدٸڭ التەرناتيۆتٸ مەحانيزمدەرٸن پايدالانۋعا باعىتتالعان ٶزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى.

اقتٶبە وبلىستىق سوتىنىڭ جەنە كەسٸپوداق ورتالىعىنىڭ اراسىنداعى ٶزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم شەڭبەرٸندە تاتۋلاسۋ ورتالىعى  جۇمىس جاساپ جاتىر, ونىڭ ماقساتى داۋدى الدىن-الا رەتتەۋدٸ تولىقتاي قامتاماسىز ەتۋ, حالىقتى جانجالدى شەشۋگە بايلانىستى قىزمەتتەردٸ, سونىڭ ٸشٸندە ەڭبەك داۋلارى بولىپ تابىلادى.

2018 جىلدىڭ 12 ماۋسىمىندا كەسٸپوداق ورتالىعى ەۋروپالىق قۇقىق جەنە ادام قۇقىقتارى ينستيتۋتىمەن بٸرلەسٸپ «قۇقىقتىق مەدەنيەتتٸ جەنە قوعامنىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن قالىپتاستىرۋ» ەلەۋمەتتٸك جوباسىنىڭ شەڭبەرٸندە دٸني جەنە ازاماتتىق ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ قولداۋىمەن «قۇقىقتىق كٶمەك كٶرسەتۋ» ورتالىعىن اشتى. ونىڭ ماقساتى قۇقىقتىق مەدەنيەتتٸ, زاڭدىلىقتى ساقتاۋ, قۇقىقتىق كٶمەككە قولجەتٸمدٸلٸكتٸ باعالاۋدى, سانانى جاڭعىرتۋ تۇرعىسىندا شاعىن قىلمىستارعا «نٶلدٸك» تٶزٸمدٸلٸك اتموسفەراسىن قالىپتاستىرۋ. اتالعان ورتالىقتار ەڭبەك دەلدالدىعى جاعدايلارىن تەگٸن قاراستىرادى.

تۇراقتى ەلەۋمەتتٸك احۋالدى ساقتاۋ جەنە ايماقتاعى ەڭبەك داۋلارىن بولدىرماۋ ماقساتىندا جەنە 2018-2019 جج. قرقف-نىڭ جاڭعىرتۋعا ارنالعان جول كارتاسىن جٷزەگە اسىرۋ شەڭبەرٸندە ٶڭٸردەگٸ ەڭبەك ۇجىمدارىمەن جەنە كەسٸپوداق بەلسەندٸلەرٸمەن كەزدەسۋلەر كەستەسٸ جاسالادى. جىل باسىنان 60 كەسٸپورىنعا بارىپ, تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸلدٸ.

كەسٸپوداق ورتالىعىنىڭ باستى نازارىندا 2018 جىلعى 5 قازانداعى ەڭ تٶمەنگٸ جالاقى مەن ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ ۇلعايۋى تۋرالى ەلباسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعان, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ جولداۋىن ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا ەلەۋمەتتٸك سەرٸكتەستەرمەن بٸرلەسە وتىرىپ, كەسٸپوداقتار ورتالىعى جۇمىس ٸستەيتٸن جۇمىسكەرلەردٸڭ تٶمەن جالاقى دەڭگەيلەرٸنٸڭ جالاقىسىن كٶتەرۋ مونيتورينگٸن جٷرگٸزۋ ٷشٸن ٶڭٸرلٸك شتاب قۇرىلدى, جۇمىس نەتيجەسٸ بويىنشا 75 مىڭ ادامنىڭ جالاقىسى كٶبەيەدٸ.

مەملەكەت باسشىسى جاستاردى جان-جاقتى قولداۋ ماقساتىندا 2019 جىلى جاستار جىلى دەپ جارييالادى. كەسٸپوداقتار ورتالىعى ٶز قىزمەتٸندە كەسٸپوداق جاستار ساياساتىن كٷشەيتۋ مەن جانداندىرۋ بويىنشا جٷيەلٸ جۇمىسقا ەرەكشە نازار اۋدارادى. ۋاقىتتىڭ قيىندىقتارىنا جاۋاپ بەرەتٸن «كەلەشەك» جاستار كەڭەسٸ كەسٸپوداقتار ورتالىعىندا مٷلدە جاڭا فورماتتا قۇرىلعان. «كەلەشەك» جاستار كەڭەسٸنٸڭ ماقساتى - جاستاردىڭ قۇقىقتارىن جەنە زاڭدى مٷددەلەرٸن قورعاۋ, جاستارعا ەلەۋمەتتٸك-ەڭبەك قاتىناستارى, بٸلٸم بەرۋ جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى قۇقىقتارىن حابارلاۋ, جاستاردى كەسٸپوداقتار قاتارىنا تارتۋ.

بۇدان باسقا, بٸز كەسٸپوداق ورتالىعىندا ساناتورلىق-كۋرورتتىق ەمدەۋ جەنە دەمالىسپەن اينالىساتىن پروفتۋر بٸرىڭعاي تۋروپەراتورىن اشتىق. قازٸرگٸ ۋاقىتتا پروفتۋر كومپانيياسى ساناتورلىق-كۋرورتتىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى 15 كەلٸسٸم جاساستى. كەسٸپوداق ۇيىمى جەنە ونىڭ مٷشەلەرٸ, سونداي-اق, تٸلەك بٸلدٸرگەندەر, پرفۋرتا ارقىلى جولدامالاردى جەڭٸلدٸكتەرمەن الا الادى.

- سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, قانداي جاڭا قۇرالدار كەسٸپوداققا قوسىلۋعا تٷرتكٸ بولادى?

- كەسٸپوداق مٷشەلٸگٸنٸڭ موتيۆاتسيياسى كٶپتەگەن كەسٸپوداق ۇيىمدارى ٷشٸن اۋىر تاقىرىپ. قىزمەتكەردٸڭ ٶز قۇقىقتارىن قورعاۋى ٷشٸن, ول جالعىز ەرەكەت ەتپەۋٸ كەرەك. ول ۇقساس ادامدار ۇيىمىندا بولۋى كەرەك - سەن سيياقتى, ٶز جۇمىسىمەن ٶمٸر سٷرٸپ, قادٸرلٸ ٶمٸر سٷرگٸسٸ كەلەتٸن ادامدار. مۇنداي ۇيىم بار - بۇل كەسٸپوداقتار. دەگەنمەن, جۇمىسشىلاردا نەگە مەن كەسٸپوداق مٷشەسٸ بولۋىم كەرەك جەنە مەنٸڭ ەڭبەكاقىمنىڭ بٸر پايىزىن نەگە بەرۋ كەرەكپٸن دەگەن سۇراقتار تۋىندايدى.

بٷگٸندە كەسٸپوداق ۇيىمدارى مٷشەلەرٸنٸڭ كەسٸپوداق ەلەۋمەتتٸك, ەڭبەك جەنە قوعامدىق مٷددەلەردٸ قورعاۋ قۇرالى ەكەنٸن اڭىق تٷسٸنٸپ وتىر.

كەسٸپوداق مٷشەلٸگٸن ساقتاۋ جەنە جاڭا قىزمەتكەرلەرگە ارنالعان ناۋقان جٷرگٸزۋ ارقىلى ادام ٶزٸنٸڭ ەڭبەك قۇقىقتارى مەن ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەرٸن قورعاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

قولدانىستاعى ەڭبەك كودەكسٸ جۇمىسشىلاردىڭ مٷددەلەرٸن قورعايتىن كەسٸپوداق ۇيىمىن ٶتە ماڭىزدى قىلىپ وتىر.

مىسالى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك كودەكسٸندە جۇمىس بەرۋشٸ قىزمەتكەردٸ ٶز قالاۋى بويىنشا جۇمىستان شىعارۋعا نەمەسە قىسقارتۋعا تىيىم سالادى. بۇل رەسٸم كەسٸپوداق كوميتەتٸنٸڭ پٸكٸرٸن ەسكەرەدٸ.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك كودەكسٸنە سەيكەس ۇجىمدىق شارت جالاقى, دەمالىستار, سىياقى بەرۋ, جۇمىستان شىعارۋ جەنە ت.ب. تۋرالى شەشٸمدەر قابىلداۋدىڭ ٶزگە دە ەرەجەلەرٸن بەلگٸلەي الادى. سوندىقتان ۇجىمدىق شارتتا جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ بارلىق بۇيىرىقتارى كەسٸپوداق كوميتەتٸنٸڭ كەلٸسٸمٸمەن عانا قابىلدانۋى تيٸس.

كەسٸپوداق نەگٸزٸ - باستاۋىش ۇيىم. كەسٸپوداقتاردىڭ جۇمىس كٷشٸنٸڭ مٷددەلەرٸن قورعاۋ سالاسىنداعى جۇمىسىنىڭ اۋىرلىق ورتالىعى ەڭ الدىمەن باستاۋىش كەسٸپوداق ۇيىمنىڭ يىعىندا جاتىر. كەسٸپوداق ۇيىمدارىنىڭ كەسٸپوداق كوميتەتتەرٸ كٷن سايىن قىزمەتكەرلەردٸڭ, كەسٸپوداق مٷشەلەرٸنٸڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن شەشٸپ وتىرادى. باستاۋىش كەسٸپوداعىنىڭ جۇمىس جاساۋىٸ, بارلىق كەسٸپوداق قۇرىلىمدارىنىڭ - اۋماقتىق, رەسپۋبليكالىق, سالالىق كەسٸپوداقتاردىڭ جەنە فەدەراتسيياسىنىڭ جۇمىسىنىدا سولاي باعالانادى.

سوندىقتان بٸزدٸڭ ورتاق مٸندەتٸمٸز - رەسپۋبليكالىق سالالىق كەسٸپوداقتار جەنە اۋماقتىق كەسٸپوداقتار جاعىنان بارلىق باستاۋىش كەسٸپوداق ۇيىمدارىن قاجەتتٸ ۇيىمداستىرۋشىلىق جەنە ەدٸستەمەلٸك كٶمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ.

كەسٸپوداق قوزعالىسىن كٷشەيتۋ, ەڭ الدىمەن, كەسٸپوداق مٷشەلەرٸنٸڭ موتيۆاتسيياسىن ارتتىرادى. كەسٸپوداقتاعى قىزمەتكەرلەردٸڭ سانى نەعۇرلىم كٶپ بولسا, كەسٸپوداق قوزعالىسى كٷشەيە تٷسەدٸ. جۇمىس بەرۋشٸلەر ەردايىم بۇقارالىق كەسٸپوداقتارمەن ەسەپتەلەتٸن بولادى, بۇل بٸزدٸڭ كەسٸپوداق ۇيىمدارىنىڭ جۇمىس تەجٸريبەسٸمەن دەلەلدەنەدٸ. بٸزدٸڭ جۇمىسىمىزدىڭ ەڭ ماڭىزدى باعىتى - جاستارمەن جۇمىس جاساۋ, ولاردى كەسٸپوداقتار قاتارىنا تارتۋ.

بٷگٸندە كەسٸپوداقتاردىڭ بارلىق قۇرىلىمدارى ٷشٸن ەڭ باستى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ ەڭبەككە لايىقتى ەڭبەككە قۇقىقتارىن ساقتاۋ, لايىقتى ەڭبەكاقى تٶلەۋ, قاۋٸپسٸز ەڭبەك جاعدايلارى, حالىقتى تولىقتاي جۇمىسپەن قامتۋ ارقىلى ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن قورعاۋ بولىپ تابىلادى. مۇنىڭ بەرٸ ەربٸر كەسٸپوداق ۇيىمىنىڭ, ەربٸر كەسٸپوداق ورگانىنىڭ بەلسەندٸ قاتىسۋىمەن, بٸزدٸڭ ورتاق ٸسٸمٸزگە قاتىسۋىن جەنە جاۋاپكەرشٸلٸگٸن جٷزەگە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

- اقتٶبە وبلىسىنىڭ كەسٸپوداقتارى جۇمىسشىلاردىڭ زاڭدى مٷددەلەرٸن قالاي قورعايدى (ناقتى مىسالدار كەلتٸرٸڭٸز).

- كەسٸپورىندار مەن ۇيىمدارداعى ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋدٸڭ قولدانىستاعى ەدٸستەرٸنٸڭ بٸرٸ ۇجىمدىق كەلٸسٸمدەردٸڭ جاسالۋى بولىپ تابىلادى. وبلىستا ۇجىمدىق كەلٸسٸمدەرگە قول جەتكٸزۋمەن اينالىساتىن كەسٸپورىنداردىڭ سانى 75,5% -دى قۇرايدى, بارلىعى 8 610 ۇجىمدىق شارت جاسالدى. كەسٸپوداق ۇيىمدارى جۇمىس ٸستەيتٸن جەردە ۇجىمدىق كەلٸسسٶزدەر 100% قۇرايدى.

ۇجىمدىق شارت كەسٸپوداق مٷشەلەرٸنٸڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن قورعاۋداعى كەسٸپوداقتاردىڭ نەگٸزگٸ قۇرالى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان ولاردىڭ مازمۇنىنا جەنە ساپاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك. قولدانىستاعى ۇجىمدىق شارتتاردىڭ ەرەجەلەرٸ, ەسٸرەسە, ەڭبەكاقى تٶلەۋ سالاسىندا قاۋٸپسٸز ەڭبەك جاعدايلارىن جاساۋدى ٶزگەرتٸلٸپ, ولار جاڭا ەلەۋمەتتٸك پاكەتتەرمەن جەنە كەپٸلدٸكتەرمەن تولىقتىرىلۋ قاجەت. كەسٸپوداقتىڭ كەدٸمگٸ مٷشەسٸ ۇجىمدىق شارت ارقىلى شىنىمەن كەسٸپوداق كوميتەتٸنٸڭ ٸس-قيمىلدارىن سەزٸنٸپ, «يە, كەسٸپوداق بار, ول جۇمىس ٸستەيدٸ جەنە جۇمىس ٸستەيتٸن ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن قورعاي الادى» دەپ ايتالاتىن بولۋ كەرەك.

الايدا, اقتٶبەدە ۇجىمدىق شارت جوق كومپانييالار بار, مىسالى, «اقتٶبە مىس كومپانيياسى» جشس, «انۆار» جشس, «اقتٶبە-سەۋلەت» جشس, «كٶكتاس» اق, اقتٶبە مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتى, وسى كومپانييانىڭ قىزمەتكەرلەرٸ ۇجىمدىق شارت جاساسپاۋ سەبەٸنەن, ەلەۋمەتتٸك جەنە ماتەريالدىق كٶمەك ٷمٸتتەنە المايدى.

بۇدان باسقا, كەسٸپوداقتار ورتالىعىندا ازاماتتار تۇراقتى نەگٸزدە قابىلداناتىن قوعامدىق قابىلداۋ ورنى بار. وبلىستىڭ كەسٸپورىندارىنا جەنە اۋداندارىنا بارۋ تەجٸريبەسٸ جالعاسىپ كەلەدٸ. 2018 جىلدىڭ 10 ايىنىڭ ٸشٸندە 166 ازامات جازباشا تٷسٸنٸكتەمە بەرۋ جەنە قۇقىقتىق كٶمەك كٶرسەتۋ ارقىلى قابىلداندى, مەن-جايلارى تۋرالى شەشٸم قابىلداۋ ارقىلى 12 جازباشا ٶتٸنٸشتەر قارالدى.

مىسالعا:

«تابىس-اقتٶبە» جشس باستاپقى كەسٸپوداق ۇيىمى تٶراعاسىنىڭ كەسٸپوداق ورتالىعىنا جٸبەرٸلگەن قىزمەتكەرلەرگە قاتىستى كەسٸپورىن باسشىلىعىنىڭ زاڭسىز ەرەكەتتەرٸ تۋرالى, سونداي-اق قىزمەتكەردٸڭ قازٸرگٸ جاعدايى تۋرالى ارىزى قارالدى. كەسٸپوداقتار ورتالىعىنىڭ تٸكەلەي قاتىسۋىمەن قىزمەتكەرلەدٸڭ بارلىق پروبلەمالىق مەسەلەلەرٸ ٶزدەرٸنٸڭ وڭ شەشٸمٸن تاپتى, سونىڭ ٸشٸندە باستاۋىش كەسٸپوداق ۇيىمىنىڭ تٶراعاسىن لاۋازىمىنا قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ مەسەلەسٸ شەشٸلدٸ.

جاقىندا كەسٸپوداق ورتالىعى ەلەۋمەتتٸك سەرٸكتەستەرمەن, ٸشكٸ ساياسات بٶلٸمٸ جەنە ەڭبەك ينسپەكتسيياسىمەن «ۇلى قابىرعا» جشس كەسٸپورنىنا بارىپ, جۇمىسشىلاردىڭ ۇجىمدىق ارىزىن قارادى. ارىزدىڭ مەنٸ - ەڭبەكاقى مٶلشەرٸنٸڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى ەڭبەك جاعدايلارى ٶزگەرگەن قىزمەتكەرلەردٸڭ كەلٸسپەۋشٸلٸگٸ بولىپ تابىلادى. بۇل مەسەلە كەسٸپوداقتار ورتالىعىمەن سول كومپانييانىڭ باستاۋىش كەسٸپوداق ۇيىمنىڭ قولداۋ كٶرسەتۋ نەتيجەسٸندە, ۇجىمدىق ارىز كەلٸسۋ كوميسسيياسىندا قارالىپ, نەتيجەسٸندە جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ بۇرىن شىعارىلعان اكتٸسٸ جويىلدى, بۇرىنعى ەڭبەك جاعدايلارى قىزمەتكەرلەرگە قايتارىلدى.

بۇرىن, 2018 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا ايماقتاعى تۇراقتى ەلەۋمەتتٸك احۋالدى ساقتاۋ ماقساتىندا, اقتٶبە وبلىسىنىڭ كەسٸپوداق ورتالىعىنىڭ تٶراعاسى ا.ەمٸراعاليەۆ, مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنىڭ اقتٶبە فيليالىنىڭ ديرەكتورى ٶ.ۋركەمباەۆپەن بٸرگە «ساعيز پەترولەۋم كومپانيياسى» جشس ادام قىزمەتكەرلەرمەن كەزدەسۋ بارىسىندا قىزمەتكەرلەر ەلەۋمەتتٸك اۋدارىمدار تۋرالى مەسەلەنٸ كٶتەردٸ, سەبەبٸ جۇمىس بەرۋشٸ 2005 جىلدان باستاپ جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك اۋدارىمدارىن مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنا اۋدارماي كەلگەن.

قازٸرگٸ ۋاقىتتا بۇل مەسەلە وڭ شەشٸم تاۋىپ, جۇمىسشىلارعا ارنالعان, جۇمىس بەرۋشٸ تاراپىنان مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنا 134 ملن. تەڭگە جەنە 65 ملن. تەڭگە ايىپپۇل اۋدارىلعان, وسىنىڭ ارقاسىندا وسى كومپانييانىڭ قىزمەتكەرلەرٸ زاڭ بويىنشا تالاپ ەتٸلەتٸن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ الاتىن بولادى.

- ەڭبەكتٸ قورعاۋ سالاسىنداعى يننوۆاتسييالار اراسىندا «جاسىل جۇمىس ورىندارىن» قۇرۋ. وسى باعىتتاعى اۋماقتى ۇيىمداستىرۋ تەجٸريبەسٸمەن بٶلٸسٸڭٸز.

- «جاسىل دامۋ» يدەياسى قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيٸنگٸ دامۋ ستراتەگيياسىنىڭ باستى باسىمدىقتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ن.ە.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسى: قالىپتاسقان مەملەكەتتٸڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا: «ادامزات ٶندٸرٸستٸڭ تۇجىرىمداماسىن ٶزگەرتەتٸن ٷشٸنشٸ يندۋسترييالىق رەۆوليۋتسييانىڭ قارساڭىندا تۇر. تەحنولوگييالىق جاڭالىقتار ەلەمدٸك نارىقتاردىڭ قۇرىلىمى مەن قاجەتتٸلٸگٸن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتەدٸ. بٸز قازٸردٸڭ ٶزٸندە مٷلدە باسقا تەحنولوگييالىق ٶمٸردە ٶمٸر سٷرٸپ جاتىرمىز».

ٷشٸنشٸ يندۋستريالدىق رەۆوليۋتسييا قازاقستان ٷشٸن ەكونوميكانىڭ جاڭا تٷرٸ - «جاسىل ەكونوميكا» قۇرۋدىڭ ناقتى مٷمكٸندٸگٸ بولا الادى.

«جاسىل جۇمىس ورىندار» - بۇل اۋىل شارۋاشىلىعىندا, ٶندٸرٸستە, عىلىمي-زەرتتەۋ, مەنەدجمەنتتە, قىزمەت كٶرسەتۋدە جۇمىس جاساۋ, بۇل قورشاعان ورتا ساپاسىن قورعاۋعا جەنە قالپىنا كەلتٸرۋگە ىقپال ەتەدٸ. جاسىل جۇمىس ورىندارى لايىقتى جۇمىس كريتەرييلەرٸنە سەيكەس بولۋى كەرەك, ياعني, بۇل جاقسى جالاقى, قاۋٸپسٸز ەڭبەك جاعدايلارى, تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسۋ, بٸلٸكتٸلٸگٸن كٶتەرۋدٸڭ قولايلى پەرسپەكتيۆالارى جەنە جالدانىپ جۇمىس ٸستەيتٸن قىزمەتكەرلەردٸڭ قۇقىقتارىن قۇرمەتتەۋ ٷشٸن جوعارى ساپالى جۇمىستار بولۋى تيٸس.

قازاقستاندا جىل سايىن 200-گە جۋىق قىزمەتكەر قايتىس بولادى, سوندىقتان ەڭبەك قاۋٸپسٸزدٸگٸ جەنە ەڭبەكتٸ قورعاۋ كرقف-نىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى.

قركف 2018 جىلى ەڭبەك قورعاۋ جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ جىلى دەپ جارييالادى. «اتامەكەن» اەا-مەن بٸرگە «بٸرگە بٸز ەڭبەك قورعاۋ سالاسىنداعى الدىن-الۋ مەدەنيەتٸن ارتتىرامىز» رەسپۋبليكالىق اكتسيياسىن ٸسكە قوستى.

وسى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قركف ەڭبەك قاۋٸپسٸزدٸگٸ بويىنشا ەڭ جاقسى تەحنيكالىق ينسپەكتورلارعا كەسٸپوداقتاردان كونكۋرستىڭ قورىتىندىسىن شىعارادى, ولار ٶندٸرٸستەگٸ قاۋٸپسٸز ەڭبەك قوعامدىق باقىلاۋدا جاقسى نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزدٸ.

ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا اەس جەنە قر ەڭبەك مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, «ەڭبەك شارتىن جاساڭىز!» باستاماسى بويىنشا بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتۋ مەسەلەسٸن شەشۋگە جەنە التى ايدا 8 مىڭعا جۋىق جۇمىس بەرۋشٸ ەڭبەك كەلٸسٸم-شارتتارىنا قول قويۋ ارقىلى 38 مىڭ قىزمەتكەرمەن ەڭبەك قاتىناستارىن زاڭداستىردى .

اقتٶبە وبلىسى كەسٸپوداق ورتالىعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسىنىڭ وقۋ, زەرتتەۋ جەنە قاقتىعىستاردى شەشۋ ورتالىعىمەن بٸرلەسە وتىرىپ اعىمداعى جىلدىڭ 7 تامىزىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەڭبەك قاۋٸپسٸزدٸگٸ جەنە ەڭبەكتٸ قورعاۋ تۋرالى زاڭناما» تاقىرىبىندا سەمينار ٶتكٸزدٸ. سەمينارعا وبلىستىڭ بارلىق ٶنەركەسٸپ سالالارى مەن جەرگٸلٸكتٸ كەسٸپوداقتاردىڭ 40-تان استام ادام قاتىستى.

- كەسٸپوداق قوزعالىسى ٷشٸن قانداي رەفورمالار قاجەت? سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, ەڭ الدىمەن قانداي مٸندەتتەردٸ شەشۋ قەرەك?

- تەۋەلسٸزدٸك العان جىلدارىنان بەرٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ساياسي جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق, ازاماتتىق بەيبٸتشٸلٸك جەنە كەلٸسٸم جاعدايىندا, ەلەمدٸك قاۋىمداستىقتا لايىقتى ورىن الۋدا.

مەملەكەتتٸك ستراتەگييالىق باعدارلامالاردا «قازاقستان جولى – 2050: بٸر ماقسات, بٸر مٷددە, بٸر بولاشاق» جەنە «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» قازاقستاننىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ كەلەشەگٸ جەنە ەلٸمٸز بەن ەربٸر قازاقستاندىقتاردىڭ تاعدىرىنىڭ جاڭا بەلەستەرٸ قاراستىرىلعان.

سوڭعى جىلدارى ەلەمدەگٸ كٶپتەگەن ەلدەر قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس جاعدايىندا ٶمٸر سٷرۋدە. وسىنداي كٷردەلٸ جاعدايدا ٷكٸمەت, اتقارۋشى ورگاندار, كەسٸپوداقتار مەن جۇمىس بەرۋشٸ ەلەۋمەتتٸك ەرٸپتەستٸك ينستيتۋتىنىڭ قاتىسۋشىلارى ٶزٸنە ايتارلىقتاي جاۋاپكەرشٸلٸك الۋدا. ولاردىڭ بٸرلەسكەن ٸس-قيمىلى ٶندٸرٸستٸك ٷردٸستەردٸ تۇراقتاندىرۋعا, جۇمىسكەرلەردٸڭ ەڭبەك قۇقىعى مەن كەپٸلدٸكتەرٸن قامتاماسىز ەتۋگە, ەڭبەك زاڭناماسى نورمالارىنىڭ قاتاڭ ساقتالۋىنا باعىتتالعان.

ۋاقىت پەن زامان تالابىنا سەيكەس كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسى كەسٸپوداقتاردى بٸرٸكتٸرۋ مەن كەڭەيتۋگە, ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋدە ولاردىڭ رٶلٸن ارتتىرۋعا, ەلەۋمەتتٸك ەرٸپتەستٸكتٸ دامىتۋعا, ۇيىمداستىرۋشىلىق-قارجىلىق جۇمىستى جەتٸلدٸرۋگە, كەسٸپوداق كادرلارىنىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٶتەرۋگە, ولاردىڭ رەزەرۆٸن دايارلاۋعا, ەڭبەك ەتەتٸن ەيەلدەر جەنە جاستارمەن جۇمىس ٸستەۋگە, ەلدٸڭ قوعامدىق-ساياسي ٶمٸرٸنە بەلسەنە قاتىسۋعا باعىتتالعان جاڭا باعىت الدى. كەسٸپوداقتار قىزمەتٸندە جاڭا يدەيالار مەن ٶزگە دە شەشٸمدەر قولداۋ تاۋىپ ەندٸرٸلۋدە.

2018 جىلى قركف قاراپايىم مٷشەلەرمەن قاتار باستاۋىش كەسٸپوداق ۇيىمدارىمەن بٸرگە «كەرٸ بايلانىس» جٷيەسٸن قۇرۋعا باعىتتالعان بٸرقاتار ٸرٸ جەنە جٷيەلٸك ٸس-شارالار ٶتكٸزٸپ, باستاۋىش كەسٸپتٸك وداقتارمەن ٶزارا ٸس-قيمىلعا بەلسەنە ارالاستى.

ەلدٸڭ ٶڭٸرلەرٸندە جۇمىس كٷشەيٸپ, جىل باسىنان ٶڭٸرلەردە باستاپ باستاۋىش كەسٸپوداق ۇيىمدارى فورۋمدارى ٶتكٸزٸلدٸ.

كəسٸپوداقتار قازٸرگٸ كٷنگە سəيكەس كەلەتٸن قاراپايىم ترانسفورماتسييا كەزەڭٸنەن ٶتٸپ جاتقان جوق, قركف-نىڭ قاتارىندا اشىقتىق پروتسەسٸ باستالدى.

كەدٸمگٸ كەسٸپوداق مٷشەلەرٸ - جۇمىسشىلار ٶزدەرٸنٸڭ جارنالارى قايدا جەنە قالاي جۇمسالعانى تۋرالى اقپارات الا الادى, جوعارىداعى كەسٸپوداقتىڭ ماقساتتارى مەن مٸندەتتەرٸن قانشالىقتى تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرادى جەنە سونىمەن بٸرگە ونى تەكسەرۋگە مٷمكٸندٸك بار.

ەڭبەك داۋلارىن الدىن-الۋ جەنە شەشۋ بويىنشا مٷددەلٸ سەرٸكتەستەرمەن ىنتىماقتاستىق كەڭەيتٸلگەن. ەڭبەك مينيسترلٸگٸ مەن «اتامەكەن» اەس-مەن بٸرلەسٸپ بٸرلەسكەن ٸس-ەرەكەتتەر الگوريتمٸ جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر.

وسىلايشا, كەسٸپوداق قوزعالىسىنىڭ جاڭا ٷلگٸسٸن جاساۋ ارقىلى قوعامداعى كەسٸپوداقتاردىڭ رٶلٸن ودان ەرٸ نىعايتۋ, ەلەۋمەتتٸك ەرٸپتەستٸكتٸ جەتٸلدٸرۋ قاجەت.

- سۇحباتىڭىزعا كٶپ راحمەت!