بٷگٸنگٸ قارىشتاعان زاماندى ۇيالى تەلەفونسىز, بايلانىس قۇرالدارىنسىز ەلەستەتۋ ەرينە مٷمكٸن ەمەس. جۇمىستا, كٶلٸك تٸزگٸنٸندە, تاماقتانۋ بارىسىندا, وقۋدا, مەكتەپتە, تٸپتٸ جىلاپ جاتقان بالانى جۇباتۋ ٷشٸندە ۇيالى تەلەفوندى قولداناتىنىمىز ٶتٸرٸك ەمەس. قولىمىز بوساسا جالت ەتٸپ جەلٸگە كٸرٸپ, ۆيرتۋالدى ەلەمگە تولىقتاي بوي الدىرعانىمىز ٶكٸنٸشتٸ. ال وسى قايعى مەن قۋانىشتى بٶلٸسەتٸن ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ بٸزگە بەرەر زاردابى قانشا? پايداسى قانشا?.ٶز باسىم پايداسىنان زييانى كٶبٸرەك ەكەنٸن كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە كەزدەستٸرەتٸنٸم ٶتٸرٸك ەمەس. ال وسى ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ كەسٸرٸنەن تاعدىرى تالقاندالعان ادامدار قانشاما?! ەستٸگەن بٸر بٶلەك, ال كٶزبەن كٶرگەن بٸر بٶلەك.سوندىقتان سٸزدەرگە ساقتىق ماقساتىندا كٶرٸپ-بٸلگەن بٸرنەشە وقيعالاردى ايتىپ, بٸر پايدامدى تيگٸزگەنٸم جٶن بولار.
ۆك, فەيسبۋك, ينستاگرام, Whatsapp, You Tube جەلٸلەرٸن بەرٸمٸز قولداناتىنىز ٶتٸرٸك ەمەس. وسى ۆك جەلٸسٸ ارقىلى اقمارال(ەسٸمٸ ٶزگەرتٸلگەن) ەسٸمدٸ 15 جاستاعى مەكتەپ وقۋشىسىنا ازامات (ەسٸمٸ ٶزگەرتٸلگەن) ەسٸمدٸ جٸگٸت تانىسۋ ماقساتىندا جازادى. اقمارال اتىراۋدا, ال ازامات بولسا الماتىدا بولاتىن.ازامات ٶزٸن 1994 جىلعىمىن دەپ تانىستىرىپ, ناماز وقيتىنىن, ٶزٸنٸڭ بويداق ەكەندٸگٸن جەنە ٷيلەنۋگە نيەتتٸ ەكەندٸگٸن ايتادى.از عانا ۋاقىت ٸشٸندە جىلى سٶزدەرٸمەن اقمارالدىڭ جٷرەگٸن جاۋلاپ الادى. ونىڭ ناماز وقىعاندىعىنا , ساليقالى جٸگٸت ەكەندٸگٸنە سەنٸپ, وسى جٸگٸتتٸ ٶزٸنٸڭ بولاشاق جارى رەتٸندە كٶرەدٸ.اقمارال قاراپايىم, شارالارعا بەلسەنە قاتىساتىن مەكتەپ وقۋشىسى بولاتىن.ازاماتپەن سٶيلەسە كەلە ساناۋلى كٷندەر ٸشٸندە ناماز باستاپ, حيدجاب كيٸپ كەتەدٸ.اقمارال ٷشٸن ەلەمدەگٸ ەڭ جاقىن, جان دٷنيەسٸن تٷسٸنەتٸن ادام ول ازامات بولدى.
تانىستىقتارىنا ەكٸ اي كٶلەمٸندە ۋاقىت ٶتكەن سوڭ ازامات اقمارالمەن كەزدەسۋدٸ جٶن كٶرٸپ اتىراۋعا اتتانادى. ازاماتتىڭ الىپ كەلگەن سىيلىقتارى, جىلى سٶزدەرٸ بۇرىن سوڭدى ەشكٸمنەن سىيلىق الىپ, ازاماتتاي ٶزٸنە كٶڭٸل بٶلٸپ كٶرمەگەن اقمارالدىڭ جٷرەگٸن بٸردەن جاۋلاپ الادى. ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەن بٶلەك كەزدەسۋ بارىسىندا دا قۇداي تۋرالى, يسلام دٸنٸ تۋرالى كٶپ ۋاعىزدار ايتادى. اقمارال دٸنگە بەت بۇرىپ, ازاماتتىڭ ايتۋىمەن تازا دٸندٸ ۇستاناتىن وسى ۋاعىزشىلار دەپ تانىستىرعان دٸلمۇراتتىڭ, نازاراتۋللانىڭ, وكتامنىڭ ۋاعىزدارىن تىڭداپ باستايدى. بٸرنەشە كٷندە اقمارال ادام تانىماستاي ٶزگەرٸپ, تۇيىقتالىپ, ساباعى ناشارلاپ, تەك سول ازاماتتىڭ ايتۋىمەن جٷرەتٸن بولدى. اتا-اناسى قايدا قاراپ وتىر دەيسٸزدەرعو?
اتا-اناسى بالا شاعانى اسىرايمىن دەپ جۇمىسباستى بولىپ جٷرگەندە, بالاعا كٶڭٸل بٶلۋ شەتتە قالعان. ازاماتتىڭ اتىراۋداعى ەكٸ كٷنٸ ٶتكەن سوڭ, اقمارالعا تۇرمىسقا شىعۋ تۋرالى ۇسىنىسىن بٸلدٸرٸپ, باقىتتى دا باياندى عۇمىر سٷرۋگە سەندٸرەدٸ. مىنا قىزىقتى قاراساڭىزشى, اقمارالعا اتا-اناڭ اللانىڭ بۇيرىعىن ورىنداماسا سەنٸڭ تۇرمىس قۇرۋىڭا ول كٸسٸلەردٸڭ اق باتاسى جٷرمەيدٸ, ٶيتكەنٸ ولار مۇسىلمان ەمەس, ال مەشٸت يمامدارىنىڭ ۇستانىمى دۇرىس ەمەس ولار اللانىڭ ەمەس مەملەكەت نە دەيدٸ سونىڭ سٶزٸن ايتادى, ال مەملەكەت شاريعات زاڭىمەن باسقارىلماعاندىقتان ول مۇسىلمان مەملەكەتٸ بولىپ سانالمايدى دەپ بٸر مەزەتتە اتا-اناسىنا, مەشٸت يمامدارىنا, مەملەكەتكە قارسى قويادى. سەزٸمگە كٶز جۇما بەرٸلگەن اقمارال ونىڭ اۋزىنان شىققان ەربٸر سٶزٸنە سەنە كەتەدٸ, سٶيتٸپ تۇرمىسقا شىعۋ تۋرالى ٶز كەلٸسٸمٸن بەرەدٸ.ال ەندٸ ارى قاراي نە ٸستەۋ قاجەت? نەكە قييۋ قاجەتتٸگٸن سانالى ادامنىڭ بارلىعى دا بٸلەدٸ. اقمارال مەن ازامات اتىراۋ قالاسىنداعى ورتالىق «دينا» بازارىنا بارىپ, ازامات سول جەردەگٸ ٶز ۇستانىمىنداعى جٸگٸتتەرمەن تانىسىپ, نەكەلەرٸن قيىپ,كۋەگەر بولۋلارىن ٶتٸنەدٸ. ول جٸگٸتتەر بٸردەن كەلٸسە كەتٸپ دەل كٶشەنٸڭ ورتاسىندا اقمارالدى تەرٸس قاراتىپ ٶزدەرٸ تٷسٸنٸكسٸز نەرسەلەر وقىپ, بولدى نەكەلەرٸڭ قيىلدى دەگەن.
ال, اقمارال سول جٸگٸتتەردٸڭ تٷرٸنە مەن بەرٸپ قاراماپتى. ٶيتكەنٸ ازاماتتىڭ ەيەل ادام باسىن تٷسٸرٸپ جٷرۋ كەرەك, بٶتەن ەر ازاماتقا قاراماۋ كەرەك دەپ ٷيرەتكەنٸ بار ەمەس پە! سول مەزەتتە اق جولدىڭ ارعى بەتٸندەگٸ قوناق ٷيگە بارىپ نەكە تٷنٸن ٶتكٸزگەن. اقمارالدىڭ اتا-اناسى بۇل بولىپ جاتىرعان وقيعادان مٷلدە بەي حابار. كەلەسٸ كٷنٸ ازامات الماتىعا شۇعىل تٷردە جول جٷرۋ كەرەكتٸگٸن ايتىپ, الماتىعا بەت الادى.ال قارىم-قاتىناستارى ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى جالعاسا بەرەدٸ. بٸرنەشە كٷن ارتتا قالىپ اقمارال وقيتىن مەكتەپتەن ۇستازدار اتا-اناسىنا جەنە وڭالتۋ ورتالىعىنا قوڭىراۋ شالىپ, اقمارالدىڭ ساباققا دەگەن بەلسەندٸلٸگٸن تٶمەندەگەنٸن, اياق استى دٸنگە بەت بۇرعاندىعىن ايتىپ شاعىمدانادى. ونى ەستٸگەن اتا-اناسى اقمارالدى بٸزبەن كەزدەسۋگە الىپ كەلەدٸ. بٸر-ەكٸ كٷندٸك كەزدەسۋدە اشىلا قويماعان اقمارال ٷشٸنشٸ كٷنٸ پسيحولوگ جەنە تەولوگتىڭ كەزدەسۋٸنەن كەيٸن بار جان سىرىمەن بٶلٸسە باستايدى.
باسىنان ٶتكەن وقيعانى تولىقتاي بايانداپ, ازاماتتى شىن سٷيەتٸندٸگٸن ايتادى. ال بۇل مەزەتتە اتا-اناسى بارلىق بولعان نەرسەدەن مٷلدە بەيحابار ەدٸ.ازامات تۋرالى اقپارات جيناعانىمىزدا ول 1994 ەمەس 1983 جىلعى, سونداي-اق, بٸرٸنشٸ ەيەلٸمەن اجىراسقان, ەكٸنشٸ رەت ٶزٸنٸڭ سيرييادا قايتىس بولعان تۋعان اعاسىنىڭ ەيەلٸن ەمەڭگەرلٸكپەن العانىن انىقتادىق.سونداي اق اقمارالعا بەرگەن بارلىق دٸني اقپاراتى پسەۆدوسەلەفيلٸك باعىتقا تەن ەكەنٸن بٸلدٸك. ساناسى ۋلانىپ, ماحاباتقا بەرٸلگەن اقمارالدى بۇل جيناعان اقپاراتتارىمىزعا سەندٸرۋ وڭاي بولمادى. اقمارالمەن تۇراقتى كەزدەسٸپ, دەستٷرلٸ يسلام دٸنٸ تۋرالى, اتا-انا تۋرالى, نەكە تۋرالى تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ وتىردىق. بٸرنەشە اي ٶتكەن سوڭ اقمارال بٸزبەن كەزدەسكٸسٸ كەلەتٸندٸگٸن ايتىپ ٶزٸ قوڭىراۋ شالدى. كەزدەسۋ بارىسىندا اقمارال ٶزٸن جابىرقاۋلى, كٶپ نەرسەدەن شارشاعان ادام رەتٸندە كٶرسەتتٸ. ەڭگٸمەلەسە كەلە ازاماتتىڭ ۇيالى تەلەفون نومەرٸنٸڭم جيٸ ٶزگەرەتٸنٸن, ٶزٸ بوساعان كەزدە حابارلاسام دەپ ايتاتىندىعىن, الماتىعا الىپ كەتەمٸن دەگەن سٶزدەرٸنەن مەزٸ بولعاندىعىن ايتىپ كٶز جاسىنا ەرٸك بەردٸ. ەرينە كٶپتٸ كٶرگەن ادام ونىڭ الدانعانىن بٸلسە دە, 15 جاستاعى قىز ونى قايدان بٸلسٸن!بٸزدٸڭ سٶزدەرٸمٸز وعان جۇباتۋ بولعانىمەن, سەزٸمٸ ەلٸ دە بار ەكەندٸگٸ كٶرٸنٸپ تۇردى. وسى كەزدەسۋدەن ەكٸ اي كٶلٸمەندە ۋاقىت ٶتكەن سوڭ اقمارال تاعى دا قوڭىراۋ شالىپ بٸزبەن كەزدەسكٸسٸ كەلەتٸندٸگٸن ايتادى. مٷلدە وقىعىسى كەلمەيتٸندٸگٸن, ٶزٸن جەك كٶرەتٸندٸگٸن ايتىپ شاعىمداندى. وسى تۇستا ازامات مٷلدە حابارسىز كەتكەن.....ويلاپ قاراڭىزشى جەي عانا ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ سوڭى قىزدىڭ تاعدىرىن ويراندادى, ونى تەرٸس اعىمعا بەيٸمدەدٸ, بولاشاعىنا بالتا شاپتى.بۇل جالعان نەكە قۇربانىنا اينالعان تەك بٸر عانا وقيعا.
ال وسى ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ كەسٸرٸنەن تٷرمەگە توعاتىلعانى قانشاما? جەي عانا مىسال ەكٸ بالاسى بار كەلٸنشەك سول ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەن ٶزٸنە ۇناعان ناشيدانى(ارابشا ەۋەندٸ) ٶز پاراقشاسىنا جٷكتەگەن.ٶزٸ اراب تٸلٸن تٷسٸنبەيدٸ. ەرينە ەر ادامعا ٶزٸنە ۇنايتىن ەۋەندەر بار ەكەندٸگٸن بٸلەمٸز. تٸپتٸ ٶزٸمٸز ماعىناسىن تٷسٸنبەسەكتە اعىلشىنشا ٶلەڭدەر تىڭدايتىنىمىز ٶتٸرٸك ەمەس. سول تىڭداعان ناشيداسىنىڭ ماعىناسى سيريياعا دجيھادقا(سوعىسقا) شاقىراتىن ەۋەن بولىپ شىققانىن ول كەلٸنشەك قايدان بٸلسٸن. ۇقق قىزمەتكەرلەرٸ تەكسەرٸس جٷرگٸزٸپ, بارلىق مەن جايدى بايانداعاندا ول كٸسٸنٸڭ «مەن بٸلمەدٸم» دەگەن سٶزٸ تٷرمەگە 5 جىلعا توعاتىلۋىنا كەدەرگٸ بولا المادى.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى ساۋدا-ساتتىق جاسايمىز دەپ الدانىپ ميلليونداعان اقشاسىنان ايىرىلعاندار قانشاما? ويلانىپ قاراساق سانامىزعا بٸردەن «مەملەكەت نە قاراپ وتىر? دۇرىس ەمەس سايتتاردى, جەلٸلەردٸ بۇعاتتاماي نە ٸستەپ وتىر?»- دەيمٸز. بٸراق جەلٸ بۇل شەگٸ جوق ەلەم ەكەندٸگٸن ۇمىتپاۋىمىز قاجەت. بٸزدٸڭ ەلەمٸز تەك قازاقستاندىق جەلٸلەرگە عانا توسقاۋىل قويا الادى. ال شەت ەلدٸك اقپارات كٶزدەرٸنە توسقاۋىل قويۋعا زاڭدىق كٷشٸمٸز جوق. مەملەكەت قانشا سايتتاردى, جەلٸلەردٸ بۇعاتتاعانىمەن ونى دەر كەزٸندە باسقا اتپەن اشىپ الاتىندار ٶتە كٶپ. سوندىقتان وتباسى بٷتٸندٸگٸ مەن ەلٸمٸزدەگٸ تاتۋلىق ٷشٸن ساقتىق پەن تۇراقتى قاداعالاۋ ەربٸر جەكە تۇلعانىڭ مٸندەتٸ ەكەندٸگٸن بارلىعىمىز جەتەنە تٷسٸنەيٸك!
نازەركە جەتپٸسبايقىزى
الماتى قالاسى قوعامدىق دامۋ
باسقارماسىنىڭ جانىنداعى
«كەڭەس بەرۋ جەنە وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ» تەولوگى
