قازاقستانداعى بارلىق ەتنوستاردىڭ مٷددەسٸنە دەگەن قۇرمەتكە نەگٸزدەلگەن ۇلتارالىق قاتىناس مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋ تۋرالى ەلباسىمىزدىڭ باعىتىن بٷگٸندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جٷزەگە اسىرىپ كەلەدٸ. قازاق حالقىنىڭ كەڭدٸگٸ, ەشكٸمدٸ جاتسىنباي باۋىرىنا باسار دارحان كٶڭٸلٸ تۋرالى تاريح بەتتەرٸندە تاعدىردىڭ جازۋىمەن دالامىزعا 1930 جىلدىڭ سوڭىنان باستاپ سان تٷرلٸ ۇلت ٶكٸلدەرٸ كەلٸپ قونىس تەپكەن تۇستان جازىلا باستادى. ارادا شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ٶتتٸ. بٷگٸندە تەۋەلسٸز قازاقستان حالقى تەگٸ باسقا بولعانىمەن, تەڭدٸگٸ بٸر, قانى بٶلەك بولسا دا, جانى بٸر, ماقساتى بٸر ەل بولىپ كٶك تۋدىڭ استىندا بەيبٸت ٶمٸر سٷرۋدە.
مۇنىڭ دەلەلٸ رەتٸندە ون بەس جاسىندا جاقىندارىنان كٶز جازىپ قالىپ, كەڭەس ەسكەرٸنٸڭ قولىنا تٷسٸپ, جاپون تىڭشىسى دەگەن جازىقسىز ايىپپەن, ستاليندٸك ساياساتتى جٷزەگە اسىرۋ باعدارلاماسىمەن قاراعاندى ەڭبەكپەن تٷزەتۋ لاگەرٸندە الاش ارىستارىمەن قيىن-قىستاۋ كەزەڭدٸ بٸرگە ٶتكەرگەن جاپون بالاسى احيكو تەتسۋرانى ايتۋعا بولادى.
احيكو تەتسۋرونىڭ 10 جىل وتىرعان لاگەردەن ٶلٸمشٸ حالدە بوساپ شىققانى, ول قازاق اناسىنىڭ قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا تٸرٸ قالىپ, ٶمٸرگە قايتا ورالعانى, زامان وڭالىپ وتانىنا شاقىرۋ الىپ بارعانىمەن وندا تۇراقتاي الماي, قازاقستانعا قايتا ورالعانى جٶنٸندە ساحنالانعان «اقتاستاعى احيكو» دراماسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىعىنا ارنالعان.
دەرەكتٸ نەگٸزدەردەن, تاريحي فاكتٸلەردەن قۇرالعان قويىلىم جايلى رەجيسسەرٸ ا.ماەميروۆتىڭ: "«اقتاستاعى احيكو» – شىعارماشىلىق, كٶركەمدٸك تەبٸرەنٸستەن تۋعان دٷنيە بولعاندىقتان ٶزٸمە ىستىق ەكەنٸ راس" دەگەن پٸكٸرٸنە جالپى كٶرەرمەن قولداۋ تانىتارى سٶزسٸز. دراماتۋرگييالىق نەگٸزٸنەن باستاپ (دراماتۋرگ م.وماروۆا), ساحنالىق بەزەندٸرۋ, اكتەرلٸك انسامبل, ساحنادا احيكو بولىپ ٶمٸر سٷرگەن د.اقمولدانىڭ, جاڭاشا كٶزقاراسپەن تاريحي تاقىرىپتى قىزدىڭ جيعان جٷگٸندەي مٸنسٸز قالىپتا كٶرەرمەنٸنە ۇسىنعان رەجيسسەر ا.ماەميروۆتىڭ, تەاتر باسشىلىعىنىڭ ەڭبەگٸ وراسان.
«حوكايدو تۇرعىنى باسقادا ەسكەري تۇتقىندارمەن بٸرگە قازاقستان اۋماعىندا جازاسىن ٶتەپ, تٷرمەدەن 24 جاسىندا شىقتى. ارادا 50 جىل ٶتكەندە ول تاريحي وتانىنا ورالۋعا مٷمكٸندٸك الىپ, اعايىن-تۋىسىمەن قاۋىشتى. تۋىسقاندارىنىڭ جاپونييادا قال دەگەنٸنە قاراماستان, ول قازاقستانعا قايتىپ ورالدى. قازاقستاندى ٶز وتانى سانايدى. قازٸر 86 جاسقا كەلگەن احيكو - ەلٸمٸزدٸڭ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتٸ ارداگەرٸ. ەيەلٸ ەلەنا ەكەۋٸ تٶرت بالا ٶسٸرٸپ, تەربيەلەپ وتىر. بۇل – ەكٸ ەل اراسىنداعى دوستىق بايلانىستىڭ انىق ەرٸ جارقىن كٶرٸنٸسٸ», - دەدٸ ەلباسى ن.ە.نازارباەۆ جاپونييا پارلامەنتٸندەگٸ ارنايى سٶزٸندە. قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ احيكو تاعدىرى تۋرالى ايتقان سٶزدەرٸ بٷكٸل ەلەمگە تارالدى. م.ەۋەزوۆ تەاترىندا ساحنالانعان «اقتاستاعى احيكو » قويىلىمىنا اعىلعان كٶرەرمەن كٶبەيدٸ. ەڭ باستىسى, ناعىز پاتريوتتىق سەزٸمنٸڭ ايعاعى مەن «مەڭگٸلٸك ەل» جالپىۇلتتىق پاتريوتتىق يدەياسىن ٸسكە اسىرۋداعى, مەملەكەتتٸك جەنە قوعامنىڭ ازاماتتىق ينستيتۋتتارىنىڭ ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇمىس نەتيجەسٸ كٶرٸندٸ. قويىلىم سوڭىندا احيكونىڭ «تۇعىرى – اسقاق, بولمىسى – پاڭ, بٸتٸمٸ – بەكزات قازاق ەلٸ – ەندٸ مەنٸڭ ەلٸم. ىنتىماقتىڭ ۇياسى, جەرۇيىق مەكەن قازاقستان – ەندٸ مەنٸڭ وتانىم!» دەگەن مونولوگى بار! يە, ۇلتىمىزدىڭ يگٸ قاسيەتٸن ۇلىقتايتىن تۋىندىلار قازاق تەاترلارىنا كەرەك!
2017 جىلدىڭ 26 سەۋٸرٸندە استانا قالاسىنداعى بەيبٸتشٸلٸك جەنە كەلٸسٸم سارايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ تٶراعاسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن «تۇراقتىلىق, بٸرلٸك, كەلٸسٸم - جاڭعىرتۋ نەگٸزٸ» كٷن تەرتٸبٸمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXV سەسسيياسىندا «اقتاستاعى احيكو» تاريحي دراماسى استانا تٶرٸندە تاعى بٸر مەرتە ساحنالانادى.
نازەركە سلانبەك
