م.ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىندا قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى ن.ە.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى باعىتتارىنىڭ بٸرٸ – «جاڭا گۋمانيتارلىق بٸلٸم. قازاق تٸلٸندەگٸ 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى اياسىندا اۋدارىلىپ باسىلعان ەلەم ەدەبيەتٸ تەوريياسىنىڭ جيناقتارى تانىستىرىلدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«ەلەم ەدەبيەتٸ تەوريياسى قازاق تٸلٸندە» تاقىرىبىندا ٶتكەن كونفەرەنتسيياعا اۋدارما ٸسٸنە ارالاسقان اۋدارماشىلار مەن رەداكتورلار, ەدەبيەتشٸ ماماندار مەن تانىمال عالىمدار, عىلىمي ورتالىقتاردىڭ ماماندارى, ۇستازدار مەن ستۋدەنتتەر قاتىستى.
جيىندا كٸرٸسپە جەنە 4 تومدىق انتولوگييادان تۇراتىن «ەدەبيەت تەوريياسى» جيناعىن اعىلشىن تٸلٸنەن قازاق تٸلٸنە اۋدارۋ بارىسى, اۋدارما ساپاسى مەن جاڭا عىلىمي ۇعىمدار, تەرميندەر قولدانىسى كەڭٸنەن تالقىلاندى. عالىمدار بٸر توپ باتىس ەدەبيەتشٸلەرٸ دايىنداعان ەڭبەكتٸڭ مازمۇنى مەن قۇرىلىمى, ولاردى وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگٸزۋ مەسەلەلەرٸنە توقتالدى.
كونفەرەنتسييا جۇمىسى بارىسىندا «ەدەبيەت تەوريياسىنا كٸرٸسپە» جەنە 4 تومدىق «ەدەبيەت تەوريياسىنىڭ انتولوگيياسى» ەڭبەگٸنٸڭ جالپى رەداكتسيياسىن باسقارعان, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى كەنجەحان ٸسلەمجانۇلى ماتىجانوۆ: «ەدەبيەت تەوريياسى شىعارمانى قالاي جازۋدىڭ قۇپيياسىنا باۋليتىن تەورييالىق تولعامدار ەمەس, ونىڭ عاسىرلار بويعى تەجٸريبەسٸن جيناقتاپ, سارالاپ, قورىتىندى بايلامدار جاساپ وتىراتىن تەجٸريبەلٸك نەگٸزدەگٸ عىلىم سالاسى. وقۋلىق اۆتورلارى دا مەسەلەگە وسى تۇرعىدان كەلگەن. تٸپتٸ, ولاردىڭ كٶركەم ەدەبيەتكە دەگەن كٶزقاراسىنىڭ ٶزٸ بٸزدەگٸ كەڭەستٸك كەزەڭدە قالىپتاسقان ۇعىمنان ەلدەقايدا كەڭ. اۆتورلار – جيىرما جىلدان استام ۋاقىت بويىنا كوللەجدەردە قازٸرگٸ ەدەبيەت تەوريياسىنان ساباق بەرٸپ كەلە جاتقان ۇستازدار. وسى ۋاقىت ۇزاق جىلدار بويىنا جيناقتاعان تەجٸريبەلەرٸن قورىتىپ, ٷنەمٸ جەتٸلدٸرۋمەن بولعان. «بۇل كٸتاپتىڭ تۇساۋى دەرٸسحانادا كەسٸلگەنٸمەن, الداعى ۋاقىتتا قولدانىلۋ ٶرٸسٸ ٶزٸنٸڭ كەڭ شالقارىن تاباتىنىنا, بٸزدٸڭ وقىتۋ ەدٸستەرٸمٸز مٷلدە بٶلەك كۋرستار مەن ٷلكەن اۋديتورييالاردىڭ دا قاجەتٸنە جارايتىنىنا شٷبە كەلتٸرمەيمٸز» دەگەندٸ ولار نىق سەنٸممەن ايتادى. وسىنشاما تىڭعىلىقتى ٸزدەنٸستەر مەن جيناقتالعان ماتەريالدار نەگٸزٸندە جالپى كٶلەمٸ 5 كٸتاپتان تۇراتىن وقۋلىقتار كەشەنٸ بٸزدٸڭ ەدەبي ورتاعا ٷلكەن ولجا بولدى», – دەدٸ.
جيناق ەدەبيەتتەگٸ ورىس فورماليزمٸ, سترۋكتۋراليزم, فەنومەنولوگييا, پوستسترۋكتۋراليزم, پسيحواناليز ۇعىمدارى, پوستوتارشىل جەنە ترانسۇلتتىق تانىم تۋرالى تٷسٸنٸك بەرەدٸ. بۇل تۋرالى «جاڭا عىلىمي ۇعىمدار مەن تەرميندەر تۋرالى وي بٶلٸستٸ. عالىم «ەدەبيەت تەوريياسىنىڭ توپتاماسى قازاق وقىرماندارىنا ەلەمدٸك ەدەبيەت تەوريياسىنىڭ جاڭا زەرتتەۋ باعىتتارىن ۇسىنادى. وتاندىق ەدەبيەت سالاسىندا قالىپتاسقان كەيبٸر تٷسٸنٸكتەردٸ بۇزىپ, مٷلدە جاڭا تۇرعىدان تانىستىرادى», – دەيدٸ «ەدەبيەت تەوريياسى» انتولوگيياسى بٸرٸنشٸ تومىنىڭ عىلىمي رەداكتورى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ايگٷل ٸسماقوۆا.
ال فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور جانات ەسكەربەكقىزى: «انتولوگييانىڭ ەكٸنشٸ تومىنداعى مەن ەرەكشە نازار اۋدارعان تاقىرىپتار ر.بارتتىڭ «اۆتوردىڭ ٶلٸمٸ» جەنە «شىعارمادان مەتٸنگە» تاقىرىپتارىندا ۇسىنىلعان ماڭىزدى تۇجىرىم-تالداۋلارى. تەك ول عانا ەمەس, «بيلٸككە قۇشتارلىق» اتاۋىمەن ەنگەن ف.نيتسشەنٸڭ, «ديففەرانس», «قاتەرلٸ تولىقتاما» تاقىرىبىنداعى جاك دەرريدانىڭ, «تٷس جورۋ» مەن «تىلسىم» اتاۋلارىمەن ۇسىنىلعان ز.فرەيدتٸڭ تۇجىرىمدارى بٷگٸنگٸ ەدەبي تۋىندى تابيعاتىن تانۋ ٷشٸن دە, تەورييالىق تالداۋلار نەگٸزدەرٸن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن دە قاجەتتٸ دٷنيەلەر» دەپ ەڭبەكتٸڭ ماڭىزىنا توقتالدى.
ەلەم ەدەبيەتٸ تەوريياسىنىڭ جيناقتارىن اعىلشىننان قازاقشاعا اۋدارۋ جۇمىسىنا قاتىسقان فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور امانتاي شەرٸپ: «بٸردەن ايتايىن, وقىعانىڭدى قورىتۋ وڭاي ەمەس. ٸشٸندە جاڭا نەرسە كٶپ. ەدەبيەت انتولوگيياسىنا جالپى 75 اۆتور كٸرگەن. ەر اۆتوردىڭ, عالىمنىڭ ٶز باعىتى بار. ەدەبيەت تەوريياسىن گۋمانيتارلىق سالامەن شەكتەمەي, جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىمەن دە بايلانىستىرعان. بٸردەن اۋدارا سالۋ مٷمكٸن ەمەس. ورىس تٸلٸندە دە تولىق قابىلدانعان نۇسقاسى جوق جاڭا ۇعىمدار بار. بٸراق ەلەم ەدەبيەتٸ تەوريياسىن قازاقشالاۋدى توقتاتپاۋىمىز قاجەت. ەدەبيەت تەوريياسى زامان اعىمىنا ساي جاڭالانىپ وتىرۋى كەرەك» دەپ سانايدى.
جيىندا ەدەبي مەتٸندەردٸ قابىلداۋ جەنە شىعارمالاردى تەورييالىق تۇرعىدان زەردەلەۋ, وقىرماننىڭ ەدەبي تالعامى, ادامزات دامۋىنداعى ەدەبيەتتٸڭ الار ورنى دا تالقىلاندى. عالىمدار مەن تٸلشٸ ماماندار «بۇل كٸتاپتاردىڭ قازاق تٸلٸنە اۋدارىلۋى قازاقستاندىق ەدەبيەت سالاسى مەن عىلىمي ورتانىڭ كٷشەيۋٸنە, تٸلٸمٸزدٸڭ زامانعا ساي ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا زور ٷلەس قوساتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
ەدەبيەت تەوريياسى جيناقتارى 2019-2020 جاڭا وقۋ جىلىنا دەيٸن 10 مىڭ دانا تارالىممەن ەلٸمٸزدەگٸ 112 جوعارى وقۋ ورنىنا تاراتىلادى. سونىمەن قاتار, وسى وقۋلىقتار نەگٸزٸندە دايىندالعان ونلاين كۋرستار «قازاقستاننىڭ اشىق ۋنيۆەرسيتەتٸ» پلاتفورماسىنا جٷكتەلٸپ, ەركٸن قولدانىسقا بەرٸلدٸ.
ايتا كەتەيٸك, قازٸرگٸ تاڭدا «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى باعىتتارىنىڭ بٸرٸ – «جاڭا گۋمانيتارلىق بٸلٸم. قازاق تٸلٸندەگٸ 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى اياسىندا جالپى سانى 48 وقۋلىق اۋدارىلدى. وقۋلىقتار فيلوسوفييا, ەلەۋمەتتانۋ, دٸنتانۋ, لينگۆيستيكا, مەدەنيەتتانۋ, دٷنيەجٷزٸ تاريحى, ەدەبيەت تەوريياسى, حالىقارالىق قۇقىق جەنە بيزنەس, قازٸرگٸ زامانعى پەداگوگيكا, ٶنەر تاريحى, ينتەرنەت پسيحولوگيياسى, ستراتەگييالىق مەنەدجمەنت, ماركەتينگ نەگٸزدەرٸ, ۇيىمدىق مٸنەز-قۇلىق, مەديا جەنە بيزنەس-كوممۋنيكاتسييا, ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ, ديپلوماتييا, ورينتاليزم جەنە سەميوسفەرا سەكٸلدٸ باعىتتاردى قامتيدى. جوبا قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ تاپسىرىسى بويىنشا «ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى» قوعامدىق قورىنىڭ ٷيلەستٸرۋٸمەن جٷزەگە اسۋدا.
