قازاق پوەزيياسىنىڭ بٷگٸنگٸ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸ قانداي? جاستار اراسىندا ٶلەڭگە دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتىپ جاتقانى راس پا? اقىنداردىڭ بٷگٸنگٸ كٷن كٶرٸسٸ مەن شىعارماشىلىق ٶمٸرٸ قالاي ٶربٸپ جاتىر? پوەزييانىڭ بولاشاعى بار ما? وسى جەنە باسقا دا سۇراقتار تٶڭٸرەگٸندە بەلگٸلٸ اقىن نۇرتاس تۇرعانبەكپەن سۇحباتتاستىق.
– نۇرتاس مىرزا, قاراپايىم ادامدار پوەزييا ەلەمٸنەن الىس بولۋى مٷمكٸن. الايدا جانعا سايا بولاتىن ەدەمٸ ٶلەڭ شۋماقتارىن وقىپ, جاڭا اقىندار تۋرالى بٸلگٸسٸ كەلەتٸندەر بار. جالپى قازاقشا ٶلەڭدەر قازٸر قايدا جارييالانادى? نەگە بٸز اقىندار تۋرالى, ولاردىڭ ٶلەڭدەرٸ تۋرالى ەشتەڭە بٸلمەيمٸز? سٸز ٶلەڭ جيناقتارىڭىزدى ەدەتتە قايدا جارييالايسىز?
– قازٸرگٸ تاڭدا ٶلەڭ جارييالاناتىن جەر ٶتە كٶپ. سايتتار بار, گازەت-جۋرنالدار بار. «قازاق ەدەبيەتٸ» دە «جاستاردىڭ شىعارماشىلىعى» دەسە ٶزگەشە قارايدى. نەگٸزٸنەن ەركٸم ٶزٸنٸڭ پاراقشاسىندا جارييالايدى. ايتالىق, Instagram جەلٸسٸندە, Facebook-تە نەمەسە TikTok-تا. قازٸر TikTok شىققالى بەرٸ Instagram-نىڭ دەۋرەنٸ بٸراز قىسقارىپ قالدى عوي. ودان بٶلەك, قازٸر جاقسى بٸر ٷردٸس بار – ٶلەڭدەردٸ جاتقا وقىپ, ۆيدەولار جارييالايدى. بۇرىنعىعا قاراعاندا ٶلەڭدەردٸڭ وقىرمانى دا, تىڭدارمانى دا كٶپ. دەگەنمەن, مۇنىڭ دا دۇرىس ەمەس تۇسى بار. ياعني شٶپ تە ٶلەڭ, شٶڭگە دە ٶلەڭ بولىپ كەتتٸ. جارگون سٶزدەر قوسىلعان شۋماقتار, ەزٸلگە قۇرىلعان تاقپاقتار بەرٸ ٶلەڭ بولىپ كەتٸپ جاتىر. وسى تۇستا قيىن, ەرينە. مەن ٶلەڭدەرٸمدٸ كٶبٸنە TikTok-قا سالىپ جٷرەتٸنمٸن, قازٸر كٶپ جارييالامايتىن بولدىم. بٸردەن كٸتاپ ەتٸپ شىعارعان دۇرىس پا دەيمٸن. بٸراق اراسىندا ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ پاراقشامدا جارييالاپ تۇرامىن.
– جالپى اقىندار قازٸر قالاي كٷن كٶرٸپ جٷر? تەك قانا شىعارماشىلىقپەن كٷن كٶرۋگە بولا ما?
– جولىن تابا بٸلگەن ادام تەك قانا شىعارماشىلىقپەن كٷن كٶرە الادى. بٸراق ول ٷشٸن ەلەمدە قانشاما ەدەبي اگەنتتٸك جۇمىس ٸستەيدٸ. بٸر تانىلعان ٶلەڭنٸڭ ٶزٸن سٷيرەپ, سول ارقىلى تانىمال بولىپ كەتۋگە بولادى. تابىستى بولۋ ٷشٸن ەڭ الدىمەن تانىمال بولۋىڭ كەرەك. تانىمال بولساڭ, كٸتابىڭدى ساتا الاسىڭ. سول ارقىلى پايدا كٶرەسٸڭ. الايدا بارلىق اقىن, قالامگەرلەر وعان قابٸلەتتٸ ەمەس. سول سەبەپتٸ ەركٸم ەرتٷرلٸ جۇمىس ورنىندا قىزمەت اتقارادى. جۋرناليستيكا سالاسىندا, زاڭ سالاسىندا, تٸپتٸ كەيبٸرٸ جەكە كەسٸپتە جٷر. ٶلەڭنٸڭ جەكە بٸر ماماندىعى جوق قوي. كەز كەلگەن سالادا جٷرٸپ تە جازۋعا بولادى.
– اقىندارعا مەملەكەتتەن قولداۋ بار ما? ٶزٸڭٸز قانداي دا بٸر قولداۋ كٶردٸڭٸز بە?
– بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا مەملەكەتتەن قازٸرگٸ جاس قالامگەرلەرگە قولداۋ بار. مىسالى بىلتىرعى جىلدىڭ ٶزٸندە جازۋشىلارعا ٷش رومان جاڭادان جازۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸلدٸ. ودان بٶلەك «جاڭا قازاقستاننىڭ ەدەبي-تانىمدىق پانوراماسى» دەگەن سەرييامەن كٸتاپتار جارىق كٶردٸ. اقىنى بار, جازۋشىسى بار 17 وبلىس, 3 قالاعا بارىپ, سول جەرلەردٸڭ تاريحى جايلى, اڭىز-ەڭگٸمەسٸ, بٷگٸنٸ تۋرالى, جالپى كٸم قانداي ەسەر الادى, سونى جازدى. وعان بٶلەك گونورار تٶلەندٸ, كٸتابىن شىعارىپ بەردٸ. سونداي-اق جىل سايىن مەملەكەتتٸك تاپسىرىستار بولادى. مەملەكەتتٸك تاپسىرىسقا كٸتابى ەنگەن قالامگەردٸڭ ەر باسپا تاباعىنا الاتىن گونورارى بار. مەملەكەتتەن قولداۋ بار, دەگەنمەن وسى اقىن-جازۋشىلاردىڭ تانىمالدىلىق جولىندا جۇمىس ٸستەلسە جاقسى بولار ەدٸ.
– قازاق ٶلەڭدەرٸ دەرٸپتەلۋٸ ٷشٸن سٸزدٸڭ ويىڭىزشا نە جەتٸسپەيدٸ?
– ٶزٸن-ٶزٸ جارنامالاۋدان قاشۋ. قازٸرگٸ جاستار, موبيلوگرافييانى جاقسى بٸلەتٸندەر كەرەمەت بٸر كونتەنت جاساپ سالادى. مەن ٶزٸمدٸ ايتار بولسام, مويىندايمىن بۇل جاعىنان سەل وسالمىن. پاراقشانى ەستەتيچنو ۇستاۋ, جٷرگٸزە بٸلۋ دەگەن سيياقتى تٸپتٸ ۇساق-تٷيەككە دەيٸن مەن بەرٸلۋگە تيٸس شارۋادا ەرٸنشەكتٸك جەڭٸپ كەتە بەرەدٸ.
قازٸر ەلەۋمەتتٸك جەلٸ بارلىعىنا بٸردەي قولجەتٸمدٸ دٷنيە عوي, ەركٸمدە ٶزٸنٸڭ جەكە پاراقشاسى بار. سول پاراقشانى دۇرىستاپ جٷرگٸزە بٸلۋ كەرەك. جاقسى دەگەن ٶلەڭدەردٸ جارناماعا, تارگەتكە سالۋعا بولادى. وسى ارقىلى ەركٸم ٶزٸنٸڭ شىعارماشىلىعىن دامىتا وتىرىپ ۆيدەو جاساۋ ارقىلى كٶپشٸلٸككن تانىستىرا الادى. سول ارقىلى تانىمالدىلىعى دا ارتادى. ودان بٶلەك, باعانا ايتىپ ٶتكەنٸمدەي, ەدەبي اگەنتتٸكتەر جەتٸسپەيدٸ. ٶلەڭدەردٸ شەت تٸلدەرگە اۋدارۋ, شەتەلدٸك قالامگەرلەردٸڭ تۋىندىلارىن قازاق تٸلٸنە اۋدارۋ دەگەن سيياقتى, اۋدارمالارمەن جۇمىس جاسالاتىن بولسا. بۇعان دەيٸن دە جاسالدى, بٸراق كٶبٸنە تانىلعان اقىنداردٸكٸ, تانىلعان قالامگەرلەردٸكٸ, كٶبٸنە سولار نازارعا ٸلٸنەدٸ. بٸزدەن كەيٸن قانشاما بۋىن كەلدٸ قازٸر ەدەبيەتكە. ەر بۋىن ٶزٸنشە بٸر ستيلمەن كەلەدٸ, جاڭاشا كٶزقاراستا كەلەدٸ, تٸپتٸ ەركٸن سٸلتەيتٸن بۋىن بار. سوندىقتان الدا ەلٸ دە بۇدان دا مىقتى اقىندار شىعادى دەپ ويلايمىن. ٶلەڭ – ەشقاشان ٶلمەيتٸن ٶنەردٸڭ بٸرٸ. جالپى ٶنەر اتاۋلىنىڭ بەرٸ ٶمٸرشەڭ كەلەدٸ عوي. ادام ٶلەڭ ارقىلى ەمدەلەدٸ, جانىنا سايا تابادى, جۇبانىش تابادى. ٶلەڭ ارقىلى ٶزٸ ايتا الماعان دٷنيەنٸ ايتا الادى. قازاق بار كەزدە, تٸل بار كەزدە, ۇلت بار كەزدە ٶلەڭ ەشقاشان ٶلمەيدٸ.
– قازٸر ەنشٸلەر ٶز ەندەرٸنە ٶزدەرٸ سٶز جازاتىن بولعان. جەنە ولاردىڭ مەن-ماعىناسى تەرەڭ دەۋگە كەلمەيدٸ, ەدەتتە جاي عانا سٶز جيناق بولىپ قالادى. بۇعان قالاي قارايسىز?
– بٸراز ۋاقىت ەنشٸلەر ٶزدەرٸ سٶز جازىپ كەتتٸ نەمەسە كومپوزيتور سٶز جازىپ بەرە سالادى. «وسى سٶز ەنگە كەلٸپ تۇر ەكەن, وسى كٷيٸندە ايتا سالايىن» دەپ, تالاي لوگيكالىق قاتەلٸكتەرگە ۇرىنىپ جاتقان, سانى بار, ساپاسى جوق دٷنيەلەر قاپتاپ كەتكەنٸ راس. بٸراق كەيٸنگٸ ۋاقىتتا حالىق تا ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ەجۋالايتىن بولعاندىقتان, ەنشٸلەر دە سٶزگە مەن بەرە باستادى. بۇل نەگٸزٸ تىڭدارمانداردىڭ قالاۋىنا قاراي ەكەن. مىسالى تىڭدارمان سٶزگە ٶتە مەن بەرٸپ قارايتىن بولسا, ەشقاشان ەنشٸ دە كومپوزيتور دا سٶزگە ارالاسپاس ەدٸ. سوندا ساپالى سٶز جازعىزۋ ٷشٸن اقىندارعا جٷگٸنەر مە ەدٸ. ەتتەڭ, ولاي بولماي تۇر. تٷركييادا كەز كەلگەن ادام, ول كٶشە سىپىرۋشى بولسىن, باسقاسى بولسىن, ايتىلىپ جاتقان ەننٸڭ سٶزٸنە ٶتە قاتتى مەن بەرەدٸ ەكەن, ساراپتايتىن كٶرٸنەدٸ. سول ٷشٸن ولاردىڭ ەندەرٸنە نازار اۋدارساڭىز, ناعىز پوەزييانى كٶرەسٸز. ال بٸزدە تويدا بيلەۋگە ىڭعايلى ەندەر, ونىڭ سٶزٸ دە جەڭٸل-جەلپٸ, مەن-ماعىناسىز. بۇل مەسەلەگە مەن دە بٸراز ۋاقىت نالىدىم. ٷزٸلمەيتٸن بٸر ٷمٸت بار, بەلكٸم جٷرە كەلە تٷزەلەر. «سٶز تٷزەلدٸ, تىڭداۋشى سەن دە تٷزەل» دەگەندەي, قازٸر ەندٸ تىڭداۋشى تٷزەلسە, سٶز دە تٷزەلەر ەدٸ.
– ٶزٸڭٸزدٸڭ شىعارماشىلىعىڭىز تۋرالى ايتىپ كەتسەڭٸز. كەيٸنگٸ شىققان ٶلەڭ جيناقتارىڭىز? جەتٸستٸكتەرٸڭٸز تۋرالى ايتىپ ٶتسەڭٸز.
– بٸز دە حال قادٸرٸمٸزگە جازىپ جٷرمٸز. بىلتىر «جاڭا قازاقستاننىڭ ەدەبي-تانىمدىق پانوراماسى» بويىنشا ۇلىتاۋ وبلىسىن العانمىن. سول وبلىس جايلى جازعان ٶلەڭدەرٸم بٸر جيناق بولىپ جارىق كٶردٸ. كەيٸنگٸ جۇمىسىم سول مەنٸڭ. بىلاي ەندەرگە ارا-تۇرا سٶز جازىپ تۇراتىنىم بار. ٶلەڭ جازىپ جٷرمٸن, ٶزٸم ٷشٸن جازىپ جٷرمٸن. سەبەبٸ ول كيەلٸ دٷنيە. كەي ادامدار تۆورچەستۆولىق كەش بەرسەڭٸزشٸ دەپ جاتادى. ٶزٸم وعان ەلٸ ەرتە دەپ ەسەپتەيمٸن. بٸلمەيمٸن ەندٸ, مۇنداي كەرٸتارتپا دٷنيەلەر دۇرىس ەمەس تە شىعار. بٸراق ٶزٸم ەرتە دەپ ويلايمىن. ۋاقىتىندا بەرٸ بولا جاتار.
– سۇحباتىڭىزعا راقمەت!
سۇحباتتاسقان انارا باۋىرجانقىزى
وقي وتىرىڭىز: نۇرتاس تۇرعانبەك: "تٷندەگٸ جالعىزدىقتىڭ جان ايقايى..."
