جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ تارالۋىمەن ادامزات بالاسىنىڭ جاڭا تەحنولوگييالاردىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸگٸ كٷن سايىن ارتىپ كەلەدٸ.
ادام سيياقتى سانا-سەزٸمگە يە, بەلگٸلٸ تاقىرىپتا وي تٷزٸپ,, ماقساتتى تٷردە ەرەكەت ەتەتٸن روبوتتار بٸزبەن قاتار ٶمٸر سٷرەتٸن ەلەمدٸ ەلەستەتٸپ كٶرٸڭٸزشٸ. ولاردىڭ بٸزدەن ايىرماشىلىعى – دەنەسٸ جاساندى مەحانيزمدەردەن قۇراستىرىلىپ, قالاعان ۋاقىتتا قوسىپ نەمەسە سٶندٸرٸپ قويۋعا بولاتىنىندا.
عىلىمي فانتاستيكالىق فيلمدەر شىندىققا اسىپ, روبوت دوستارىمىز بٸزدٸڭ ٶمٸرٸمٸزدٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸنە اينالعان ۋاقىتتا كٶپتەگەن ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەر تۋىنداۋى مٷمكٸن. مىسالى, بٸز ولاردىڭ الدىندا قانداي جاۋاپكەرشٸلٸك سەزٸنەمٸز? ولاردىڭ بٸزگە قاتىستى قانداي جاۋاپكەرشٸلٸگٸ بار? ولاردىڭ قانداي قۇقىقتارى قورعالۋى كەرەك? وسى سيياقتى جاۋاپكەرشٸلٸك پەن ار-ۇجدان تاقىرىبى يان ماكەۆاننىڭ «Machines Like Me» اتتى سوڭعى رومانىندا قوزعالادى. رومانداعى باستى وقيعا ادام سيياقتى سانالى ەرەكەت ەتەتٸن, سۇلۋ دا سىمباتتى روبوت ادامنىڭ اينالاسىندا ٶربيدٸ. جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى, ٶنەرتاپقىش عالىم الان تيۋيڭنٸڭ كەرەمەت ٶنەرتابىسىن ادامدى چارلي ٶز ماقساتى ٷشٸن ساتىپ الادى. ٶتە اقىلدى ەرٸ تاپقىر ادام چارليدٸڭ عاشىعى ميرانداعا جاساعان زەرتتەۋٸندە ونى «ٶتٸرٸكشٸ, زالىم» دەپ شىنايى بەينەسٸن اشادى. رومان بارىسىندا ادام چارلي مەن ميراندانىڭ وزبىرلىعىنا قارسى شىعىپ, ەدەپتٸلٸك قاعيدالارىن بەرٸك ۇستانادى. اۆتور روماننىڭ سوڭىندا وقىرمانعا ادامدى ادام ەتكەن قانداي قاسيەت ھەم جاساندى ينتەللەكتٸنٸڭ الدىنا جاۋاپكەرشٸلٸك ۇستانۋ كەرەكپٸز بە دەگەن وي تاستايدى.
سانالى ماشينا رەتٸندە روبوتتارعا قۇرمەت كٶرسەتۋ مەسەلەسٸ ٷنەمٸ قىزىعۋشىلىق تۋعىزاتىن تاقىرىپ. بٸراق ەكٸ ٷلكەن ارگۋمەنت ەسەبٸنەن, بۇل تاقىرىپ ٶز ماڭىزىن جويادى.
بٸرٸنشٸ, روبوتتاردىڭ ادامدارمەن قاتار ٶمٸر سٷرۋٸ مٷمكٸن ەمەس. ەكٸنشٸ, جاۋاپكەرشٸلٸك پەن ار-ۇجدان مەسەلەسٸ ادامزات بالاسى عانا تەن سيپات. دەگەنمەن, بۇل ارگۋمەنتتەردٸ ەلٸ دە تالقىلاۋعا بولادى.
سانا, ماتەرييا جەنە جاڭا قاسيەتتەر
بٸزدٸڭ تٷسٸنٸگٸمٸزدەگٸ ادامنىڭ ساناسى, ويلاۋ قابٸلەتٸ, سەزٸمدەرٸ قولدان جاسالعان «كومپيۋتەر ادامدارعا» ەش ۇقسامايدى. ادامنىڭ ميى مەن سانا سەزٸمدەرٸ ماشينانىڭ ساناسىنان ٷلكەن ايىرماشىلىق تۋعىزادى.
فرانتسۋز ەلەۋمەتتانۋشىسى ەميليا ديۋرحامنىڭ ايتۋىنشا, ەلەۋمەتتٸك عىلىمداعى بٸز ٷشٸن ۇساق-تٷيەك بولىپ كٶرٸنگەن نەرسەلەرگە مۇقييات بولۋىمىز كەرەك. تٸل سيياقتى ەلەۋمەتتٸك قۇبىلىس پسيحولوگييالىق جەنە بيولوگييالىق قاسيەتتەرگە يە ادامدار قولدانباعان جاعدايدا تٸرشٸلٸگٸن جوياتىن ەدٸ. الايدا, بٸزدٸڭ ايتىپ وتىرعان ەلەۋمەتتٸك قۇبىلىستى تەك قانا پسيحولوگييالىق نەمەسە بيولوگييالىق قاسيەتتەرمەن بايلانىستىرۋعا بولمايدى.
جاڭا قاسيەتتەر بارلىق عىلىم سالاسىندا كەزدەسەدٸ. مەسەلەن, كومپيۋتەر دەگەنٸمٸز مٸندەتتٸ تٷردە پلاستيك, ەلەكترلٸك سىم, سيليكون چيپتەن تۇرماۋى مٷمكٸن. سول سيياقتى, كومپيۋتەردەگٸ وپەراتسييالاردى ونىڭ جەكەلەگەن بٶلشەكتەرٸنٸڭ قاسيەتتەرٸنە قاراپ تٷسٸندٸرە المايمىز. كومپيۋتەر تولىققاندى جۇمىس ٸستەۋٸ ٷشٸن, جوعارىدا ايتىلعان كومپونەنتتەر بٸرٸگٸپ, ەلەكترگە جالعانۋى كەرەك. ال كومپيۋتەرلەر بٸر-بٸرٸمەن بايلانىسقا تٷسكەن كەزدە, ينتەرنەت پايدا بولادى. بٸراق ينتەرنەت پەن زاتتىق سيپاتقا يە كومپيۋتەردٸڭ بٸر-بٸرٸنە ۇقسامايتىن قۇبىلىس ەكەنٸ ايدان انىق.
سول سيياقتى, سانا ميمەن بايلانىسسا, مي مولەكۋلالاردان, مولەكۋلا اتومداردان مەن باسقا دا ۇساق بٶلشەكتەردەن تۇراتىنىن بٸلەمٸز. وسىنداي ەرتٷرلٸ بٶلشەكتەر بٸرٸككەن كەزدە عانا مي سيياقتى كٷردەلٸ ماتەرييا پايدا بولادى.
سوندىقتان ادام ويلانىپ, شەشٸم قابىلداۋى ٷشٸن ساناسىن پايدالانعانى سيياقتى, بٸر كٷنٸ روبوتتاردا سونداي قاسيەتكە يە بولادى. بۇل نەرسە ەرتە مە, كەش پە, ٸسكە اسۋى مٷمكٸن جەنە كەز كەلگەن ادام بۇل تەورييامەن داۋلاسا الادى.
روبوت اداممەن تەڭ بە?
بٸز قايتىس بولعان ادامدار جايلى ەستەلٸكتەرگە قۇرمەت كٶرسەتكەنٸمٸز سيياقتى, بولاشاق ۇرپاق ٷشٸن قولدا بار رۋحاني, ماتەريالدىق بايلىعىمىزدى مۇرا ەتٸپ قالتىرعىمىز كەلەدٸ. الايدا, ولاردىڭ بيولوگييالىق (نەمەسە جاساندى) دەنەلەرٸ بولماسا دا, ادامگەرشٸلٸك قاسيەت ارقىلى ولاردىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ سەزٸنەمٸز. بۇدان كٶرەتٸنٸمٸز, بٸرەۋگە ادامگەرشٸلٸكپەن قارىم-قاتىناس قۇرىپ, ونى قۇرمەتتەۋ ٷشٸن ونىڭ تٸرٸ بولۋى شارت ەمەس.
سەيكەسٸنشە, كٷندەردٸڭ كٷنٸندە اقىلدى روبوتتارعا دا قۇرمەت كٶرسەتۋ مەسەلەسٸ ابستراكتٸلٸ اكادەمييالىق تاقىرىپ بولماۋى مٷمكٸن. سول سەبەپتٸ دە, تسيفرلىق دەۋٸردەگٸ ٶزگەرٸستەر ادام بالاسىنىڭ اقىلىنا سىيمايتىن دٷنيەلەرگە باستاپ, تاڭعاجايىپ جاڭالىقتارعا جول اشۋى ىقتيمال.
ماقالانىڭ تٷپنۇسقاسى: independent.co.uk
