«ەرينە, سۋىق قايعى, سۋىق قايعى,
كٶڭٸلٸن حالقىڭ بٸراق سۋىتپايدى.
ەگەر دە حالىق ٶزٸن ۇمىتپاسا,
باقۇل بول, حالقىڭ سەنٸ ۇمىتپايدى» دەپ قازاقتىڭ اقيىعى م.ماقاتاەۆ جىرلاعانداي م.ەۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتٸك اكادەمييالىق دراما تەاترىندا ۇزاق ۋاقىت قىزمەت جاساعان, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن ارتيسٸ, «قۇرمەت» وردەنٸنٸڭ يەگەرٸ باقىت جانعاليەۆا ٶمٸردەن وزدى.
جارتى عۇمىرىن تەاترعا, جالپى عۇمىرىن ٶنەرگە ارناعان تالانتتى اكتيسا ەل جادىندا ەڭسەلٸ وبرازدارمەن ساقتالاتىنى انىق.
بۇل قازا قازاق ٶنەرٸنٸڭ قابىرعاسىن قايىستىرىپ كەتتٸ. مارقۇمنىڭ وتباسىنا, تۋعان-تۋىستارىنا قاراشاڭىراق اتىنان قايعىرا كٶڭٸل ايتامىز.
مارقۇمدى اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالۋ رەسٸمٸ م.ەۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتٸك اكادەمييالىق دراما تەاترىندا دٷيسەنبٸ كٷنٸ ساع.10.00-دە ٶتەدٸ.
ٶمٸرٸنٸڭ سوڭعى سەتتەرٸندە بەرگەن سۇحباتىنا بٸر سەت نازار اۋدارايىق!
بيىل قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن ارتيسٸ, «قۇرمەت» وردەنٸنٸڭ يەگەرٸ باقىت جانعاليەۆا 70 جاسقا تولىپ وتىر. اكتريسامەن سەتٸ تٷسٸپ سۇحباتتاسقان ەدٸك...
- ٶمٸر ساحناسىنان تەاتر ساحناسىنا قالاي كەلدٸڭٸز?
- مەن اقتٶبە وبلىسى, شالقار اۋدانىنىڭ,13-شٸ اۋىل "ايشۋاقتا" دٷنيەگە كەلٸپپٸن. بۇل اتاقتى ت.احتانوۆ, ت. بەسەنوۆتەر تۋعان توپىراق. مەكتەپ بٸتٸرگەن ەر تٷلەك ٶمٸردەن ٶز جولىن ٸزدەيدٸ عوي. مەندە ويعا باتتىم. اقىرى, اقتٶبەدەگٸ پەداگوگيكالىق ۋچيليششەگە قۇجاتىمدى تاپسىرىپ ەدٸم, الگەبرادان تٶمەن باعا الىپ قالدىم. قىزدار نامىسشىل كەلەدٸ. «شىنتاستىڭ قارىنداسى وقۋدان قۇلاپتى!» دەگەن سٶزدەن ۇيالدىم. قالانى ارالاپ, حابارلاندىرۋلار ارقىلى ٸزدەپ جٷرٸپ, تٷبٸندە اۋىلعا قايتپايمىن دەپ شەشٸم قابىلداپ, مەدەني-اعارتۋشىلىق ۋچيليششەسٸنە تٷستٸم. سول كەزدەگٸ ويىم; «توپتالىپ تۇرىپ حور ايتقاننىڭ نەسٸ قىزىق?», «ديريجەرگە تاياق ۇستاۋدىڭ قاجەتٸ قانشا?», «شاڭ-شاڭ كٸتاپتىڭ ورتاسىندا وتىراتىن كٸتاپحاناشى بولعاننىڭ نەسٸ جاقسى?», «ال, مىنا تەاترالنىي شە?», «قازاقستان ەيەلدەرٸ» جۋرنالىنىڭ مۇقاباسىنا شىققان سۇلۋ دا, سىمباتتى حاديشا بٶكەەۆا اپامداي بولسام با ەكەن?»... قويشى, سونىمەن اكتريسا بولامىن دەپ بەل بۋدىم...
- «ساباقتى ينە سەتٸمەن» دەگەندەي...
- اسىقپا, قاراعىم! مەن ەلٸ ۋچيليششەدە وقىپ جٷرمٸن عوي. (جىلى جىميىپ). بٸر نەرسەنٸ باستاسام, نەتيجەسٸنە جەتپەي تىنىشتىق تاپپايتىن اداممىن. تابيعاتىم سونداي. ونىڭ ٷستٸنە ى.نوعايباەۆ, ر.مۇقاەۆا, م.بايزاقوۆالارمەن بٸرگە وقىعان كٶرنەكتٸ اقىن مەرييام حاكٸمجانوۆانىڭ ٸنٸسٸ, تٸلەپبەرگەننٸڭ بالاسى نۇراش جيەنعاليەۆ ماعان دەرٸس بەردٸ. «باقىت, سەن مٸندەتتٸ تٷردە اكتريسا بولۋىڭ كەرەك. الماتىعا بار. ٶنەردٸڭ جولىنا تٷس. ۋاقىت وزدىرما!»- دەپ جيٸ ايتاتىن. مەن نەگٸزٸ اكتريسا بولامىن دەپ ويلاماعان اداممىن.
- بٸر سۇحباتىڭىزدا "بٸزدٸڭ اۋىل قۇمداۋىت جەر. جاۋىن جاۋسا ەپ-سەتتە جەرگە سٸڭٸپ كەتەدٸ. بالالار جينالىپ قۇمنىڭ اينالاسىن قازىپ, ينەدەن راديو جاساپ "گوۆوريت موسكۆا! موسكوۆسكوە ۆرەميا سەم چاسوۆ ۋترا!» - دەپ حابار تاراتقاندا ٸزٸنشە قايتالاپ, جٷرگٸزۋشٸنٸڭ داۋىسىن اينىتپاي كەلتٸرٸپ, كٶرشٸلەردٸ تاڭ قالدىرىپ جٷرەتٸنمٸن!" دەگەن ەكەنسٸز?
- يە, مەنٸڭ داۋسىم ەرەكشە جۋان ەدٸ. ٶز باسىم نەزٸك, پەك سەزٸمدٸ داۋىستارعا قاتتى قىزىعاتىنمىن. اكتريسا ٷشٸن داۋىس ٶتە ماڭىزدى. سونىمەن بٸرگە اقىل, بٸلٸم دە كەرەك. كٶرەرمەنگە ويىڭدى جەتكٸزۋ – ٶتە تاباندى ەڭبەكتٸ قاجەت ەتەدٸ. ەدەتتە داۋىس ارقىلى كەيٸپكەرٸڭنٸڭ سەزٸمٸن, ويىن, مٸنەزٸن كٶرسەتە الاسىڭ. سونىمەن قاتار, وقيعانىڭ ٶربۋٸنە ەرٸپتەسٸڭنٸڭ سٶزٸنە قابىسۋ ٷشٸن كٷش سالىپ ەڭبەكتەنۋ وڭاي شارۋا ەمەس. اكتريسانىڭ ٶتە قاجەتتٸ قارۋى - ٷن بەرۋ دەسەك قاتەلەسپەيتٸن شىعارمىز.
- تەاتر ينستيتۋتىنىڭ اكتەرلٸك بٶلٸمٸن اياقتادىڭىز عوي?
- مەن رابيعا اپايدىڭ شەبەرلٸك سىنىبىنا تٷستٸم. ەنۋار, نۇرقانات, عازيزا, ۇلجان بەسەۋٸمٸز اپايدىڭ العاشقى كۋرسىمىز. ەكٸنشٸ كۋرستان باستاپ تەاتردا قويىلىپ جاتقان سپەكتاكلدەردٸڭ كٶپشٸلٸك ساحناسىنا شىعىپ جٷردٸك. 1969 جىلى ەنۋار ەكەۋمٸز تەاترعا جۇمىسقا كٸردٸك. مەنٸڭ العاشقى رٶلٸم – بايان ەدٸ...
- ەزەربايجان مەديۇلى مەمبەتوۆ: «مەن ۇلى دراماتۋرگ ع. مٷسٸرەپوۆتٸڭ «قوزى كٶرپەش - بايان سۇلۋىن» جاڭاشا ساحنالاعىم كەلدٸ. قوزى مەن باياننىڭ سٷيٸسپەنشٸلٸگٸنە قاتىستى كٶپ دەرەكتەر كٷندەلٸكتٸ تۇرمىستاعى كٷيٸپ-جانۋ ەمەس, "ماحابباتقا قۇرىلعان تۇزاق" دەپ ۇعاتىنمىن. كەزٸندە ىدىرىس نوعايباەۆ ويناعان قاراباي, ەنۋار مولدابەكوۆ ورىنداعان جانتىق, اسانەلٸ ەشٸموۆ سومداعان قودار زۇلىمدىقتىڭ باستى كەيٸپكەرلەرٸ ەمەس پە?! مەن جاستاردى وسىنداي قاتىگەزدٸكتەن ساقتاندىرعىم كەلدٸ. قاندى جورىقتاردا سٷيگەن جارىنا سٷيەۋ بولعاندار بارشىلىق! ماعان باتىر بايان كەرەك بولدى. باقىت جانعاليەۆا مەن تٸلەكتەس مەيراموۆ بەيگەگە قوسىلعان قوس جٷيرٸكتەي تٸزگٸن بەرمەستەن, كٶرەرمەن قوشەمەتٸنە بٶلەندٸ!», - دەپ پٸكٸرٸن بٸلدٸرٸپتٸ.
- ەزەربايجان اعامىز بٸزگە «ستو لەت دۋماي!» دەيتٸن. وسى سٶزبەن قانشاما تەر تٶكتٸك... ٷزدٸكسٸز جۇمىس جاسادىق. ەڭبەگٸمٸز جاندى. تەاتر جىل سايىن مەسكەۋگە ەسەپ بەرٸپ تۇراتىن. بٸز تالعامى بيٸك كٶرەرمەندەر مەن كەۋدەسٸن سوققان مٷيٸزٸ قاراعايداي سىنشىلاردىڭ الدىندا ٶنەر كٶرسەتەتٸنبٸز. سول كەزدە تەاتر سىنشىلارى مەن جايلى «سوۆەتسكايا كۋلتۋرا» گازەتٸندە «تاۋدان تاسقا سەكٸرگەن, ەلٸكتٸڭ لاعىنداي!», ال, «وگونەك» جۋرنالىندا «قازاق اكتريسالارى مىقتى, وعان دەلەل باقىت جانعاليەۆانىڭ – بەتيماسى!» - دەپ قالام تەربەگەن. سونىڭ بەرٸن ايتا بەرٸپ, ماقتانعانىما جول بولسىن! (كٷلٸپ الدى).
- تەاتردىڭ ٶمٸرٸڭٸزدە الاتىن ورنى قانداي?
- تەاترعا كەلٸپ قالىپتاستىم, ارمانىما قول سوزدىم! تەاتر ماعان ٶمٸر ساحناسىندا دا تالاي تاۋسىلماس قازىنا سىيلادى. تٶرتكٷل دٷنيەنٸڭ قىر-سىرىن ۇقتىردى. ەۋەزوۆ تەاترى – مەنٸڭ كيەلٸ دە قاسيەتتٸ قاعبام سيياقتى. سولاي ۇق, قىزىم! ٶمٸرگە بٸر كەلەر ۇلىلارمەن كەڭەس وداعى كەزٸندە بٷكٸل وداقتىق رەسپۋبليكالاردى ارالاپ شىقتىق. سەركە, سەبيرا, حاديشا, فاريدا, بيكەندەي تۇلعالاردى ايتپاعاندا, بٷگٸندە ەسٸمدەرٸ سيرەك اتالىپ جٷرگەن اتايبەك جولىمبەكوۆ, راحمەتوللا سەلمەنوۆ, سەيفوللا تەلعاراەۆ, كٷلەش سەكسەنباەۆا, جامال جالمۇحامبەتوۆالارمەن ساحناعا بٸرگە شىققانىمنىڭ ٶزٸ ٷلكەن باقىت ەمەس پە?! «قوزى كٶرپەش – بايان سۇلۋدان» كەيٸن «قان مەن تەر», «اقان سەرٸ-اقتوقتى», «فارحاد پەن شىرىن», «اقبٸلەك» سيياقتى الپىستان اسا قويىلىمدا باستى رٶلدٸ وينادىم.
- كينوعا دا تٷستٸڭٸز,يە?
- اكتەر كينونى تاڭدامايدى, كينو اكتەردٸ ٶزٸ ٸزدەيدٸ ەكەن. ارا-تۇرا شاقىرتۋلار بولىپ تۇرادى. «قورعانسىزدىڭ كٷنٸ» شىعارماسىنىڭ جەلٸسٸ بويىنشا تٷسٸرٸلگەن «چاس ۆولكا» جەنە "كەك"فيلمدەرٸنە تٷستٸم.
- ٶمٸردەگٸ جەنە ساحناداعى باقىت جانعاليقىزىنىڭ قانداي ايىرماشىلىقتارى بار?
- قانشا ارتيست بولسام دا ٶمٸردە ماعىناسىز رٶلگە كٸرۋگە تىرىسپايمىن. شىنايىلىقتى جاقسى كٶرەمٸن.
- ۋاقىتىڭىزدى بٶلٸپ, سۇراقتارىمىزعا جاۋاپ بەرگەنٸڭٸزگە راحمەت!
سۇحباتتاسقان – ەرجان توقتار, مۇقاش مەيٸرٸم
مۇحتار ەۋەزوۆ تەاترىنىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
