اقش‒قىتاي ساۋدا قاقتىعىسى: سيرەكجەر ەلەمەنتتەرٸ قىتايدىڭ گەوساياسي قارۋىنا اينالدى ما?

سيرەكجەر ەلەمەنتتەرٸ  گەوساياسي قارۋعا اينالدى

قىتاي‒اقش اراسىنداعى ساۋدا قاقتىعىسى كەلەشەكتە سيرەكجەر ەلەمەنتتەرٸنٸڭ جەتكٸزٸلٸمٸنٸڭ ٷزٸلۋٸنە الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن, بۇل ٶز كەزەگٸندە ٶندٸرٸستٸڭ كەشٸگۋٸنە جەنە توقتاتىلۋىنا ەسەر ەتەدٸ. اقش گەولوگييالىق قىزمەتٸنٸڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا 2020 جەنە 2023 جىلدار ارالىعىندا بۇل ەلدٸڭ ٶندٸرسٸنە كەرەكتٸ سيرەكجەر ەلەمەنتەرٸنٸڭ كەم دەگەندە 70 پايىزى قىتايدان يمپورتتالعان.

سوڭعى جىلدارى اقش سيرەكجەر رەسۋرستارىن ەرتاراپتاندىرۋعا مٸندەتتەلدٸ, بٸراق ول ەلٸ دە نەگٸزٸنەن قىتايعا سٷيەنەدٸ. ەلەمدٸك ساياساتكەرلەر اقش-تىڭ قىتايدى قۋىپ جەتۋٸ ٷشٸن ەلٸ كٶپ جول بار ەكەنٸن جەنە وسى كەزەڭدە قىتايمەن بٸرگە ٶمٸر سٷرۋگە تىرىسۋى كەرەكتٸگٸن اتاپ كٶرسەتەدٸ.

امەريكا قۇراما شتاتتارىندا جالعىز بەلسەندٸ سيرەكجەر ەلەمەنتتەرٸ ٶندٸرٸس ورىنى بار ‒ ول كاليفورنيياداعى ماۋنتين‒پاسس. بٸراق ول كەيبٸر سيرەك ەلەمەنتتٸ بٶلە المايدى. ونى ٶڭدەۋ ٷشٸن قىتايعا جٶنەلتۋٸ كەرەك. اقش قورعانىس مينيسترلٸگٸ كەن ورىنىنا يەلٸك ەتەتٸن كومپانيياعا جاڭا بٶلۋ قوندىرعىسىن سالۋ ٷشٸن قارجى بٶلدٸ. نىساننىڭ قۇرىلىسى بٸرنەشە ايعا سوزىلادى, بٸراق بۇل دا ٶندٸرٸستٸڭ قاجەتٸن قاناعاتتاندىرا المايدى. اقش قورعانىس مينيسترلٸگٸ سيرەكجەر ەلەمەنتتەرٸن جەتكٸزۋدٸڭ وتاندىق تٸزبەگٸن قۇرۋعا كٶمەكتەسۋ ٷشٸن 439 ميلليون دوللار بٶلۋگە ۋەدە بەردٸ, بٸراق قىتاي سيياقتى تاۋ-كەن جەنە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ تولىق تٸزبەگٸن قۇرۋ ٷشٸن ونداعان جىلدار قاجەت بولۋى مٷمكٸن. 

كارنەگي قورىنىڭ گەوساياسي ساراپشىسى ميلو ماكبرايدتىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ تاڭدا اقش-تىڭ ماڭىزدى پايدالى قازبالارعا نازار اۋدارۋى كەيبٸر شاعىن تاۋ-كەن كومپانييالارىنا بۇرىن ەكونوميكالىق تۇرعىدان قۇندى دەپ سانالماعان نارىقتىڭ كەيبٸر بٶلٸكتەرٸندەگٸ مٷمكٸندٸكتەردٸ كٶرۋگە جاعداي جاسادى. «وسى شاعىن تاۋ-كەن ٶندٸرۋشٸ كومپانييالار كازٸرگٸ تاڭدا قىتاي‒اقش ساۋدا قاقتىعىستارىندا تەۋەكەلشٸل رٶل اتقارۋدا;  قىتايدان تىس ەلدەرلەگٸ جوبالاردىڭ قۇنى ارتا تٷستٸ». 

كەلەشەكتەگٸ اقش‒قىتاي ساۋدا قاتىناستارىندا سيرەكجەر ەلەمەنتتەرٸ ساياساتى نەمەسە ديپلوماتيياسى ماڭىزدى رٶل اتقارادى. ەسٸرەسە ەلەكتروندى تەحنيكا كٷنەن كٷنگە دامىعان سايىن سيرەكجەر ەلەمەنتتەرٸنە سۇرانىس ارتا تٷسەدٸ. كازٸرگٸ اقش پەن قىتاي ساۋدا قاقتىعىسىندا اقش قىتايدىڭ كەيبٸر تاۋارىنا 30 پايىزدان جوعارى, تٸپتٸ كەيبٸر قىتايدان تٸكەلەي ٶندٸرٸلەتٸن تاۋارعا 80 پايىزعا دەيٸن سالىق سالعانان بٸلەمٸز. وسىنداي جاعدايدا قىتاي سيرەك توپىراق ەكسپورت ساياساتىنا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋٸ مۇمكٸن.