اقش ازييانىڭ قاي ەلٸنە راكەتا ورنالاستىرۋى مٷمكٸن? نۇر-سۇلتاندا ٶتٸپ جاتقان Astana Club ساياسي فورۋمىنىڭ وتىرىسىندا امەريكالىق جەنە رەسەيلٸك ساراپشىلار وسى مەسەلەگە قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات تٸلشٸسٸ.
«ازيياعا ورتا جەنە شاعىن قاشىقتىقتاعى راكەتالاردى ورنالاستىرۋ – كەلەشەكتە تالقىلاناتىن مەسەلە. قىتايمەن تەكەتٸرەستە ٶز وداقتاستارىن قولداۋ ٷشٸن اقش-تىڭ ازيياعا راكەتا ورنالاستىرعىسى كەلەتٸنٸ جايلى ايتىلىپ جاتىر. الايدا بٸرٸنشٸدەن, مەن ەشقانداي تەكەتٸرەستٸ كٶرٸپ تۇرعان جوقپىن. ەكٸنشٸدەن, دەل قازٸرگٸ كٷنٸ جەرٷستٸ راكەتالارىن امەريكالىقتار قاي مەملەكەتكە قويعىسى كەلەتٸنٸ تٷسٸنٸكسٸزدەۋ. ٶيتكەنٸ, اقش بٸر كەزدەرٸ زىمىرانعا قارسى THAAD قارۋىن وڭتٷستٸك كورەياعا قويعىسى كەلگەن ەدٸ. وسىدان كەيٸن قىتاي وڭتٷستٸك كورەياعا, كورەي تاۋارلارىنا بويكوت جارييالاعان بولاتىن. شىندىعىندا, قىتايدىڭ كٶرشٸ ەلدەرگە ىقپال ەتە الاتىن ەكونوميكالىق تەتٸكتەرٸ ايتارلىقتاي سالماقتى. راكەتالار جاپونيياعا قويىلۋى مٷمكٸن. بٸراق, ول جاققا قويسا, قاۋٸپ قىتايعا عانا ەمەس, رەسەيگە دە تۋىندايدى. اۆسترالييا دەسەك, اقش 5 مىڭ شاقىرىمعا ۇشىرارلىق راكەتالاردى ەلٸ جاساعان جوق. ەۋروپاعا قويسا, وندا كەزەكتٸ داعدارىس باستالادى. سوندىقتان, امەريكالىق ەرٸپتەستەر راكەتالارىن دەل قاي جەرگە قوياتىنىن بايقاپ كٶرەلٸك», - دەدٸ رەسەيلٸك پير ورتالىعىنىڭ تٶراعاسى, گەنەرال-لەيتەنانت ەۆگەنيي بۋجينسكيي.
بۇل مەسەلەگە قاتىستى 2007-2012 جىلدار ارالىعىندا سلوۆەنييا پرەزيدەنتٸ بولعان دانيلو تيۋرك تا پٸكٸر بٸلدٸردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلەم مەملەكەتتەرٸ اراسىندا سەنٸم دەڭگەيٸ تٶمەندەپ بارا جاتىر. بۇل – ناعىز ساياسي پروبلەماعا اينالعان.
«قازٸرگٸ ۋاقىتتا سەنٸم اتاۋلىعا سەلكەۋ تٷسكەنٸن انىق باقىلاپ وتىرمىز. اتالعان مەسەلەگە قاتىستى ايتارىم: ەڭ باستىسى, ەشكٸم دە ەشبٸر جەرگە راكەتا ورنالاستىرماعانى ابزال. ەكٸنشٸدەن, مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن بەلگٸلٸ بٸر جەردە فورمالدان تىس پروتسەسس باستاعان دۇرىس. سەنٸمنٸڭ تٷسٸپ كەتكەنٸن ەسكەرسەك, سالماقتى كەلٸسسٶزدەردٸ جٷرگٸزەرلٸك دەل قازٸر جاعداي جوق. بٷگٸن بٸز قازاقتسان استاناسى نۇر-سۇلتان قالاسىندا باس قوسىپ وتىرمىز. قازاقستاندا بەيبٸت پروتسەسستەردٸ ۇيىمداستىرۋدا مول تەجٸريبەسٸ بار. يادرولىق قارۋلاردان بەيبٸت اۋماقتاردى قۇرۋدا بۇل ەل زور جەتٸستٸككە جەتتٸ. ودان بٶلەك, قازاقستان سيرييا مەسەلەسٸ شەشۋدە اسا بەلسەندٸلٸك تانىتتى. استانا پروتسەسٸن ايتىپ تۇرمىن. سوندىقتان, دەل وسىنداي فورمالدان تىس پروتسەستٸ قازاقستان باستاي الار ەدٸ», - دەدٸ ول.
ال اقش-تىڭ كارنەگي قورىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ ەۆان فەيگەنباۋمنىڭ سٶزٸنە قۇلاق اسساق, قازٸرگٸ ەلەمدٸك جاعدايدا اقش پەن قىتايدىڭ بەسەكەسٸن رەتتەۋ ٸسٸنە ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر.
«امەريكالىق-قىتايلىق احۋال جايلى: بٷگٸنگٸ كٷنٸ قىتاي مەن اقش-تىڭ ەلەم ەلدەرٸنە سالىپ وتىرعان ينۆەستيتسيياسى قىرۋار ەكەنٸ بەسەنەدەن بەلگٸلٸ. ودان بٶلەك, اقش اۋماعىندا وقىپ جاتقان شەتەلدٸك ستۋدەنتتەردٸڭ 40 پايىزى – قىتايلىقتار. سوندىقتان, بۇل – بەسەكەلەستٸك مەسەلەسٸ عانا ەمەس, ول – ەكونوميكالىق جارىس. بۇل تەكەتٸرەس كونتينەنتتەگٸ ەلدەرگە قۇيىلىپ جاتقان كاپيتالدى توقتاتىپ تاستاۋى دا مٷمكٸن. بەسەكەنٸڭ بەسەڭدەۋٸنٸڭ ەشقانداي جولى كٶرٸنٸپ وتىرعان جوق. ەلبەتتە, بەلگٸلٸ بٸر پوزيتيۆتٸ ەلەمەنتتەر بار. بٸراق, ولار شىنايى ەمەس. سول سەبەپتٸ قىتايلىق-امەريكالىق احۋالدىڭ جايى وسىلاي. بەرٸن ىسىرىپ, امەريكا مەن قىتاي بەلگٸلٸ بٸر كەلٸسٸمگە كەلسە دە, بۇل مەمٸلە قوردالانىپ قالعان مەسەلەلەردٸ شەشە المايدى», - دەدٸ ەۆان فەيگەنباۋم.
ايتا كەتسەك, وسى جازدا euronews اقپارات كٶزٸ اقش-تىڭ ازيياعا ورتا قاشىقتىقتاعى ورتاشا قاشىقتىقتاعى راكەتالاردى قويعىسى كەلەتٸنٸ تۋرالى حابارلاما تاراتقان بولاتىن. پەنتاگون باسشىسى مارك ەسپەر بۇل تۋرالى اۆستراليياعا جۇمىس ساپارى بارىسىندا مەلٸمدەگەن.
ەسكە سالا كەتسەك, نۇر-سۇلتاندا Astana Club ساياسي فورۋمىنىڭ بەسٸنشٸ وتىرىسى ٶتٸپ جاتىر. وتىرىس بارىسىندا «ەۋرازييا ٷشٸن 10 باستى سىن-قاتەر» تەۋەكەلدەر رەيتينگٸسٸنٸڭ ەكٸنشٸ باسىلىمىنىڭ تۇساۋى كەسٸلدٸ. فورۋم جۇمىسىنا 40-قا تارتا ەلەمدٸك بەدەلدٸ ساراپشى مەن ساياساتكەر قاتىسۋدا.
