بۇل باعىتتا قانداي جۇمىستار جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانى تۋرالى «قازسۋشار» رمك اقمولا فيليالىنىڭ ديرەكتورى دەلٸ ۋەلي قاليۇلى ايتىپ بەردٸ.
- بٸزدٸڭ وبلىس بويىنشا سۋارمالى جەرلەردٸڭ جالپى اۋدانى 2,8 مىڭ گا قۇرايدى. بٸز سۋارمالى سۋدى «نۇرا-ەسٸل» ارناسىنان از عانا تۇتىنۋشىلارعا جەتكٸزەمٸز, بۇل – باۋ-باقشا سەرٸكتەستٸكتەرٸ جەنە «استانا ورمانى», «زەلەنستروي» اق, «Nazarbayev ۋنيۆەرسيتەتٸ» سيياقتى كەيبٸر مەملەكەتتٸك كەسٸپورىندار. بٷگٸنگٸ تاڭدا بٸزدە الداعى ۆەگەتاتسييالىق ماۋسىمدا سۋارۋ ٷشٸن سۋ قورى جەتكٸلٸكتٸ. بٸز سەكۋندىنا 12 تەكشە مەترگە دەيٸن سۋ بەرەمٸز, نەگٸزٸنەن ماۋسىمدىق جەنە جازعى تۇرعىندارعا قىزمەت ەتەمٸز. ماۋسىم سايىن بٸز نەگٸزٸنەن قىرىققابات, قييار, قىزاناق جەنە ت.ب. وتىرعىزامىز. بٸز مامىر ايىنىڭ العاشقى كٷندەرٸندە باستالاتىن الداعى ماۋسىمعا دايىنبىز دەپ ايتا الامىن, نەگٸزگٸ كەلٸسٸمشارتتار ٸس جٷزٸندە جاسالدى.
سونداي-اق, بٸز زەرەندٸ اۋدانىنداعى پودلەسنەن سۋ قويماسىنان كٶكٶنٸس ٶسٸرەتٸن تۇتىنۋشىلارعا سۋ بەرەمٸز.
بٸزدٸڭ وبلىستا ٷش نەگٸزگٸ سۋ قويماسى بار – استانا, سٸلەتٸ جەنە شاعالالى, ولار بويىنشا بٸز نۇر-سۇلتان, كٶكشەتاۋ جەنە ستەپنوگورسك قالالارى ٷشٸن, سونداي-اق شاعالالىداعى ەكٸ كەسٸپورىن ٷشٸن اۋىز سۋ بەرەمٸز.
- جالپى وبلىستا قىس قالاي ٶتتٸ? سۋ تاسقىنى قاۋپٸ بار ما?
- جالپى قىس تىنىش ٶتتٸ, ناۋرىز ايىندا بوران, جاۋىن-شاشىن بولدى. «قازگيدرومەت» رمك جەنە ەسٸل باسسەيندٸك ينسپەكتسيياسىنىڭ دەرەكتەرٸ بويىنشا الداعى كەزەڭدە ەرەكشە پروبلەمالار بولماۋى تيٸس. كٶپ نەرسە سۋ تاسقىنىنىڭ قالاي ٶتەتٸنٸنە بايلانىستى, ال بۇل ٶز كەزەگٸندە جەردٸڭ قالاي قاتقانىنا, توپىراقتىڭ سۋمەن قانشالىقتى قانىققانىنا, مۇنىڭ بەرٸ قالاي ەريتٸنٸنە جەنە ت.ب. بايلانىستى بولادى. بٸزدٸڭ بارلىق گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستارىمىز تاسقىن سۋلاردى قابىلداۋعا جەنە ٶتكٸزۋگە دايىن. تاسقىن سۋلاردىڭ ٶزەن ارنالارى ارقىلى تىنىش ٶتۋٸ ماڭىزدى. بٸراق, سوڭعى جىلدارى جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار ٶزەن ارنالارىن, سونىڭ ٸشٸندە تسەلينوگراد جەنە ارشالى اۋداندارىندا تازارتۋ جۇمىستارىمەن اسا اينالىسا قويمايدى. بۇل ٸس-شارالارعا بيۋدجەتتەن قاراجات بٶلٸنۋٸنە دە بايلانىستى شىعار. سوندىقتان كەيدە ٶزەندەردە كەپتەلٸستەر پايدا بولادى, ٶيتكەنٸ بۇل جەردە ارنالار تازارتىلماعان. كەيبٸر جەرلەردە كٶپٸرلەر ٶزەن ارنالارىنىڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸن ەسكەرۋسٸز سالىنعان, ياعني كٶپٸر قۇرىلىسى كەزٸندە ونىڭ بۇزىلماۋى ماڭىزدى.
بۇل رەتتە نۇر-سۇلتان قالاسى بويىنشا مۇنداي پروبلەمالار جوق, سوڭعى 3-4 جىل ٸشٸندە ەسٸل ٶزەنٸنٸڭ ارناسى تازالاندى, ونىڭ ٸشٸندە تسەلينوگراد اۋدانىنىڭ اۋماعىنا دەيٸن, اينالما جولدىڭ ارتىندا, سونداي-اق تالاپكەر اۋىلىنىڭ اۋدانىندا جاعالاۋدى نىعايتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ. سوندىقتان سۋ تاسقىنى تىنىش ٶتەدٸ دەپ ٷمٸتتەنەمٸز.
بٸز گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستارىمىز ارقىلى سۋدى ساقتاي المايتىنىمىزدى اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. مىسالى, استانا سۋ قويماسىنىڭ سىيىمدىلىعى 410 ملن تەكشە مەتر, بٸز ەلوردانى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن وسى كٶلەمدٸ جيناۋىمىز كەرەك. ەگەر سۋ وسى كٶلەمنەن جوعارى بولسا بٸز ينسپەكتسييامەن كەلٸسٸپ, تيٸستٸ ورگاندارعا (قالا, اۋدان ەكٸمدٸكتەرٸ, تج) بٸر كٷن بۇرىن حابارلاعاننان كەيٸن ونى اعىزۋدى جٷرگٸزەمٸز. وسى ارادا جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ كەيبٸر جاۋاپتى تۇلعالارى بٸز سۋدى نە ٷشٸن اعىزىپ جاتقانىمىزدى تٷسٸنبەي جاتادى. بٸز سۋ قويماسىنىڭ تولۋ دەڭگەيٸنەن اسىپ كەتۋٸنە جول بەرە المايمىز عوي.
سونداي-اق, بۇل تۋرالى ايتقىم كەلەدٸ. تاسقىن كەزەڭٸنٸڭ شىڭى كەزٸندە نەگٸزٸنەن ەسٸل ٶزەنٸنٸڭ جايىلمالارىندا ورنالاسقان جٸبەك جولى, ۆولگودونوۆكا, 42 رازەزد ەلدٸ مەكەندەرٸنٸڭ تۇرعىن ٷي قۇرىلىستارىنا سۋ اعىزىلادى. ياعني, ٶزەن بويىمەن سۋ 42-شٸ ساياحاتتان ٶتٸپ بارا جاتقاندا, تارىلعان جەرلەر بار جەنە ٶزەننٸڭ تٷبٸ كٶتەرٸلٸپ, سۋدى ۇستاپ تۇراتىن تاۋلار مەن كٶپٸرلەر بار. سوندىقتان ونى تازارتۋ قاجەت. ارشالى اۋدانى جٸبەك جولى اۋىلىنىڭ ماڭىندا ٶزەن ارناسى جوق, ول تولىپ كەتكەن, ٶتكەل بار, نەتيجەسٸندە سوڭعى 5-6 جىلدا سول جەردەگٸ سۋ بٶگەلٸپ, كەي كەزدە جاقىن ماڭداعى ٷيلەردٸ سۋ باسادى. بٸز, ەرينە, ٶز تاراپىمىزدان ينسپەكتسييامەن كەلٸسٸم بويىنشا ارتىق سۋدى ٶزەن ارنالارىنا اعىزىپ, ٶز قۇزىرەتٸمٸزدٸڭ شەڭبەرٸندە جاعدايدى جاقسارتۋ ٷشٸن بارلىق قاجەتتٸ شارالاردى قابىلدايتىن بولامىز. بٸراق بۇل مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٷشٸن ارنانى تازارتۋ بويىنشا ٸس-شارالار كەشەنٸ, سونداي-اق تۇرعىن ٷي قۇرىلىستارىن ەسٸل ٶزەنٸنٸڭ جايىلماسىنان كٶشٸرۋدٸ ۇيىمداستىرۋ قاجەت.
سونداي-اق, مىسالى, شاعالالى سۋ قويماسىنان تٶمەن تٸكەلەي ٶزەن جايىلماسىندا جەنە سۋ ارناسىندا «جەلەزنودوروجنيك» ساياجاي الابى ورنالاسقان, بۇل سۋ تاسقىنى كەزٸندە وسى عيماراتتاردى سۋ باسۋعا سەبەپ بولادى. جەنە كراسنىي يار ەلدٸ مەكەنٸنٸڭ اۋدانىندا, كٶكشەتاۋ-كراسنىي يار اۆتوماگيسترالٸنٸڭ استىندا شاعالالى ٶزەنٸنٸڭ سۋ اعىسى بار. كٶكتەمگٸ سۋ تاسقىنى كەزەڭٸندە ول ٶزەن ارناسىنىڭ تولىق ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸن قامتاماسىز ەتە المايدى, بۇل وسى جەرلەردە سۋ كەپتەلٸسٸن تۋدىرادى. سول سەبەپتٸ وسى اۋدانداردا قوسىمشا نٶسەر شىعارۋ قۇرىلىسىن قاراستىرۋ قاجەت دەپ سانايمىز.
بٸز جاعدايدى باقىلاپ وتىرامىز, وبلىس بويىنشا «قازگيدرومەت» رمك بولجامدارىن الامىز, بٸزدە وسى كٶكتەمگە ارنالعان سۋ قويمالارىنىڭ جۇمىس كەستەسٸ بەكٸتٸلگەن, جاعداي ٶزگەرگەن جاعدايدا ولاردى قايتا قارايتىن بولامىز.
- اقمولا وبلىسى بويىنشا الداعى ۆەگەتاتسييالىق ماۋسىمعا جالپى قانداي بولجام بار?
- ٶتكەن جىلدارداعىداي, بٸزدە بيىل دا سۋارمالى سۋ بەرۋ تاپشىلىعى كٷتٸلمەيدٸ. نۇرا ٶزەنٸنەن سۋ الامىز, ارنا ارقىلى قىزمەت ەتەمٸز. سۋ جەتكٸلٸكتٸ, ال ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ ونى ٷنەمٸ جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سونداي-اق, جٸبەك جولى اۋىلىنىڭ ماڭىندا ەسٸل ٶزەنٸ بويىندا جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار توپىراق قورشاۋىن سالعانىن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ, سوندىقتان سۋ كەز كەلگەن جاعدايدا بٸزدٸڭ قورعانىس بٶگەتٸمٸزگە جەتٸپ, ەسٸل ٶزەنٸنٸڭ ارناسىنا جٸبەرٸلەتٸن بولادى.
نۇرا ٶزەنٸندە بٸزدە ترانزيتپەن ٶتەتٸن پرەوبراجەنسكيي ٶتكەلٸ بار, ونىڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ جوعارى.
سونىمەن قاتار, بٸزدە «الۆا» جاسىل الاقابى بار, وندا بٸزدٸڭ ساعالىق سۋارۋ جٷيەسٸندەگٸ سۋ قۇرىلعىلارى ورنالاسقان جەنە وندا شامامەن 230 ملن تەكشە مەتر سۋ جيناي الامىز, سۋ ودان كەيٸن نۇرا ٶزەنٸنە جٸبەرٸلەدٸ. بۇل ٶزەندە كٶپتەگەن تاياز جەرلەر, گيرۋس, تاۋلار بار, ياعني ونىڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ بٷگٸندە ٶتە تٶمەن. بٸزدٸڭ فيليال اقمولا وبلىسى ەكٸمدٸگٸ مەن ەسٸل باسسەيندٸك ينسپەكتسيياسىنا كٶپتەگەن ٶتٸنٸشتەر جٸبەرسە دە وعان قاراماستان, 2015 جىلدان باستاپ جاعداي ناشارلاي باستادى. جەرگٸلٸكتٸ اۋىل ەكٸمدەرٸندە ارنانى قالىپتى جاعدايدا ۇستاۋ ٷشٸن جەتكٸلٸكتٸ قاراجات جوق. نەتيجەسٸندە قاراجار اۋىلىنىڭ تۇرعىن ٷي سەكتورلارىن سۋ باسۋ قاۋپٸ تۋىندايدى, ونىڭ شەتكٸ كٶشەلەرٸ سارقىراما ٶزەنٸنٸڭ جايىلماسىندا جەنە «الۆا» جٷيەسٸنٸڭ سۋارۋ چەكتەرٸندە ورنالاسقان.
نۇرا ٶزەنٸ ارناسىنىڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸنٸڭ تٶمەن بولۋىنا بايلانىستى نۇرا ٶزەن جٷيەسٸنٸڭ سۋ توراپتارىندا تٸرەكتەر جاسالادى. سۋ دەڭگەيٸنٸڭ كٶتەرٸلۋٸنٸڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ – اعاناس اۋىلى اۋدانىندا, تايتٶبە اۋىلىنان تٶمەن ورنالاسقان دەمالىس ايماعى اۋدانىندا زاڭسىز سالىنعان قۇبىرلى ٶتكەلدەر, سونداي-اق ورازاق جەنە سابىندى اۋىلدارى اۋدانىندا ٶزەن ارناسىنىڭ سۋلانۋى. نەتيجەسٸندە بۇل جەرلەردە كٶكتەمگٸ سۋ تاسقىنى كەزەڭٸندە سۋ كەپتەلٸسٸ پايدا بولادى, نەتيجەسٸندە تاسقىن سۋلار قاراجار اۋىلىنىڭ سۋ باسۋ قاۋپٸن تۋدىرىپ, سارقىراما ٶزەنٸنە تٸكەلەي تٷسەدٸ.
بۇرىن «الۆا» جاسىل القابىنىڭ اۋماعىندا قانداي دا بٸر عيماراتتار, قۇرىلىستار سالۋ كٶزدەلمەگەن. وندا بٸلٸك سالىندى, بٸراق ونى ٷلكەن سۋ اعىنىندا جۋۋعا بولادى. وسىعان بايلانىستى نۇرا ٶزەنٸن تازارتۋ جەنە ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸن ارتتىرۋ مەسەلەسٸن شەشۋ ٷشٸن اۋداندىق جەنە وبلىستىق ەكٸمدٸكتەردٸڭ كٶمەگٸ قاجەت.
مىسالى, ەگەر سۋدى قاراعاندى وبلىسىنان اعىزاتىن بولسا, وندا ول بٸزدٸڭ پرەوبراجەنسكيي تورابىنان ٶتەدٸ, ال ودان ەرٸ كەپتەلٸستەر پايدا بولادى, جەنە مۇنداي جاعدايدا ارتىق سۋدى «الۆا» جاسىل القابىن پايدالانۋ قاعيدالارىنا سەيكەس, بٸز دالامەن يلينكا جاعىنا اعىزاتىن بولامىز. وندا بٸزدە 33 شاعىن گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىم بار. ولاردىڭ كٶمەگٸمەن بٸز وسى ماسسيۆتٸ تولتىرۋ ٷشٸن سۋ بەرۋدٸ رەتتەيمٸز. جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ كەيبٸر تۇلعالارى بۇل قۇرىلىستار يلينكا اۋىلىن تاسقىن سۋدان قورعاۋ ٷشٸن قىزمەت ەتەدٸ دەپ سانايدى, بٸراق ٸس جٷزٸندە ولاي ەمەس. «الۆا» جٷيەسٸنٸڭ باستى ماقساتى - شەكتەۋلٸ الاڭداردى تولتىرۋ. بۇل تۋرالى تاعى دا ەسكە سالعىم كەلەدٸ.
- ٶتكەن ماۋسىممەن سالىستىرعاندا باسقا پروبلەمالار نەمەسە ٶزگەرٸستەر بار ما?
- جوعارىدا ايتقانىمداي, بٸزدٸڭ باستى پروبلەمامىز – ٶزەن ارنالارىنىڭ دايىن ەمەستٸگٸ, ولاردىڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸنٸڭ تٶمەندٸگٸ. مىسالى, ٶزەن جاعاسىنداعى جٸبەك جولى اۋىلىندا نەگٸزگٸ ارناعا ٶتە جاقىن جاعالاۋدا تۇرعىزىلعان قۇرىلىستار بار, بۇل ولارعا قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ.
بٸزدٸڭ بارلىق شاعىن جەنە ٷلكەن گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستارىمىز تاسقىن سۋلاردى قابىلداۋعا جەنە ٶتكٸزۋگە جەنە الداعى ۆەگەتاتسييالىق ماۋسىمعا دايىن ەكەنٸن تاعى دا ايتقىم كەلەدٸ.
