فوتو: Pexels.com
اناسى بۇل كٸتاپتى ٷنسٸز عانا قولىنا ۇستاتتى. ەدەتتەگٸ سالماقتى ٷنٸمەن:
بوس ۋاقىتىڭدا وقىپ شىق, — دەدٸ.
شالقار سول كەزدە ون ٷشتە ەدٸ. ول اناسىنىڭ ەربٸر سٶزٸنە ەرەكشە مەن بەرە بەرمەيتٸن. بٸراق بۇل جولى… اناسىنىڭ كٶزٸ ٶزگەشە بولدى. شالقار ونى بايقاماعانداي بولعانىمەن, جٷرەك تٷكپٸرٸنە ەلدەنە ٸلٸنٸپ قالدى.
كەشكٸ اس تىنىش ٶتتٸ. سىرتتان قاراعاندا قاراپايىم وتباسى ەدٸ: اتا-اناسى مۇعالٸم, ٶزٸ مەكتەپ وقۋشىسى. الايدا ٷيدٸڭ ٸشٸندەگٸ ٷنسٸزدٸك كەيدە سٶزدەن دە كٶپ سىر ايتىپ تۇراتىن. شالقار ٶز بٶلمەسٸنە كٸرٸپ, ٷستەل ٷستٸندەگٸ كٸتاپتى قولىنا الدى. “سارعاباندا بولعان وقيعا”. قاراپايىم اتاۋ. بٸراق العاشقى بەتتەن باستاپ ول بۇل وقيعانىڭ باسقا ەكەنٸن تٷسٸندٸ.
وقيعانىڭ ٸشٸندە — كٷرەس بار ەدٸ. ادام مەن ادام, ار مەن امال, ەدٸلدٸك پەن ساتقىندىق اراسىنداعى كٷرەس. ەر كەيٸپكەر شالقارعا تانىس سيياقتى بولدى. اۋىلداعى كٶرشٸلەردٸڭ, مەكتەپتەگٸ مۇعالٸمنٸڭ, كٶشەدەگٸ بٸرەۋدٸڭ جٷزٸ ەلەستەدٸ. ول العاش رەت كٸتاپتاعى وقيعا مەن ٶزٸنٸڭ ٶمٸرٸ اراسىندا ۇقساستىق بار ەكەنٸن سەزدٸ.
كٸتاپتى تٷن ورتاسىنا دەيٸن وقىدى. سوڭعى بەتتٸ جاپقاندا بٶلمە قاراڭعىلىققا باتقان. بٸراق ونىڭ ٸشكٸ ەلەمٸ جارقىراپ تۇرعانداي ەدٸ. ەشكٸممەن كەڭەسپەدٸ. تەك ەرتەڭٸندە اينا الدىندا ۇزاق تۇردى. بٸرتٷرلٸ شەشٸم قابىلداعانداي, ماڭدايىن سيپاپ:
— مەن پوليتسييا قىزمەتكەرٸ بولامىن, — دەدٸ. ەشكٸمگە ەمەس. ٶز-ٶزٸنە.
ۇيقىسىز تٷندەر
جىلدار ٶتتٸ. مەكتەپ, اكادەمييا, العاشقى ۋچاسكەلٸك تەجٸريبە, اۋىلدىڭ شاڭ باسقان جولدارى, قالانىڭ شۋىلداعان كٶشەلەرٸ — بەرٸ ارتتا قالدى. بەرٸ دە بٸر كٸتاپتان باستالعان ەدٸ.
پوليتسييا فورماسىن العاش كيگەن كٷنٸ ول اينالاسىنا قارادى. بەرٸ دە سىرتقى پٸشٸندٸ كٶرٸپ تاڭداندى. ال ونىڭ ٸشٸندە — سول باياعى وت جاناتىن. ول فورمانى تەك كيٸم ەمەس, انت رەتٸندە قابىلدادى.
شالقار ٷشٸن ەر ٸس — سىن ەدٸ. كەز كەلگەن ارىز — ٷلكەن دابىل. ول ەدٸلدٸك ٸزدەگەن ادامعا بەتپە-بەت قاراعاندا, ٶز بەينەسٸن كٶرۋشٸ ەدٸ. سەبەبٸ ول دا بٸر كٷنٸ ەدٸلدٸكتٸ كٸتاپتان ٸزدەگەن.
ۇيقىسىز تٷندەر كٶبەيدٸ. بٸر وقيعا — بٸر ادامنىڭ تاعدىرى ەكەنٸن ول ەرتە تٷسٸندٸ. ەر تاڭدا ٶزٸنەن سۇرايتىن:
— مەن بٷگٸن شىندىققا جاقىن بولدىم با?..
شەن مەن شىندىق
پولكوۆنيك اتاعى بەرٸلگەن كٷنٸ ەلدٸڭ الدىنا شىقتى. قول سوعۋ, قۇتتىقتاۋ, جىلى سٶزدەر. بٸراق ونىڭ ەسٸندە بٸر عانا سەت قالدى: اناسىنىڭ بەينەسٸ. بٸراق ەر جەتٸستٸگٸندە ونىڭ ٷنٸن ەستيتٸن: “ادال بول, بالام…”
سول كٷنٸ كەشكە كەڭ كابينەتتە جالعىز قالدى. جاستىق شاعىنداعى كٸتاپ سٶرەدە تۇر. باياعى ەڭگٸمە. شارشاعان ساۋساقتارىمەن مۇقاباسىن سيپادى. كٸتاپ توزعان. بٸراق ول — ٶزەگٸندەگٸ شىندىقتى جوعالتپاعان.
تەرەزەگە قاراپ وتىرىپ, شالقار ەسكە الدى: ەكٸ ۇلى ٸنٸسٸ دە قۇقىق قورعاۋ قىزمەتٸندە. كٷندەردٸڭ كٷنٸندە ولار دا سول كٸتاپ جايلى سۇراعان. مٷمكٸن, ٶزٸ ەڭگٸمەلەپ بەرگەن بولار. مٷمكٸن, ٶزدەرٸ تاۋىپ وقىعان بولار.
ول قايتادان كٸتاپتى اشادى.
بٸر عانا سٶيلەمگە كٶز توقتاتادى,
“اقيقات كەيدە كەش كەلەدٸ, بٸراق ول ەشقاشان اداسپايدى.”
زاڭنىڭ كٶلەڭكەسٸ
ادام ٸشكٸ ار تازالىعىن جوعالتقان سەتتە — ول زاڭمەن ەمەس, ٶزٸمەن كٷرەسۋدٸ توقتاتادى. شالقار بۇل شىندىقتى ەرتە تٷسٸندٸ. ول زاڭنىڭ قىزمەتٸندە جٷرٸپ, زاڭنىڭ ەدٸلەت پەن ەدٸلەتسٸزدٸك اراسىندا دٸرٸلدەپ تۇرعانىن كٶپ كٶردٸ. كەيدە حاتتامالار ەدٸلەتكە قارسى جازىلادى. كەيدە شىندىق — دەلەلسٸز قالادى.
بٸر وقيعا ونىڭ ساناسىن ويران ەتتٸ.
كٸشكەنتاي اۋىلدا بٸر جاس جٸگٸت ۇرلىق جاسادى دەگەن ايىپپەن ۇستالدى. كۋەگەرلەر بار, دەلەلدەر بار. قىلمىس — ايقىن. بٸراق شالقار جٸگٸتتٸڭ كٶزٸنە قاراعاندا, ونداعى ٷرەي مەن جازىقسىز جاننىڭ جان ايقايىن كٶردٸ. سول سەتتە ٸشكٸ بٸر داۋىسى: “سەن زاڭ الدىندا ەمەس, ار الدىندا تۇرعانىڭدى ۇمىتپا”, — دەدٸ.
ٸستٸ تەرگەي كەلە, ۇرلىقتى باسقا ادامنىڭ جاسىرىپ ٸستەگەنٸ انىقتالدى. ال جاس جٸگٸت — جاي عانا كٷنەھاردىڭ كٶلەڭكەسٸ بولعان.
بۇل وقيعادان كەيٸن شالقار ۇزاق ۋاقىت ٶزٸن كەشٸرە المادى. “نەگە مەن بٸرٸنشٸ سەتتە سەنبەدٸم?” — دەگەن سۇراق ٸشٸن جەپ جاتتى. ول تٷسٸندٸ: زاڭ — قاعازدا, ال ەدٸلەت — ادامدا.
قوعامنىڭ جاراسى
بٸر كٷنٸ ول اناسىن كٶرگەندەي بولدى. تٷسٸندە. اناسى ٷنسٸز عانا قاراپ تۇردى. قولىندا سول باياعى كٸتاپ. بٸراق بۇل جولى بەتٸ اشىق ەدٸ. اناسى ەشتەڭە ايتپادى, بٸراق ونىڭ قاراسى — بارلىق سٶزدەردەن اۋىر بولدى.
ويانىپ كەتكەندە, شالقار كٶپكە دەيٸن كٶزٸن اشا المادى. بٸر نەرسە ٶزەگٸنەن ٷزٸلٸپ تٷسكەندەي. سول كٷننەن باستاپ ول بۇرىنعىدان دا زەيٸندٸ, بۇرىنعىدان دا قىراعى بولدى. سەبەبٸ قوعامنىڭ جاراسى — زاڭمەن عانا تاڭىلمايدى, جٷرەكپەن عانا جازىلادى.
قالادا بولعان بٸر وقيعا ەسٸنەن كەتپەدٸ. بٸر ەيەل, جالعىزباستى انا, ۇلى ٷشٸن دٷكەننەن سٷت ۇرلاپ شىققان. قاراپايىم جاعداي. بٸراق دٷكەنشٸ پوليتسييا شاقىردى. شالقار وقيعا ورنىنا ٶزٸ باردى.
ەيەلدٸڭ كٶز جاسى شىن ەدٸ. ۇلى اۋىرعان. تانىستارى تەرٸس بۇرىلعان. سٷت — جالعىز امال. شالقار ونى ۇستاۋ كەرەك ەكەنٸن تٷسٸندٸ. بٸراق ادام رەتٸندە — كەشٸرۋ كەرەك ەكەنٸن دە سەزٸندٸ.
سول كٷنٸ ول حاتتاما تولتىرمادى. ەيەلگە سٷتتٸ ٶزٸ الىپ بەرٸپ, ٷنسٸز كەتتٸ. كەيٸن سول ەيەل كەلٸپ:
— ۇلىم امان قالدى. سٸزدٸڭ سول سەتتەگٸ تىنىشتىعىڭىز — مەن ٷشٸن ەدٸلەت بولدى, — دەدٸ.
تاريح
قىس. 2017 جىل. شىعىس ٶڭٸرٸنٸڭ تەرٸسكەيٸندەگٸ زىريان تاۋلارى مۇنارتىپ تۇر. تٷن تىنىشتىعىنىڭ استىندا بۇلاقتار سىڭعىر قاعىپ, ورمان ٸشٸنەن اڭقىعان قاراعاي يٸسٸ اسپانمەن سىرلاسىپ جاتقان شاق. تىنىشتىق… بٸراق سىرتتاي عانا. بۇل تىنىشتىقتىڭ استىندا تالاي جىلدارعا جالعاسقان تاريحي ٷنسٸزدٸك, ۇمىت قالعان اتامەكەن, ٶگەيسٸنگەن اتاۋلاردىڭ سىزداعان جاراسى بار ەدٸ.
وسى بٸر الماعايىپ مەزەتتە زىريانعا, ايماقتىڭ ەڭ ازۋلى اۋداندارىنىڭ بٸرٸنە, پوليتسييا پولكوۆنيگٸ شالقار تاعايىندالدى. بۇل جاي عانا قىزمەت اۋىستىرۋ ەمەس ەدٸ. بۇل — تاعدىردىڭ, تاريحتىڭ ٶز ٷنٸن تابۋعا ۇمتىلعان سەتٸ بولاتىن. ونىڭ كەلۋٸ — سٸرەسكەن بٸر قالىپتى بۇزىپ, ورمان اراسىنداعى قالىڭ تۇماندى جارىپ ٶتەتٸن جارىق سەۋلە سەكٸلدٸ ەسەر ەتتٸ.
جولداستارى ونى شىن جٷرەكتەن قۇتتىقتاپ كەلگەن كەشتە, قاراپايىم داستارحان باسىندا, ەڭگٸمەنٸڭ ەۋەنٸ ۇلتتىق نامىسقا, ۇمىتىلعان اتاۋعا تٸرەلٸپ ەدٸ. سىرت كٶزگە سابىرلى, تٸپتٸ سالقىن كٶرٸنەتٸن شالقار سول كەزدە ٶزگەشە كەيٸپكە ەندٸ. ونىڭ جٷزٸندەگٸ كٶلەڭكە — تەك پولكوۆنيكتٸڭ ەمەس, بٷكٸل ۇلتتىڭ زارى, ٷنسٸز كٷيٸنٸشٸ ەدٸ.
— بۇل جەر… — دەدٸ ول, اۋىر تىنىستاپ. — بۇل جەر اتا-بابالارىمىزدىڭ تابانىنان تەر تامىپ, قان تامعان توپىراق. ال بٸز بولساق, ونى بٸر بٶتەن ەرتەگٸنٸڭ جەلٸسٸندەي جات اتاۋلارمەن اتاپ جٷرمٸز. مۇندايعا جٷرەك كٶنە مە?
سول سەتتە تٶردە وتىرعان ەكٸم نۇرجان اعاعا كٶزٸن تٸكتەپ:
— اۋدان اتاۋىن ٶزگەرتۋگە زاڭ اياسىندا تىرىسارمىز, سٸز نە دەيسٸز? — دەدٸ.
ەكٸمنٸڭ كٶزٸ تەرەڭ, داۋىسىندا باياۋ سەنٸم بولدى:
— مەسكەۋ بٸر كٷندە تۇرعىزىلعان جوق… بٸراق ەگەر باستاساق, سەتٸ تۋعاندا شەگٸنە دە جەتەمٸز, — دەدٸ.
وسى سەتتەن كەيٸن جىلدار سىرعىپ ٶتتٸ. ەڭگٸمە ٷگٸتكە, ٷگٸت ەرەكەتكە, ال ەرەكەت ناقتى تارتىسقا ۇلاستى. قايتا-قايتا قاعازدان كەرٸ قايتقان شەشٸمدەر, قوعام ٸشٸندەگٸ ٷنسٸز ىزا, ارعى جاعىندا سىرت كٷشتەرگە قاراپ جەۋتەڭدەگەن ەلسٸزدٸك پەن سوعان قاراماستان تەكتٸلٸكپەن تٶتەپ بەرگەن ەرلەردٸڭ سابىرى بار ەدٸ.
اقىرىندا, بٸر كٷنٸ تەلەفون بەزٸلدەدٸ. ترۋبكانىڭ ار جاعىندا باياعى شالقار:
— ال, جٸگٸتتەر! مەنٸ قۇتتىقتاڭدار! ەندٸ مەن — شىعىس قازاقستان وبلىسى, التاي اۋدانىنىڭ تۇڭعىش پوليتسييا باستىعىمىن! — دەدٸ.
ول كٷلدٸ. بٸراق بۇل كٷلكٸدە ماقتانىش تا, ٶتكەننٸڭ اۋىر جٷگٸ دە, بولاشاققا دەگەن سەنٸم دە بار ەدٸ.
بۇل وقيعا — ەندٸ تاريح. ال تاريح — ۋاقىتتىڭ ٷنسٸز كۋەسٸ. ونى كٶركەيتٸپ نە كٶمەسكٸ قىلۋ — بٸزگە بايلانىستى.
ۇلدار
شالقار كەيدە ٷنسٸز وتىرىپ, ٶز ٷيٸنٸڭ تىنىشتىعىنان دا اۋىر سالماق سەزٸنەتٸن. قالانىڭ سىرتىنداعى شاعىن ٷيدە ٶمٸر سٷرەتٸن.
ۇلدارىنا ول ەشقاشان “مەنٸڭ جولىمدى جالعاستىر” دەمەگەن. بٸراق ولار جٷردٸ. بٸرٸ — تەرگەۋشٸ. كٸسٸ ٶلٸمٸمەن اينالىسادى. ەكٸنشٸسٸ — پروكۋرور. جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ بيٸگٸندە. بٸراق ول ەكەلەرٸنٸڭ باسىنان كەشكەن ٸشكٸ كٷيزەلٸستٸ ولار بٸلمەيدٸ. ەلٸ. ولار زاڭدى وقىدى, بٸراق ٶمٸردٸ تولىق وقىپ ٷلگەرمەگەن.
بٸر كەشتە ٷلكەن ۇلى كەلدٸ. ٷندەمەي وتىرىپ:
— ەكە, مەن كەشە بٸر ٸستٸ جاپتىم. بارلىق دەلەل بار ەدٸ. بٸراق ٸشٸمنەن بٸر نەرسە “توقتا” دەدٸ. بٸلمەيمٸن, زاڭنان اسىپ كەتتٸم بە, ەلدە ادام بولدىم با… — دەدٸ.
شالقار وعان ۇزاق قارادى. كٶزٸندە — اۋىر ماقتانىش.
— ەگەر سەن سونى ويلانا الساڭ, دەمەك ەدٸلدٸككە جەتتٸڭ, — دەدٸ.
سول سەتتە شالقار بۇرىنعىدان دا تەرەڭ تىنىستادى. ول ۇلدارىندا ٶز جٷرەگٸنٸڭ جالعاسىن كٶردٸ.
جاننىڭ سوتى
كەشكٸسٸن شالقار تاعى دا جالعىز وتىر. كابينەتٸندە. شەن — يىعىندا. قۇرمەت — ەسٸگٸنٸڭ الدىندا. بٸراق جانىندا — تىنىشتىق جوق.
ول تەرەزەگە قاراپ وتىرىپ ويعا شومدى: بۇل ٶمٸردە قانشا رەت شىندىقتى سەزٸپ, بٸراق زاڭدى اتتاپ كەتتٸ? قانشا رەت زاڭمەن جٷرٸپ, بٸراق ەدٸلەتتەن الشاقتادى?..
كٸتاپ سٶرەدە تۇر. باياعى كٷيٸندە. بٸراق ونىڭ ٶمٸرٸندەگٸ ورنى — تاعدىردىڭ تەمٸرقازىعىنداي مىزعىمايدى.
ەگەر ەربٸر بالاعا ەدٸلدٸك تۋرالى بٸر عانا كٸتاپ بەرٸلسە, ەگەر ەربٸر جاس جٷرەكتە شىندىققا دەگەن شٶلٸركەۋ بولسا — قوعام ٶزگەرەدٸ. ال ول ٶز جولىن تاپتى. ەندٸ ول ٶزگەلەرگە جول سٸلتەۋشٸ بولۋى كەرەك.
سول سەتتە ول ٸشٸنەن:
“اقيقات — شىندىق ەمەس, ول — كٷرەس. جاننىڭ كٷرەسٸ”, — دەپ سىبىرلادى.
ەڭگٸمەلەگەن ايرات بازەنوۆ
