11 ناۋرىزدا انگلييانىڭ جوعارعى سوتى ستاتي تارابىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قازاقستان ۇلتتىق بانكٸنە 3,7 ملن اقش دوللارىنان استام سوت شىعىندارىن تٶلەۋگە مٸندەتتەيتٸن سوت بۇيرىعىنىڭ كٷشٸن جويۋعا قاتىستى ٶتٸنٸشٸن قابىلداماۋ تۋرالى شەشٸمٸن شىعاردى. انگلييا مەن ۋەلستٸڭ جوعارى سوتىنىڭ شىعىستار جٶنٸندەگٸ باسقارماسىنىڭ شىعىستار بويىنشا سۋدياسى روۋلي ستاتيدٸڭ ٶتٸنٸشٸن 2021 جىلدىڭ 15 اقپانىنداعى سوت وتىرىسىندا تىڭدادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" ەدٸلەت مينيسترلٸگٸنە سٸلتەمە جاساپ.
شىعىستار تۋرالى قاۋلى ستاتي بارلىق ساتىلاردا سەتسٸزدٸككە ۇشىراعان جەنە ستاتيدٸڭ قازاقستانعا قارسى الىنعان تٶرەلٸك شەشٸمدٸ ورىنداۋعا قاتىستى جالعاسىپ جاتقان ەرەكەتتەرٸنە بايلانىستى انگلييانىڭ جوعارى سوتىندا تالقىلاۋلار اياقتالدى.
بٷگٸنگٸ شەشٸمدە ايتىلعانداي: «ستاتي تاراپتارى جوعارى سوتتىڭ يۋريسديكتسيياسىنا قارسى شىعۋعا تىرىستى, بٸراق بۇل تالپىنىسى سەتسٸز بولدى جەنە بۇل 2018 جىلدىڭ 4 جەلتوقسانىندا قابىلدانعان قاۋلىعا ەكەلدٸ. ستاتي جوعارى سوت تالقىلاۋىندا دا سەتسٸزدٸككە ۇشىرادى جەنە تالاپكەرلەردٸڭ (قازاقستان مەن ۇلتتىق بانك) شىعىستارىن تٶلەۋگە مٸندەتتٸ بولدى....»
اعىلشىن تالقىلاۋلارىندا جەڭٸلگەننەن كەيٸن ستاتي شىعىنداردى تٶلەۋگە مٸندەتتٸ بولدى, بٸراق قاۋلىنى ورىنداعان جوق. سونداي-اق, ستاتي قازاقستانمەن جەنە ۇلتتىق بانكپەن بايلانىسقا شىقپاعاندىقتان, رەسپۋبليكا جەنە ۇلتتىق بانك ٶز شىعىستارىن تٷبەگەيلٸ باعالاۋدىڭ پروتسەسٸن باستاعانى تۋرالى ولاردىڭ زاڭگەرلەرٸ King & Spalding-كە 2020 جىلعى جەلتوقساندا حابارلادى. الايدا, ستاتي وعان دا جاۋاپ بەرمەدٸ. نەتيجەسٸندە جاۋاپ بەرۋگە بەرٸلەتٸن 21 كٷن ٶتكەننەن كەيٸن, 2021 جىلعى 6 قاڭتاردا شىعىستاردى ٶتەۋ تۋرالى بۇيرىق شىعارىلدى. ەندٸ ولار شىعىنداردى ٶتەۋ تۋرالى سوت بۇيرىعىنىڭ كٷشٸن جويۋعا تالپىنىسىندا دا سەتسٸزدٸككە ۇشىرادى.
King & Spalding پارتنەرٸ ەگيشە دجازويان ٶزٸنٸڭ كۋەگەرلٸك جاۋابىندا شىعىستار بويىنشا زاڭگەرلەرگە نۇسقاۋ بەرۋ ٷشٸن ەكٸ اپتا جەنە تولىق فايلدى بەرۋ ٷشٸن تاعى ەكٸ اپتا قاجەت بولعانىن سيپاتتايدى: «مەنٸڭ فيرمامنىڭ بارلىق ەلەكتروندى دەرەكتەر جيىنتىعىنىڭ/فايلدىڭ كٶشٸرمەسٸن قاجەتتٸ .pst فورماتتا بەرۋدٸ ۇيىمداستىرۋعا ەكٸ اپتاعا جۋىق ۋاقىتى كەتتٸ ( ... ), ول [شىعىستار بويىنشا زاڭگەرلەرگە] 2021 جىلدىڭ 4 اقپانىندا بەرٸلدٸ. كٸشٸگٸرٸم كٸدٸرٸستٸڭ سەبەبٸ مەنٸڭ فيرمامداعى دەرەكتەردٸڭ قۇپييالىلىعىن قورعاۋ ساياساتى مەن پروتسەدۋرالارىنا بايلانىستى وسى تٷردەگٸ دەرەكتەردٸ جيناۋ جەنە بٶلٸسۋ تۋرالى مەنٸڭ فيرمامداعى جازبالار مەن اقپاراتتى باسقارۋ جٶنٸندەگٸ ديرەكتوردان بەلگٸلٸ بٸر ٸشكٸ كەلٸسٸمدٸ الۋ قاجەتتٸلٸگٸمەن بايلانىستى بولدى».
ٶز شەشٸمٸندە سۋديا روۋلي كۋەگەرلٸك جاۋاپتىڭ وسى بٶلٸگٸن قايتالاپ, «بۇل سەنٸمدٸ سيياقتى ەمەس» دەدٸ. ودان ەرٸ ول بىلاي دەيدٸ: «Outlook-تە ەلەكتروندى پوشتالارعا ارنالعان ەدەتتەگٸ فورماتتا دەرەكتەر فايلىن جاساۋ ٷشٸن تاعى ەكٸ اپتا قاجەت بولعاندىعى تاڭقالدىرادى. مۇنى «كٸشكەنە كٸدٸرٸس» دەپ سيپاتتاۋ ەۆفەميزم, ال كٸدٸرٸستٸڭ سەبەبٸ - ٸشكٸ باسقارۋ پروبلەماسى بٸر ۋاقىتتا تاڭقالارلىق جەنە سەنٸمسٸز. بۇنداي شىعىندارعا قاتىستى سىرتتاي شەشٸم قابىلدانعان جاعداي ەردايىم مٷمكٸن بولعاندىقتان, [King & Spalding]-كە قاتىستى كەيبٸر سىن-ەسكەرتپەلەر قولدانىلۋى مٷمكٸن, سەبەبٸ كەز كەلگەن قاجەتتٸ ٸشكٸ كەلٸسٸمدٸ الۋعا باسىمدىق بەرٸلەدٸ دەپ ويلاۋعا بولادى».
ەرٸ قاراي ول: «مەنٸڭ ويىمشا, ستاتي جەتكٸلٸكتٸ جىلدامدىقپەن ەرەكەت ەتپەدٸ...», - دەپ تاپتى. زاڭدى تەستٸ قولدانۋ بويىنشا سۋديا روۋلي مىناداي قورىتىندى جاسادى: «داۋلى مەسەلەلەردٸ شەشۋ مەرزٸمٸن ساقتاماۋ ەرەجەلەردٸ ەلەۋلٸ بۇزۋ بولىپ تابىلاتىنىنا كٷمەن جوق...» جەنە «بۇنداي بۇزۋشىلىققا قيسىندى تٷسٸنٸك جوق».
قازاقستاننىڭ ەدٸلەت مينيسترٸ مارات بەكەتاەۆ بۇل شەشٸمدٸ قۇپتاپ, بىلاي دەدٸ: «بٸز اعىلشىن سوتى شىعارعان سوت شىعىندارىن ٶتەۋگە بايلانىستى شەشٸمدەردٸڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن بارلىق قاجەتتٸ شارالاردى قابىلداپ, باسقا يۋريسديكتسييالاردا ستاتيدٸڭ تٶرەلٸك شەشٸمدٸ مەجبٷرلەپ ورىنداۋ پروتسەستەرٸنە قارسى تۇرۋدى جالعاستىرامىز. جەتەكشٸ ساراپشىلار فاكتٸلەردٸ تالداپ, تٶرەلٸك شەشٸم الاياقتىق جولمەن الىندى, ال ستاتيدٸڭ ونى ورىنداۋعا قاتىستى شارالارى زاڭسىز جەنە ەتيكالىق ەمەس دەگەن قورىتىندىعا كەلدٸ».
ٸسكە قاتىستى الدىڭعى وقيعالاردىڭ قىسقاشا مازمۇنى
2014 جىلى ستاتي تٶرەلٸك شەشٸمدٸ ورىنداۋ ماقساتىندا انگلييادا پروتسەستٸ باستادى. 2017 جىلدىڭ 6 ماۋسىمىندا سۋديا نوۋلز اعىلشىن جوعارعى سوتىندا «شەشٸمنٸڭ الاياقتىق جولمەن الىنعاندىعى تۋرالى جەتكٸلٸكتٸ دەلەلدەر بار» دەپ شەشتٸ. سۋديا نوۋلز الاياقتىق تۋرالى ٸستٸ قاراستىرۋ ٷشٸن 2 اپتالىق سوت ٸسٸن جٷرگٸزۋدٸ بۇيىردى. الايدا, ستاتي اعىلشىن پروتسەسٸن توقتاتۋ ارقىلى الاياقتىققا قاتىستى پروتسەستەن قاشىپ كەتتٸ. سونداي-اق, ستاتي اعىلشىن سوتىنا الاياقتىق تۋرالى ٸس بويىنشا سوت پروتسەسٸنە قاتىسۋعا قاراجاتى جوق ەكەنٸن ايتتى. بٸر تاڭقالارلىعى, سۋديا نوۋلزدىڭ تۇجىرىمىنان كەيٸن ستاتي باسقا التى يۋريسديكتسييادا كٶپتەگەن جاڭا سوت ٸستەرٸن باستادى, ولار ٷشٸن ستاتي بٸرقاتار جەرگٸلٸكتٸ ادۆوكاتتاردى جالداپ, ايتارلىقتاي سوت شىعىندارىن تٶلەدٸ. اقىر سوڭىندا, ستاتي انگلييادا تٶرەلٸك شەشٸمدٸ ورىنداۋعا ەشقاشان قايتا كەلمەۋ جەنە قازاقستانعا ونىڭ سوت شىعىندارىن ٶتەۋ تۋرالى مٸندەتتەمەلەردٸ العاننان كەيٸن ستاتيگە انگلييادا اپەللياتسييا ساتىسىندا اتقارۋشىلىق ٸس جٷرگٸزۋ ەرەكەتتەرٸن توقتاتۋعا رۇقسات ەتٸلدٸ. ستاتيدٸڭ اپەللياتسيياداعى الاياقتىق تۋرالى ٸس بويىنشا اعىلشىن سوتىنان قۇتىلىپ كەتۋ ەرەكەتتەرٸن ٸشٸنارا دەنيەل چاپمان باسقاراتىن پروبلەمالىق اكتيۆتەر مەن وبليگاتسييالارعا مامانداندىرىلعان حەدج-قور قارجىلاندىردى. چاپمان بريتاندىق ۆيرگين ارالدارىنداعى Tristan Oil Ltd اتتى ستاتيدٸڭ وففشورلىق كومپانيياسىنا ميلليونداعان ينۆەستيتسييا سالدى. بۇل كومپانييا ستاتيدٸڭ كومپانييالار توبىنداعى باسقارۋدىڭ ەلەۋلٸ كەمشٸلٸكتەرٸنە بايلانىستى ٶزٸنٸڭ تٶلەم مٸندەتتەمەلەرٸن ورىندامادى.
ستاتي باسقا يۋريسديكتسييالارعا جٷگٸندٸ, وندا King & Spalding International LLP («King & Spalding») كومپانيياسىمەن ٷيلەستٸرە وتىرىپ, اتقارۋشىلىق ٸس جٷرگٸزۋدٸ باستادى جەنە تىيىم سالۋلار الدى. بەلگييادا ستاتي Bank of New York Mellon («BNYM») يەلٸگٸندەگٸ ۇلتتىق بانك اكتيۆتەرٸنە تىيىم سالۋعا قول جەتكٸزدٸ, بۇل رەتتە ۇلتتىق بانك ەمەس, قازاقستان BNYM-گە وسى اكتيۆتەرگە قاتىستى تالاپقا يە دەپ مەلٸمدەدٸ.
ستاتيدٸڭ ادۆوكاتى BNYM-گە بىلاي دەپ جازدى «...بٸزدە بار اقپارات BNY Mellon قازاقستان رەسپۋبليكاسىمەن جاھاندىق دەپوزيتارلىق كەلٸسٸم جاساعاندىعىن كٶرسەتەدٸ...». ستاتي سٸلتەمە جاسايتىن جاھاندىق دەپوزيتارلىق كەلٸسٸم BNYM مەن ۇلتتىق بانك اراسىندا BNYM-نىڭ لوندوندىق فيليالىنىڭ ساقتاۋىنداعى اكتيۆتەرگە قاتىستى جاسالعان, اعىلشىن زاڭناماسىمەن رەتتەلەتٸن جەنە كەز كەلگەن داۋلاردى اعىلشىن سوتتارىمەن شەشۋدٸ كٶزدەيتٸن شارت بولىپ تابىلادى. سوندىقتان, بەلگييالياق سوت كەلٸسٸمگە سەيكەس ساقتالاتىن اكتيۆتەرگە قاتىستى BNYM-گە كٸمنٸڭ تالابى بار ەكەندٸگٸن انىقتاۋ ٷشٸن مەسەلەنٸ اعىلشىن سوتىنىڭ قاراۋىنا جٸبەردٸ. بۇل ٶز كەزەگٸندە قازٸرگٸ ۋاقىتتا سوت شىعىندارىن ٶتەۋ تۋرالى بۇيرىقپەن اياقتالعان سوت ٸسٸنە ەكەلدٸ. 2018 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ستاتي اعىلشىن سوتىنىڭ يۋريسديكتسيياسىنا قارسى شىققان سوت ٸسٸن جەڭٸلدٸ. 2020 جىلعى سەۋٸردە سۋديا تير «كەلٸسٸم بويىنشا BNYM London-عا تيەسٸلٸ مٸندەتتەمەلەر تەك قانا قازاقستان ۇلتتىق بانكٸنە (قازاقستانعا ەمەس) تيەسٸلٸ« دەپ انىقتاعان كەزدە ستاتي ٸستٸڭ مەنٸ بويىنشا جەڭٸلدٸ.
BNYM-نٸڭ لوندونداعى شوتىنداعى اقشا تٷرٸندەگٸ ۇلتتىق بانك اكتيۆتەرٸنە تىيىم سالۋ قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەكٸ بەلگييالىق پروتسەسس شەڭبەرٸندە قارالۋدا. 2020 جىلعى 17 قاراشادا قازاقستاننىڭ بەلگييالىق تٶرەلٸك شەشٸمدٸ ورىنداۋ تۋرالى شەشٸمٸنە اپەللياتسيياسىن بريۋسسەلدٸڭ اپەللياتسييالىق سوتى قولدادى, بۇل قازاقستاننىڭ ستاتيدٸڭ الاياقتىعىنا قاتىستى ٸسٸ تولىق كٶلەمدە قايتا قارالادى دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ.
بۇدان بۇرىن حابارلانعانداي, 2021 جىلدىڭ 11 اقپانىندا ليۋكسەمبۋرگتٸڭ كاسساتسييالىق سوتى اپەللياتسييالىق سوتتىڭ قازاقستانعا قارسى تٶرەلٸك شەشٸمدٸ تانۋ تۋرالى شەشٸمٸنٸڭ كٷشٸن تولىعىمەن جويدى. كاسساتسييالىق سوت اپەللياتسييالىق سوتتىڭ شەشٸمٸ تيٸستٸ زاڭدى پروتسەدۋرانى بۇزدى دەپ شەشتٸ, ٶيتكەنٸ ول ٶز شەشٸمٸندە KPMG-نٸڭ ماڭىزدى دەلەلدەرٸنە سٷيەنسە دە, ولاردى قابىلداۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەدٸ. ەندٸ بۇل ٸستٸ ليۋكسەمبۋرگ اپەللياتسييالىق سوتىنىڭ باسقا پالاتاسى قايتا قارايدى.
سونداي-اق, 2021 جىلعى 8 قاڭتارداعى تاعى بٸر ماڭىزدى شەشٸممەن ليۋكسەمبۋرگتٸڭ وكرۋگتٸك سوتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ليۋكسەمبۋرگتٸڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ستاتيگە قارسى بەرگەن قىلمىستىق ارىزدىڭ اۋىرلىعىن مويىندادى جەنە قىلمىستىق پروتسەسس اياقتالعانعا دەيٸن ستاتيدٸڭ تٶرەلٸك شەشٸمگە قاتىستى قۇقىقتارىن توقتاتتى. قازاقستان ۇسىنعان ستاتي الاياقتىعىنىڭ دەلەلدەمەلەرٸن جەنە تٷرلٸ ەكسپەرتتەردٸڭ قورىتىندىلارىن قاراپ, وكرۋگتٸك سوت قازاقستاننىڭ الاياقتىققا قارسى ٸسٸ مەن ستاتيدٸڭ قازاقستانعا قارسى تٶرەلٸك شەشٸم بويىنشا ازاماتتىق تالاپتارى اراسىندا جەتكٸلٸكتٸ بايلانىس بار دەگەن قورىتىندىعا كەلدٸ. ەندٸ, جوعارىدا اتالعان كاسساتسييالىق سوتتىڭ شەشٸمٸنەن كەيٸن, ستاتيدٸڭ تٶرەلٸك شەشٸمگە ليۋكسەمبۋرگتە مٷلدەم قۇقىقتىق نەگٸزدەرٸ جوق.
سونىمەن قاتار, 2020 جىلعى 18 جەلتوقساندا نيدەرلاند جوعارعى سوتى «سامۇرىق-قازىنا» اق نيدەرلاندىداعى اكتيۆتەرٸنە تىيىم سالۋعا قاتىستى جەڭٸلدەتٸلگەن ٸس جٷرگٸزۋ شەڭبەرٸندە امستەردام اپەللياتسييالىق سوتىنىڭ شەشٸمٸنٸڭ كٷشٸن جويدى. جوعارعى سوت ٶز شەشٸمٸن بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مەملەكەتتەردٸڭ يۋريسديكتسييالىق يممۋنيتەتتەرٸ جەنە ولاردىڭ مەنشٸگٸ تۋرالى كونۆەنتسيياسىنا سٷيەنە وتىرىپ شىعاردى. سونداي-اق, سوت «سامۇرىق-قازىنا» اكتيۆتەرٸنٸڭ ەگەمەندٸك يممۋنيتەتٸ جوققا شىعارىلمادى دەپ تاپتى.
ٶتكەن جىلى, شۆەتسييانىڭ سۆەا اپەللياتسييالىق سوتى ستاتيدٸڭ قازاقستان ۇلتتىق بانكٸنٸڭ اكتيۆتەرٸنە تىيىم سالۋى ورتالىق بانكتەردٸڭ مٷلكٸنٸڭ مەجبٷرلەپ ورىنداۋدان يممۋنيتەتٸنە بايلانىستى جارييا حالىقارالىق قۇقىق مٸندەتتەمەلەرٸنە سەيكەس كەلمەيتٸنٸن انىقتاپ, بۇۇ كونۆەنتسيياسىنا ٶز شەشٸمٸن نەگٸزدەدٸ.
اقىرىندا, ستاتيدٸڭ زاڭسىز ەرەكەتتەرٸ مەن الاياقتىق سحەمالارى حالىقارالىق اربيتراج سالاسىنداعى جەتەكشٸ ەلەمدٸك ساراپشىلار – پروفەسسور دجوردج بەرمانن مەن پروفەسسور كەترين رودجەرستٸڭ تەۋەلسٸز زاڭدى قورىتىندىلارىمەن راستالدى.
پروفەسسور دجوردج بەرمانن بارلىق فاكتٸلەردٸ تالداپ, ستاتي ٸسٸندە تاراپتاردىڭ مٸنەز-قۇلقىنىڭ قۇقىقتىق سالدارىن انىقتاۋ ارقىلى تەۋەلسٸز قورىتىندى جاسادى. پروفەسسور بەرمانن بٸرقاتار تۇجىرىمدارعا كەلدٸ, اتاپ ايتقاندا, ستاتي ٶزدەرٸنٸڭ الاياقتىق مەحانيزمٸن «الدامشى كورپوراتيۆتٸ قۇرىلىم» جەنە «جالعان كومپانييالار» ارقىلى باسقارعانىن انىقتادى, ولاردىڭ كٶمەگٸمەن ستاتي «باسقالاردىڭ ەسەبٸنەن ٶزدەرٸن بايىتا الدى». سونىمەن بٸرگە, ساراپشى «ستاتيدٸڭ زاڭسىز ەرەكەتٸ اربيتراجدىڭ زاڭدىلىعىنا جەنە ودان تۋىندايتىن شەشٸمگە تولىعىمەن قاۋٸپ تٶندٸردٸ, سونىڭ ٸشٸندە جاۋاپكەرشٸلٸككە جەنە زالالعا قاتىستى» دەپ, قارالىپ وتىرعان تٶرەلٸك شەشٸمدٸ «نيۋ-يورك كونۆەنتسيياسىنا سەيكەس مويىنداۋعا نەمەسە ورىنداۋعا لايىق ەمەس ٶرەسكەل الداۋ ٶنٸمٸ» دەپ انىقتادى. پروفەسسور بەرمانننىڭ پٸكٸرٸنشە «ستاتيدٸڭ الاياقتىعى قازاقستاندىق وپەراتسييالارمەن دە, تٶرەلٸك تالقىلاۋمەن دە, سوتتان كەيٸنگٸ تالقىلاۋلارمەن دە اياقتالعان جوق. ول بٷگٸن دە ەرتٷرلٸ سوتتاردا قارالىپ جاتقان سوت ٸستەرٸندە ٷنەمٸ بۇرمالانۋ ارقىلى جالعاسۋدا».
پروفەسسور كەترين رودجەرس جەدەل فاكتٸلەردٸ قاراستىرىپ, نەگٸزٸنەن 2019 جىلدىڭ تامىزىنداعى KPMG-دٸڭ ستاتي نەگٸزدەلگەن بارلىق قارجىلىق ەسەپتٸلٸككە قاتىستى اۋديتورلىق ەسەپتەرٸن كەرٸ قايتارىپ الۋعا باعىتتالعان قادامدارعا نازار اۋداردى. پروفەسسور رودجەرس «ستاتيدٸڭ قارجىلىق قۇجاتتارى مٷلدەم سەنٸمسٸز جەنە ماڭىزدى بۇرمالاۋشىلىقتار مەن كەمشٸلٸكتەر ارقىلى الىنعاندىعى تۋرالى ستاتيدٸڭ تەۋەلسٸز كەسٸبي اۋديتورلارىنىڭ شەشٸمٸ تريبۋنالدىڭ شەشٸم قابىلداۋىنا ەسەر ەتكەن بولار ەدٸ» دەپ تاپتى. سونىمەن قاتار, ساراپشى «ستاتيدٸڭ الاياقتىقپەن جەنە سىبايلاس جەمقورلىقپەن اينالىسقاندىعى تۋرالى بۇل جاڭا دەلەلدەر ينۆەستيتسييالىق اربيتراجعا تالاپ قويۋىن مٷلدەم بولدىرماي, تەۋەلسٸز الاڭداۋشىلىق تۋدىرۋى مٷمكٸن ەدٸ» دەگەن پٸكٸردە.
