الماتى قالاسىنىڭ قىلمىستىق ٸستەر جٶنٸندەگٸ اۋدانارالىق مامانداندىرىلعان سوتىندا بتا بانكتٸڭ بۇرىنعى باسشىسى مۇحتار ەبٸلەزوۆتٸڭ ٸسٸ بويىنشا سوتتالۋشىلاردان جاۋاپ الۋ ودان ەرٸ جالعاسۋدا. بٷگٸن سوتقا تٷسٸنٸك بەرگەن بتا بانكتٸڭ باسقارما تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى – نەسيە بەرۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى جاقسىلىق جارىمبەتوۆ سەدۋاقاس مەمەشكە قىزمەتٸنەن كەتكەنٸ ٷشٸن ەبٸلەزوۆتٸڭ 10 ملن. اقش دوللارىن تٶلەگەنٸن مەلٸمدەدٸ.
«ەبٸلەزوۆپەن مەن 1992 جىلى تانىستىم, ول كەزدە كەسٸپكەرلٸكپەن اينالىسىپ جٷرگەن ەدٸم. مەنٸ الماتىدا ەرجان تەتٸشەۆ تانىستىردى. تانىسۋ فورمالدى جاعدايدا ٶتتٸ, ودان ەرٸ مەن قاتىناس جاساعان جوقپىن. تەك ەرجانمەن جۇمىس ٸستەدٸم. الايدا كەيٸنٸرەك مۇحتارمەن ارا-اراسىندا كورپوراتيۆتٸك شارالاردا, جينالىستاردا كٶرٸسٸپ تۇردىم»,- دەپ باستادى سٶزٸن سوتتالۋشى.
ول كەيٸنٸرەكتە مۇحتار ەبٸلەزوۆپەن «كەگوك» اق-دا بٸرگە جۇمىس ٸستەگەنٸن, بٸراق جاقىن ارالاسپاعانىن ايتتى. الايدا 2003 جىلى تٷرمەدەن شىققان ەبٸلەزوۆ ونى مەسكەۋدەگٸ بيزنەسٸنە تارتادى. «ول ماعان ٶزٸ ساتىپ العان «كراسنوياركٶمٸر» كومپانيياسىن باسقارۋدى ۇسىندى. ەگەر جۇمىستا جاقسى نەتيجەگە جەتسەم, مەنەدجەر رەتٸندە تابىستىڭ 10 پايىزىن بەرۋدٸ ۋەدە ەتتٸ. بٸراق ول ۋەدە ورىندالمادى»,- دەدٸ ج. جارىمبەتوۆ سوتتاعى سٶزٸندە.
ج. جارىمبەتوۆ بانكتەگٸ بٸرقاتار بىلىق-شىلىقتاردى اشىق ايتىپ بەردٸ. مەسەلەن, بۋما-بۋما اقشالار قانداي دا بٸر كەلٸسٸم-شارت بويىنشا بانككە تٷسٸپ, باسقا بٸر جاقتان بانكتەن كەتٸپ جاتتى,- دەدٸ ول. «بانكتەگٸ باسقارۋشىلىق, باقىلاۋشىلىق قىزمەتتەردٸ م. ەبٸلەزوۆ ٶزٸ اتقاردى. مىسالى, بانكتٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا اكتيۆتەردٸ ٶسٸرۋ كەرەك بولدى. بۇل مۇحتاردىڭ شەشٸمٸ ەدٸ. مەنٸڭشە, بۇل زاڭسىز ەرەكەت بولاتىن. تٷپتەپ كەلگەندە اشىق تٷردە جۇمىس ٸستەيتٸن كومپانييالار ەۆروبوندتاردى ورنالاستىردى. بٸز ونىڭ ەسەبٸن جارييالادىق. ەگەر بۇل ەسەپ-قيساپتار جالعان بولسا, حالىقارالىق نورمالارعا قايشى كەلەدٸ. ەر ەلدە بۇعان ەرتٷرلٸ جازا قولدانىلادى. بۇل بىلىققا بانكتٸڭ بٸرٸنشٸ باسشىسى, اكتسيونەرلەرٸ, ياعني, قۇجاتقا قول قويعان مەمەشتەگٸ مەن ەبٸلەزوۆتٸڭ ٶزٸ, سىبايلاستارى جاۋاپ بەرەدٸ. ولاردىڭ ٸشٸندە مەن دە بارمىن»,- دەدٸ ول.
اتاپ ايتارلىعى, سوتتالۋشى ج. جارىمبەتوۆ م. ەبٸلەزوۆتٸڭ ٶزگە سىبايلاستارىنىڭ بەتپەردەسٸن اشىپ بەردٸ. مىسالى, سوتتىڭ كەشەگٸ وتىرىسىندا تٷسٸنٸك بەرگەن قايرات سادىقوۆتىڭ بانك كاپيتالىن جاساندى جولمەن ۇلعايتۋ پروتسەسٸن قاداعالاعانىن, وسى مەحانيزمدٸ بٷگە-شٸگەسٸنە دەيٸن بٸلگەنٸن ەشكەرەلەدٸ.
«ەبٸلەزوۆ بٸردە ەرجان تەتٸشەۆتٸڭ كۋرستاسى ەرٸ سەنٸمدٸ ٶكٸلٸ بولعان مەرۋەرت جاقسىلىقوۆامەن كەزدەستٸ. ول بانككە قاتىسى بار بارلىق كومپانييالاردىڭ ەسەپشٸلٸك جەنە ساراپتامالىق قۇجاتتارىن جٷرگٸزەتٸن ەدٸ. كەزدەسۋ مامىر ايىندا الماتىداعى دەمحانالاردىڭ بٸرٸندە ٶتتٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە ەبٸلەزوۆ سادىقوۆقا جەنە باسقالارعا تيٸستٸ كەپٸلدٸكتەر بەردٸ. 2005 جىلى مامىر ايىندا بانك اكتسيونەرلەرٸنٸڭ جينالىسىندا اتالعان ادامداردىڭ بارلىعى ەبٸلەزوۆتٸڭ ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى بولۋىن بٸراۋىزدان جاقتاپ, داۋىس بەردٸ. تەك مەرۋەرت جاقسىلىقوۆا عانا بۇعان ىقپال ەتە المادى. الايدا ەبٸلەزوۆ ولاردىڭ بەرٸن بانكتەگٸ جۇمىسىندا قالدىردى. العىس ەسەبٸندە اتالعان تۇلعالارعا, سونىڭ ٸشٸندە سادىقوۆقا ەبٸلەزوۆ شامامەن 100-200 مىڭ اقش دوللارى كٶلەمٸندە بونۋستار تٶلەدٸ. ودان ەرٸدە سادىقوۆ مىرزا باسقارما مٷشەلەرٸمەن بٸرگە بونۋستار الىپ تۇردى. ول بانكتٸڭ باسقارما مٷشەسٸ جەنە ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ دە مٷشەسٸ بولماسا دا, وسى بونۋستاردى الدى. بونۋستار قولما-قول اقشا تٷرٸندە تٶلەندٸ»,- دەدٸ ول.
ج. جارىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قايرات سادىقوۆقا جالپى العاندا 300 مىڭ اقش دوللارى كٶلەمٸندە بونۋستار تٶلەنگەن. ايتارلىعى, شەتەلگە قاشقان م. ەبٸلەزوۆتٸڭ سىبايلاستارى اي سايىن بانكتەن 10 مىڭ اقش دوللارى (تۇرعىن ٷيلەرٸنٸڭ جالداۋ اقىسىن قوسپاعاندا) كٶلەمٸندە جالاقى الىپ تۇرعان. «بارلىق قاشقىندارعا مۇنداي ٶتەماقى تٶلەۋ تۋرالى شەشٸم مۇراتبەك كەتەباەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن جٷزەگە اسىرىلدى. ٶيتكەنٸ, ول «قاشقىندارمەن» تٸكەلەي اينالىستى. كەتەباەۆتىڭ ٶزٸ قاشقىنداردى «قولىندا گراناتاسى بار مايمىلدار» دەپ قالجىڭدايتىن-دى. الايدا, 2012 جىلى ەبٸلەزوۆ ٶز «قاشقىندارىنا» اي سايىن تٶلەماقى تٶلەۋدٸ توقتاتتى. ولار ٶز ميسسيياسىن ورىنداپ بولدى دەپ ۇيعارعان شىعار»,- دەپ جالعاستىردى سوتتالۋشى. سونداي-اق, ول سادىقوۆتىڭ ەبٸلەزوۆپەن «سكايپ» ارقىلى تٸكەلەي بايلانىسقا شىعىپ وتىرعانىن ايتتى. ەبٸلەزوۆ سادىقوۆتى انگليياداعى ازاماتتىق پروتسەستەرٸنە پايدالانعان. وسى قىزمەتٸنە وففشورلىق كومپانييالاردىڭ ەسەبٸنەن 300 مىڭ اقش دوللارى كٶلەمٸندە سىياقى العان.
ەبٸلەزوۆكە ادالدىعى ٷشٸن مەمەش 10 ملن اقش دوللارىن العان,- دەپ مەلٸمدەدٸ سوتتا ج. جارىمبەتوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, 1997 جىلدان بەرٸ بانكتە جۇمىس ٸستەپ كەلگەن سەدۋاقاس مەمەش ەرجان تەتٸشەۆتٸڭ كازىناشىسى بولعان.
«2005 جىلى ەبٸلەزوۆ بانككە كٸرگەن سوڭ, ول ەڭ الدىمەن مەمەشپەن سەنٸمدٸ قارىم-قاتىناس ورناتتى. ول قازىناشى جەنە باسقارما تٶراعاسى بولىپ تاعايىندالدى. مەنٸڭ بٸلۋٸمشە, مەمەش ەبٸلەزوۆتٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2005 جىلى ماۋسىم ايىندا ە. تەتٸشەۆتٸڭ جەسٸرٸنە 90 ملن. اقش دوللارىن تٶلەدٸ. وسى «ادالدىق قىزمەتٸ» ٷشٸن ەبٸلەزوۆتەن 10 ملن. اقش دوللارىن الدى. بۇعان قوسا بانكتٸڭ باسقا دا باسقارما مٷشەلەرٸ سيياقتى رەسمي جەنە رەسمي ەمەس بونۋستار الىپ تۇردى»,- دەپ تٷسٸندٸردٸ ول. ايتپاقشى, ج. جارىمبەتوۆ بانكتە جۇمىس ٸستەپ جٷرگەندە اي سايىن 5-6 ملن. تەڭگە كٶلەمٸندە جالاقى العانىن جاسىرعان جوق.
ٸليياس اقباي
Abai.kz
