ەلٸمٸزدەگٸ تۇڭعىش جوعارى وقۋ ورنى سانالاتىن قارا شاڭىراق اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كافەدراسى اشىلدى.
كافەدرانىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ەلٸمٸزدەگٸ ەتنوسارالىق كەلٸسٸمدٸ, قوعامداعى تولەرانتتىلىقتى جەنە حالىق بٸرلٸگٸن ودان ەرٸ نىعايتۋ ٷشٸن قولايلى جاعداي جاساۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزٸپ كەلە جاتقان قحا مٷشەلەرٸ مەن ەتنومەدەني ورتالىقتاردىڭ ٶكٸلدەرٸ, ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى جەنە ستۋدەنتتەر قاتىستى.
جالپى العاندا, اسسامبلەيانىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸ – ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىندا مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن جەنە ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارىمەن ٶزارا تيٸمدٸ ٸس-قيمىلدى قامتاماسىز ەتۋ, قازاقستاندىق قوعامىنىڭ نەگٸز قالاۋشى قۇندىلىقتارى بويىنشا قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ قولداۋ جەنە دامىتۋ, سونىمەن قاتار ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەردٸڭ كٷش بٸرٸكتٸرۋٸنە جەنە قازاقستان حالقىنىڭ ۇلتتىق مەدەنيەتتەرٸ, تٸلدەرٸ مەن دەستٷرلەرٸنٸڭ ٶركەندەپ, ساقتالۋىنا ٷلەس قوسۋ ەكەنٸن جاقسى بٸلەمٸز.
وسى ويلاردى تٸلگە تيەك ەتكەن قحا تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى, اسسامبلەيا حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ ل.ا.پروكوپەنكو قۇتتىقتاۋ لەبٸزٸن بٸلدٸرە وتىرىپ, كافەدراعا كٸتاپتار توپتاماسىن سىيعا تارتتى. سونىمەن قاتار اباي اتىنداعى قازۇپۋ رەكتورى ت.و.بالىقباەۆ جەنە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كافەدرالار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ ا.ا.باشماكوۆ ٶزارا ىنتىماقتاستىق جٶنٸندەگٸ مەموراندۋمعا قول قويدى.
قول قويىلعان نەگٸزگٸ قۇجات «قازاقستان – 2050» ستراتەگيياسى جەنە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دامۋ تۇجىرىمداماسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, ەلٸمٸزدە ۇلتارالىق تاتۋلىقتى, ەلەۋمەتتٸك-ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا نەگٸزدەلگەن شارالاردى جٷزەگە اسىرۋ ارقىلى بٸلٸم, عىلىم, مەدەنيەت جەنە اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتەگٸ ٶزارا ىقپالداستىقتى دامىتۋعا باعىتتالعان. وداق بٶلەك, عىلىمي قاۋىمداستىق پەن ستۋدەنت جاستاردى ۇلتارالىق بٸرلٸك پەن قوعامدىق كەلٸسٸم ٷدەرٸستەرٸنە تولىققاندى قاتىسۋعا مٷمكٸندٸك تۋعىزا وتىرىپ, ازاماتتىق جەنە مەدەني كەلٸسٸمدەردٸڭ تيٸمدٸ جٷزەگە اسۋىنا ىقپال ەتۋ بولىپ تابىلادى.
سالتاناتتى شارا «بەس ەلەۋمەتتٸك باستاما – ەلەۋمەتتٸك بٸرلٸكتٸڭ تۇعىرى» تاقىرىبىنداعى دٶڭگەلەك ٷستەلدە جالعاسىن تاپتى. دٶڭگەلەك ٷستەل بارىسىندا ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى ت.و.بالىقباەۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ ۇستىنى - قازاقستاننىڭ دامۋ بولاشاعى ۇلتارالىق كەلٸسٸم نەگٸزدەرٸندە جاتقاندىعىن اتاپ ٶتتٸ.
«ەلباسى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەلٸمٸزدٸڭ ەربٸر ازاماتى ٷشٸن ۇرپاقتار ساباقتاستىعى ارقىلى جەتكەن تاتۋلىق, بٸرلٸك, سەنٸم مەن تەڭ قۇقىلىق ماڭىزدى قاسيەتتەر بولىپ تابىلادى. 1995 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن قۇرىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قازٸرگٸ تاڭدا ەل بٸرلٸگٸنٸڭ التىن ارقاۋىنا اينالدى. جيىرما جىلدان استام ۋاقىت ٸشٸندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قوعامداعى ۇيىمداستىرۋشىلىق ەلەۋەتٸ تولىستى. ەل ديپلوماتيياسىنىڭ ماڭىزدى بٸر بٶلٸگٸنە اينالدى. سونىمەن قاتار اسسامبلەيا عىلىمي ۇسىنىستار مەن جاستارعا بٸلٸم بەرۋ مەسەلەسٸنە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸپ كەلەدٸ. ەلٸمٸزدٸڭ بٸلٸم بەرۋ ورىندارىندا اسسامبلەيانىڭ عىلىمي ساراپتامالىق كەڭەسٸ, كافەدرالارى جۇمىس ٸستەيدٸ. اباي اتىنداعى قازۇپۋ قابىرعاسىندا تاعى بٸر كافەدرانىڭ اشىلۋى ستۋدەنتتەر اراسىندا تاتۋلىق پەن بٸرلٸكتٸ, دوستىقتى نىعايتۋعا قىزمەت ەتەدٸ دەپ ويلايمىن. بٷگٸنگٸ كٷنٸ ۋنيۆەرسيتەتتە وتىز بەستەن اسا ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ بالالارى بٸلٸم الۋدا» دەپ اتاپ ٶتكەن ۋرەكتور كافەدرا مەڭگەرۋشٸلٸگٸنە تاعايىندالعان تاريح عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور گ.ۆ.كانعا قۇتتىقتاۋ لەبٸزٸن بٸلدٸردٸ.
كەلەسٸ سٶز كەزەگٸن العان قحا تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى, اسسامبلەيا حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ ل.ا.پروكوپەنكو كافەدرانىڭ اشىلۋى ون جىل اياسىندا جۇمىس ٸستەپ كەلە جاتقان قحا كافەدرالار قاۋىمداستىعى ٷشٸن ٷلكەن جەتٸستٸك ەكەنٸن باسا ايتتى. سەبەبٸ, وسى كافەدرادا بٸلٸم الاتىن بولاشاق پەداگوگتار ەرتەڭگٸ كٷنٸ ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق ايماقتارىنا بٸلٸم بەرۋگە اتتانا وتىرىپ, ەل بولاشاعىنىڭ, ونىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنىڭ باستاماشىسى بولادى ەرٸ جاڭا كافەدرا قحا جانىنداعى «جاڭعىرۋ جولى» جاستار قوزعالىسى جۇمىسىنىڭ جاندانۋىنا ىقپال ەتەتٸنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
بٷگٸندە بۇل قوزعالىستىڭ الدىندا رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرۋ مٸندەتٸ تۇر. وسى ورايدا «ۇلى دالا ەلٸ» ساكرالدى باعدارلاماسىنىڭ العاشقى كەزەڭٸ - «قامقور» اكتسيياسى 9 مامىردا ٶتسە, 31 مامىردا «تاعزىم» اكتسيياسى جوسپارلانىپ وتىر. ال 14 ماۋسىمدا قحا ەلٸمٸزدٸڭ ساكرالدى ايماقتارىندا تانىمدىق باعدارلامالاردى جٷزەگە اسىرىپ, تاريحي-مەدەني مەلٸمەتتەردٸ جيناۋعا ات سالىساتىن بولادى.
اسسامبلەيانىڭ الدىندا تۇرعان نەگٸزگٸ مٸندەت رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرۋ ەكەندٸگٸنە توقتالعان قحا كافەدرالار قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ ا.ا.باشماكوۆ بٷگٸندە وقۋ ورىندارىندا جۇمىس ٸستەيتٸن قحا-نىڭ قىرىققا جاۋىق كافەدراسى ەلٸمٸزدەگٸ ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن بٸرلٸكتٸ نىعايتۋعا, مەملەكەت باسشىسى العا قويعان مٸندەتتەردٸ جٷزەگە اسىرۋعا قىزمەت ەتەتٸنٸن ايتتى. جاڭا اشىلعان كافەدرانىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ گ.ۆ.كان بارلىق ەتنيكالىق ٶكٸلدٸكتەر ٷشٸن ەسٸكتەرٸنٸڭ ەرقاشان اشىق ەكەنٸن دە قوسا كەتتٸ.
ودان كەيٸن قۇتتىقتاۋ لەبٸزدەرٸن بٸلدٸرگەن تٷرٸك ەتنومەدەني ورتالىعى تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى ش.ا.اسيەۆ, ەۆرەي ەتنومەدەني بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى ا.ي.بارون, ۇيعىر مەدەني ورتالىعىنىڭ تٶراعاسى ا.ب.شاردينوۆ, «مەملەكەتتٸك تٸلگە قۇرمەت» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶرايىمى ا.وسمان, «باربانگ» كٷرد مەدەني بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى ك.ي.ميرزوەۆ, ستۋدەنتتٸك «بٸرلٸك» اسسامبلەياسىنىڭ مٷشەسٸ ە.كۋچۋميدزە ەل بٸرلٸگٸنٸڭ نەگٸزٸ تاتۋلىقتا دەي كەلە, قازاق حالقىنا قۇرمەتتەرٸن بٸلدٸرٸپ, تۋعان ەلٸمٸزدٸ بٸرلەسە قاستەرلەۋگە تيٸسپٸز دەپ اتاپ ٶتتٸ.
ەلۆيرا سەرٸكقىزى
