قازاقستان حالقىنىڭ سانى ٶسٸپ كەلەدٸ. الايدا حالىق سانىنىڭ ارتۋىمەن قاتار ەلدٸڭ دەموگرافييالىق قۇرىلىمى دا ايتارلىقتاي ٶزگەرٸپ جاتىر. ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى ۇلعايىپ, بالا تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ تٶمەندەپ, ەگدە جاستاعى ازاماتتاردىڭ ٷلەسٸ ارتىپ كەلەدٸ. بۇل ٷردٸستەر الداعى ونجىلدىقتاردا ەڭبەك نارىعىنا, ەلەۋمەتتٸك جٷيەگە جەنە زەينەتاقى جٷيەسٸنە تٷسەتٸن سالماقتى كٷشەيتۋٸ مٷمكٸن, دەپ حابارلايدى ult.kz.
2026 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا قازاقستان حالقىنىڭ سانى شامامەن 20,5 ميلليون ادامدى قۇرادى. ونىڭ ٸشٸندە 25 جاسقا دەيٸنگٸ ازاماتتار – 8,79 ميلليون ادام نەمەسە 42,9 پايىز, 25-65 جاس ارالىعىنداعى تۇرعىندار – 9,73 ميلليون ادام نەمەسە 47,5 پايىز, ال 65 جاستان اسقانداردىڭ سانى 1,98 ميلليون ادامعا نەمەسە 9,6 پايىزعا جەتتٸ.
ۇزاقمەرزٸمدٸ دەموگرافييالىق بولجامدارعا سەيكەس, قازاقستان حالقىنىڭ سانى 2050 جىلعا قاراي 26,5 ميلليون ادامعا دەيٸن ٶسۋٸ مٷمكٸن.
بٸراق حالىق سانىنىڭ ٶسۋٸ ونىڭ جاس قۇرىلىمىنىڭ ٶزگەرمەيتٸنٸنە كەپٸلدٸك بەرمەيدٸ. كەرٸسٸنشە, قازاقستاندا حالىقتىڭ بٸرتٸندەپ قارتايۋ ٷردٸسٸ بايقالادى. بۇعان ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ارتۋى مەن بالا تۋۋ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ ەسەر ەتٸپ وتىر.
قازاقستاندىقتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى ارتتى
قازاقستاندا ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى پاندەمييادان كەيٸن قايتا ٶسە باستادى.
COVID-19 پاندەميياسىنا بايلانىستى 2020-2021 جىلدارى بۇل كٶرسەتكٸش تٶمەندەگەن بولاتىن. مەسەلەن, 2021 جىلى قازاقستانداعى كٷتٸلەتٸن ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى 70,23 جاستى قۇراسا, 2025 جىلى ول 75,97 جاسقا دەيٸن ٶستٸ.
بۇل كٶرسەتكٸش ەلەمدەگٸ جالپى ٷردٸسكە سەيكەس كەلەدٸ. دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ باعالاۋىنشا, پاندەمييا كەزٸندە ەلەم بويىنشا ورتاشا ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى 71,4 جاسقا دەيٸن تٶمەندەگەن. ال 2025 جىلعا قاراي بۇل كٶرسەتكٸش پاندەميياعا دەيٸنگٸ دەڭگەيگە قايتا ورالىپ, ورتا ەسەپپەن 73,8 جاسقا جەتتٸ.
ياعني قازاقستانداعى ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى ەلەمدٸك ورتاشا كٶرسەتكٸشتەن دە جوعارى دەڭگەيگە كٶتەرٸلٸپ وتىر.
الايدا ادامداردىڭ ۇزاق ٶمٸر سٷرۋٸ دەموگرافييالىق تۇرعىدان جاڭا مٸندەتتەردٸ دە العا شىعارادى. ەگدە جاستاعى ادامداردىڭ سانى كٶبەيگەن سايىن زەينەتاقى, دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك قامسىزداندىرۋ جٷيەلەرٸنە تٷسەتٸن جٷكتەمە ارتادى.
2050 جىلعا قاراي ەربٸر التىنشى قازاقستاندىق 60 جاستان اسۋى مٷمكٸن
قازاقستانداعى دەموگرافييالىق ٶزگەرٸستەردٸڭ نەگٸزگٸ بەلگٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ – حالىقتىڭ قارتايۋى.
بولجامدارعا سەيكەس, 2050 جىلعا قاراي قازاقستاندا 60 جاستان اسقان ازاماتتاردىڭ ٷلەسٸ جالپى حالىق سانىنىڭ 18,8 پايىزىنا جەتۋٸ مٷمكٸن.
بۇل حالىقارالىق جٸكتەۋ بويىنشا دەموگرافييالىق قارتايۋدىڭ «ٶتە جوعارى دەڭگەيٸنە» سەيكەس كەلەدٸ.
قاراپايىم تٸلمەن ايتقاندا, عاسىر ورتاسىنا قاراي قازاقستانداعى شامامەن ەربٸر التىنشى ادام 60 جاستان اسقان ازامات بولۋى ىقتيمال.
بۇل ٶزگەرٸس مەملەكەتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك ساياساتىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. ٶيتكەنٸ ەگدە جاستاعى تۇرعىنداردىڭ سانى ارتقان سايىن زەينەتاقىمەن قامتۋ, مەديتسينالىق قىزمەت كٶرسەتۋ, ەلەۋمەتتٸك كٶمەك جەنە ۇزاقمەرزٸمدٸ كٷتٸم جٷيەلەرٸنە دەگەن قاجەتتٸلٸك تە كٶبەيەدٸ.
بالا تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ تٶمەندەپ كەلەدٸ
قازاقستاننىڭ دەموگرافييالىق بولاشاعىنا ەسەر ەتەتٸن تاعى بٸر ماڭىزدى فاكتور – تۋۋ كٶرسەتكٸشٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ.
بۇل جەردە جيىنتىق تۋۋ كوەففيتسيەنتٸ (جتك) ماڭىزدى كٶرسەتكٸش سانالادى. ول بٸر ەيەلدٸڭ بٷكٸل رەپرودۋكتيۆتٸك كەزەڭٸندە, ياعني شامامەن 15 جاستان 50 جاسقا دەيٸنگٸ ارالىقتا ورتا ەسەپپەن قانشا بالا دٷنيەگە ەكەلەتٸنٸن كٶرسەتەدٸ.
قازاقستاندا 2020-2021 جىلدارى جتك بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە ٶسكەنٸمەن, كەيٸن تۇراقتى تٶمەندەۋ بايقالعان.
2021 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 3,32 بالانى قۇراعان. 2022 جىلى ول 3,06 بالاعا, ال 2025 جىلى 2,57 بالاعا دەيٸن تٶمەندەدٸ.
بۇۇ-نىڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ بولجامىنا سەيكەس, 2050 جىلعا قاراي قازاقستانداعى جيىنتىق تۋۋ كوەففيتسيەنتٸ 2,39 بالاعا دەيٸن تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن.
ياعني قازاقستاندا بالا تۋۋ دەڭگەيٸ ەزٸرگە حالىقتىڭ تابيعي ٶسٸمٸن قامتاماسىز ەتەتٸن دەڭگەيدە بولعانىمەن, ونىڭ بٸرتٸندەپ تٶمەندەۋٸ بولاشاقتاعى جاس قۇرىلىمىنا ەسەر ەتەدٸ.
تۋۋ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ مەن ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ۇلعايۋى قاتار جٷرگەن جاعدايدا ەڭبەككە قابٸلەتتٸ تۇرعىنداردىڭ ٷلەسٸ قىسقارىپ, ەگدە جاستاعى ازاماتتاردىڭ ٷلەسٸ ارتادى.
كٶشٸ-قون جاعدايى قالاي ٶزگەردٸ?
قازاقستاننىڭ دەموگرافييالىق احۋالىنا تابيعي ٶسٸممەن قاتار كٶشٸ-قون دا ەسەر ەتەدٸ.
UNFPA-نىڭ قازاقستانداعى ٶكٸلدٸگٸ دايىنداعان حالىقتىڭ جاعدايىنا قاتىستى تالداۋدا 2050 جىلعا قاراي ەلدەگٸ كٶشٸ-قون سالدوسىنىڭ بٸرتٸندەپ نٶلگە, ياعني 1000 ادامعا شاققاندا 0 كٶرسەتكٸشٸنە جاقىنداۋى بولجانعان.
بۇل بولجامعا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋى جەنە جۇمىس كٷشٸنە دەگەن سۇرانىستىڭ جوعارى بولۋى, ەتنيكالىق ەميگراتسييا ەلەۋەتٸنٸڭ بٸرتٸندەپ ازايۋى, سونداي-اق قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸگٸندەگٸ ەلدەردە حالىق سانىنىڭ جىلدام ٶسۋٸ سيياقتى فاكتورلار ەسەر ەتەدٸ.
پاندەمييادان كەيٸن قازاقستانعا كەلۋشٸلەر سانى دا ارتقان.
2021 جىلدان باستاپ ەلگە كەلەتٸن يمميگرانتتاردىڭ جىل سايىنعى سانى 2,15 ەسەگە ٶسكەن, ال قازاقستاننان كٶشٸپ كەتۋشٸلەردٸڭ سانى 4,24 ەسەگە ازايعان.
بۇل كٶرسەتكٸشتەر قازاقستاننىڭ كٶشٸ-قون بالانسىندا وڭ ٶزگەرٸستەر بولعانىن كٶرسەتەدٸ.
سونىمەن بٸرگە ۇزاقمەرزٸمدٸ كەزەڭدە ميگراتسييانىڭ ەلدەگٸ دەموگرافييالىق جٷكتەمەنٸ قانشالىقتى جەڭٸلدەتەتٸنٸ ەكونوميكاداعى جۇمىس ورىندارىنىڭ سانىنا, جالاقى دەڭگەيٸنە جەنە ەلدٸڭ ەڭبەك نارىعىنىڭ تارتىمدىلىعىنا بايلانىستى بولادى.
بٸر زەينەتكەرگە شاققانداعى ەڭبەككە قابٸلەتتٸ ازاماتتار ازايىپ بارادى
دەموگرافييالىق ٶزگەرٸستەردٸ باعالاۋدا ماڭىزدى كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بٸرٸ – ەلەۋەتتٸ قولداۋ كوەففيتسيەنتٸ.
ول 25-64 جاس ارالىعىنداعى ەڭبەككە قابٸلەتتٸ ادامدار سانىنىڭ 65 جاستان اسقان ازاماتتار سانىنا قاتىناسىن كٶرسەتەدٸ.
قازاقستاندا بۇل كٶرسەتكٸش سوڭعى جىلدارى تٶمەندەپ كەلەدٸ.
مەسەلەن, 2012 جىلى 65 جاستان اسقان بٸر ادامعا 7,68 ەڭبەككە قابٸلەتتٸ ادامنان كەلگەن.
2025 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 4,95 ادامعا دەيٸن تٶمەندەدٸ.
ال 2025-2050 جىلدار ارالىعىنداعى بولجامدارعا سەيكەس, ەلەۋەتتٸ قولداۋ كوەففيتسيەنتٸ تاعى دا تٶمەندەپ, 3,42-گە تٷسۋٸ مٷمكٸن.
دەمەك, 2050 جىلعا قاراي 65 جاستان اسقان بٸر ازاماتقا ورتا ەسەپپەن 3,42 ەڭبەككە قابٸلەتتٸ ادامنان عانا كەلۋٸ ىقتيمال.
بۇل – ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك جەنە زەينەتاقى جٷيەسٸ ٷشٸن ماڭىزدى سيگنال.
دەموگرافييالىق ٶزگەرٸس ەكونوميكاعا قالاي ەسەر ەتەدٸ?
حالىقتىڭ قارتايۋى تەك دەموگرافييالىق كٶرسەتكٸش ەمەس. ول مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك ساياساتىنا دا تٸكەلەي ىقپال ەتەدٸ.
ەڭبەككە قابٸلەتتٸ تۇرعىنداردىڭ ٷلەسٸ ازايىپ, ەگدە جاستاعى ازاماتتاردىڭ سانى ارتقان سايىن بيۋدجەتكە تٷسەتٸن ەلەۋمەتتٸك جٷكتەمە كٷشەيەدٸ.
مۇنداي جاعدايدا زەينەتاقى جٷيەسٸنٸڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعى ەرەكشە ماڭىزعا يە بولادى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ ٶز جولداۋىندا زەينەتاقى جٷيەسٸنٸڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن نىعايتۋ, ۇزاقمەرزٸمدٸ تەڭگەرٸمدٸ قامتاماسىز ەتۋ جەنە ازاماتتارعا لايىقتى زەينەتاقى تٶلەۋ ٷشٸن شارالار قابىلداۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتكەن بولاتىن.
دەموگرافييالىق ٶزگەرٸستەر جاعدايىندا جيناقتاۋشى زەينەتاقى جٷيەسٸنٸڭ ماڭىزى دا ارتا تٷسەدٸ. مۇنداي جٷيەدە بولاشاق زەينەتاقى تٶلەمدەرٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸ ازاماتتىڭ ٶزٸ مەن جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ تۇراقتى اۋدارىمدارى جەنە ينۆەستيتسييالىق كٸرٸس ەسەبٸنەن قالىپتاسادى.
بۇل مودەل زەينەتاقى جٷيەسٸنٸڭ دەموگرافييالىق فاكتورلارعا تەۋەلدٸلٸگٸن تٶمەندەتۋگە جەنە ونىڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
قازاقستاندىقتار بولاشاق زەينەتاقىسىن ٶزدەرٸ جوسپارلاي الا ما?
حالىقتىڭ قارتايۋى مەن ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعىنىڭ ارتۋى جاعدايىندا جەكە زەينەتاقىنى جوسپارلاۋ مەسەلەسٸ دە ٶزەكتٸ بولا تٷسەدٸ.
جيناقتاۋشى زەينەتاقى جٷيەسٸ ازاماتتارعا بولاشاقتاعى زەينەتاقى تابىسىنا ٶز ٷلەسٸن قوسۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. ول ٷشٸن تۇراقتى جارنالار اۋدارىپ, جيناقتاردىڭ ينۆەستيتسييالىق كٸرٸسٸن تيٸمدٸ پايدالانۋدىڭ ماڭىزى زور.
2026 جىلعى 7 قىركٷيەكتەن باستاپ قازاقستاننىڭ ەلەۋمەتتٸك كودەكسٸنە ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەر كٷشٸنە ەنەدٸ.
وعان سەيكەس, بجزق سالىمشىلارى ٶزدەرٸنٸڭ زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ 100 پايىزىنا دەيٸنينۆەستيتسييالىق پورتفەلدٸ باسقارۋشى كومپانييالاردىڭ, ياعني ۋيپ-تەردٸڭ سەنٸمگەرلٸك باسقارۋىنا بەرە الادى.
سونىمەن قاتار ەربٸر ۋيپ ٷش ينۆەستيتسييالىق پورتفەلگە دەيٸن ۇسىنا الادى. ولار:
كونسەرۆاتيۆتٸ;
قالىپتى;
تەۋەكەل دەڭگەيٸ جوعارى پورتفەلدەر.
بۇل پورتفەلدەر تەۋەكەل دەڭگەيٸ, كٷتٸلەتٸن كٸرٸستٸلٸك جەنە ينۆەستيتسييا قۇرىلىمى بويىنشا ەرەكشەلەنەدٸ.
وسىلايشا, ازاماتتار ٶزدەرٸنٸڭ قارجىلىق ماقساتىنا جەنە تەۋەكەلگە دەگەن كٶزقاراسىنا قاراي ينۆەستيتسييالىق ستراتەگييانى تاڭداي الادى.
بجزق جيناقتارىنىڭ ينۆەستيتسييالانۋ نەتيجەلەرٸ تۋرالى تولىق اقپاراتتى ارنايى invest.enpf.kz پورتالىنان الۋعا بولادى.
ال بولاشاق زەينەتاقىنى الدىن الا ەسەپتەپ, جەكە جوسپار قۇرۋ ٷشٸن بجزق-نىڭ «زەينەتاقى كالكۋلياتورى» جەنە «جەكە زەينەتاقى جوسپارى» سەرۆيستەرٸ ۇسىنىلادى. بۇل قۇرالدار بجزق سايتى مەن موبيلدٸ قوسىمشاسىندا قولجەتٸمدٸ.
قازاقستاندى قانداي دەموگرافييالىق بولاشاق كٷتٸپ تۇر?
جالپى بولجامدارعا سٷيەنسەك, الداعى 25 جىلدا قازاقستان حالقىنىڭ سانى 20,5 ميلليوننان 26,5 ميلليون ادامعا دەيٸن ٶسۋٸ مٷمكٸن.
الايدا حالىق سانىنىڭ ارتۋىمەن قاتار ونىڭ جاس قۇرىلىمى ٶزگەرەدٸ.
2050 جىلعا قاراي:
حالىق سانى شامامەن 26,5 ميلليون ادامعا جەتۋٸ مٷمكٸن;
60 جاستان اسقان ازاماتتاردىڭ ٷلەسٸ 18,8 پايىزعا دەيٸن ٶسۋٸ ىقتيمال;
جيىنتىق تۋۋ كوەففيتسيەنتٸ 2,39 بالاعا دەيٸن تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن;
65 جاستان اسقان بٸر ادامعا شاققانداعى 25-64 جاستاعى ازاماتتار سانى 3,42 ادامعا دەيٸن قىسقارۋى ىقتيمال;
كٶشٸ-قون سالدوسى بٸرتٸندەپ نٶلگە جاقىنداۋى مٷمكٸن.
وسى كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بارلىعى بٸر ماڭىزدى ٷردٸستٸ كٶرسەتەدٸ: قازاقستان حالقى سانى جاعىنان ٶسۋدٸ جالعاستىرعانىمەن, ەل بٸرتٸندەپ قارتايۋ كەزەڭٸنە ٶتەدٸ.
سوندىقتان دەموگرافييالىق ساياساتتىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸ تەك حالىق سانىن كٶبەيتۋ ەمەس, سونىمەن بٸرگە ەڭبەككە قابٸلەتتٸ تۇرعىنداردىڭ جەتكٸلٸكتٸ بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ, بالا تۋۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸن بەيٸمدەۋ جەنە زەينەتاقى جٷيەسٸنٸڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ بولماق.
ال ازاماتتاردىڭ ٶز دەڭگەيٸندە تۇراقتى زەينەتاقى جارنالارىن اۋدارىپ, جيناقتارىن باقىلاۋى جەنە بولاشاق تابىسىن الدىن الا جوسپارلاۋى دەموگرافييالىق ٶزگەرٸستەر جاعدايىندا جەكە قارجىلىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸنە اينالادى.
