فوتو: akorda.kz
2026 جىل قازاقستان ٷشٸن تەك كٷنتٸزبەلٸك مەجە ەمەس, سوڭعى جىلدارى باستالعان ساياسي رەفورمالاردىڭ نەتيجەسٸ ايقىندالا باستايتىن شەشۋشٸ كەزەڭ بولماق. مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸن جاڭعىرتۋ, پارلامەنتتٸڭ رٶلٸن كٷشەيتۋ, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق ساياساتتاعى جاڭا باسىمدىقتار مەن سىرتقى ساياسي تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋ, الداعى جىلدىڭ نەگٸزگٸ ساياسي كٷن تەرتٸبٸن ايقىندايتىن باستى فاكتورلارىن Ult.kz تٸلشٸسٸ تٸزبەكتەپ كٶردٸ.
ساياسي رەفورمالار: سٶزدەن ٸسكە ٶتۋ كەزەڭٸ
سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا «جاڭا قازاقستان» ۇعىمىمەن ساباقتاس ساياسي ترانسفورماتسييا ٷدەرٸسٸ باستالدى. پرەزيدەنتتٸك بيلٸكتٸڭ بٸرقاتار ٶكٸلەتتٸكتەرٸن قايتا قاراۋ, كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ قۇرىلىمىن جاڭارتۋ, اۋىل جەنە اۋدان ەكٸمدەرٸن سايلاۋ ينستيتۋتىن ەنگٸزۋ – وسى رەفورمالاردىڭ العاشقى كەزەڭٸ ەدٸ.
2026 جىلى بۇل ٶزگەرٸستەردٸڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەتيجەسٸ ايقىن كٶرٸنٸس تابۋى تيٸس. پارلامەنتتٸڭ ىقپالى مەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸ ارتىپ, زاڭ شىعارۋ ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپ كٷشەيەدٸ. قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ جٷرگەن پارلامەنتتٸ ىقشامداۋ, دەپۋتاتتاردىڭ ەسەپتٸلٸگٸن ارتتىرۋ, زاڭ جوبالارىن قوعامدىق سٷزگٸدەن ٶتكٸزۋ مەحانيزمدەرٸن جەتٸلدٸرۋ مەسەلەلەرٸ ساياسي كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسپەيدٸ.
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, ەندٸگٸ كەزدە مەسەلە تەك قۇرىلىمدىق ٶزگەرٸستەردە عانا ەمەس, ساياسي مەدەنيەتتٸڭ جاڭارۋىندا. دەپۋتاتتاردىڭ باستاماشىلدىعى, ٷكٸمەت مٷشەلەرٸنە قويىلاتىن تالاپتاردىڭ قاتايۋى, پارلامەنتتٸك تىڭداۋلاردىڭ فورمالدى ەمەس, مازمۇندى سيپات الۋىن قوعام كٷتٸپ وتىر. ازاماتتىق قوعام مەن تەۋەلسٸز ساراپشىلاردىڭ رٶلٸ دە ايقىن كٶرٸنەدٸ, ولار بيلٸكتٸڭ شەشٸمٸنە قوعامدىق باقىلاۋ ورناتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
2026 جىلعى ساياساتتىڭ ٶزەگٸندە ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەر تۇرماق. ينفلياتسييا, تۇرعىن ٷي قولجەتٸمدٸلٸگٸ, تابىس تەڭسٸزدٸگٸ, بٸلٸم مەن مەديتسينا ساپاسى, بۇلار بيلٸك شەشٸمدەرٸنٸڭ باستى ٶلشەمٸنە اينالادى.
حالىق بيلٸككە دەگەن سەنٸمٸن ەندٸ دەكلاراتيۆتٸ ۋەدەلەرمەن ەمەس, ناقتى نەتيجەلەر ارقىلى باعالايدى. ەلەۋمەتتٸك ساياساتتاعى قاتەلٸكتەر ساياسي تەۋەكەلگە تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. وسى تۇرعىدا ٷكٸمەت پەن پارلامەنت قابىلدايتىن ەربٸر شەشٸم قوعامنىڭ رەاكتسيياسىن ەسكەرۋگە مەجبٷر بولادى. بۇل – بيلٸك ٷشٸن ەسەپتٸلٸك پەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ جاڭا كەزەڭٸ.
سونىمەن قاتار, 2026 جىلى ەكونوميكالىق ساياسات پەن ساياسي تۇراقتىلىق اراسىنداعى بايلانىس بۇرىنعىدان دا ايقىن سەزٸلەدٸ. مەملەكەتتٸك بيۋدجەتكە تٷسەتٸن سالماق, سالىق رەفورمالارى, ۇلتتىق قور قاراجاتىن پايدالانۋ – تەك ەكونوميستەردٸڭ عانا ەمەس, ساياساتكەرلەردٸڭ دە باستى تاقىرىبىنا اينالادى.
ەكونوميكالىق ٶسٸم باياۋلاعان جاعدايدا, حالىقتىڭ بيلٸككە دەگەن تالابى كٷشەيەدٸ. سوندىقتان 2026 جىل ەكونوميكالىق پراگماتيزم مەن ساياسي جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ توعىساتىن جىلى بولماق.
سىرتقى ساياسات: كٶپۆەكتورلى تەڭگەرٸم
حالىقارالىق ارەنادا دا 2026 جىل كٷردەلٸ گەوساياسي احۋالمەن سيپاتتالادى. رەسەي-ۋكراينا سوعىسىنىڭ سالدارى, اقش پەن قىتاي اراسىنداعى بەسەكە, سانكتسييالىق قىسىم – بۇل فاكتورلار قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ.
استانا كٶپۆەكتورلى ساياساتتى ساقتاي وتىرىپ, ۇلتتىق مٷددەنٸ قورعاۋعا باسىمدىق بەرەدٸ. ايماقتىق قاۋٸپسٸزدٸك, ترانزيتتٸك ەلەۋەت, ەنەرگەتيكالىق ساياسات جەنە حالىقارالىق ۇيىمدارداعى بەلسەندٸلٸك 2026 جىلعى سىرتقى ساياسي كٷن تەرتٸبٸنٸڭ نەگٸزگٸ ٶزەگٸ بولادى.
سونىمەن قاتار, حالىقارالىق باستامالاردىڭ قاتارىندا 2026 جىلدى ورنىقتى دامۋ ٷشٸن حالىقارالىق ەرٸكتٸلەر جىلى دەپ جارييالاۋ بار. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 80-سەسسيياسىندا قازاقستاننىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعانىن اتاپ ٶتتٸ.
«قورشاعان ورتانى قورعاۋ جٶنٸندەگٸ كەڭ اۋقىمدى مٸندەتتەمەلەرٸمٸز اياسىندا قازاقستان «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق ناۋقانىن جٷزەگە اسىرىپ كەلەدٸ. بۇل قوزعالىس ميلليونداعان ەرٸكتٸلەردٸ بٸرٸكتٸرٸپ, قالدىقتاردى ازايتۋعا, ەكولوگييالىق اعارتۋعا جەنە تازالىق اكتسييالارىنا قاتىستىرۋدا», – دەدٸ پرەزيدەنت.
قازاقستان ٶڭٸرلٸك ەكولوگييالىق سامميت ٶتكٸزۋ جوسپارىن دا ۇسىندى. سامميت كليمات ٶزگەرٸسٸ, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جەنە جاسىل ەنەرگەتيكا مەسەلەلەرٸن ورتاق ۇستانىمعا كەلتٸرۋگە باعىتتالعان. سونىمەن قاتار, شىۇ سامميتٸندە جاساندى ينتەللەكت, تسيفرلاندىرۋ جەنە ەكولوگييا سالاسىنداعى باستامالار ۇسىنىلدى. پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, 2033 جىلعا قاراي جاساندى ينتەللەكت نارىعىنىڭ كٶلەمٸ 5 تريلليون دوللارعا جەتۋٸ مٷمكٸن.
ەڭ كٶپ تالقىلاناتىن رەفورمالاردىڭ بٸرٸ – بٸرپالاتالى پارلامەنت جٷيەسٸنە كٶشۋ. قازٸرگٸدەي مەجٸلٸس پەن سەناتتان تۇراتىن ەكٸپالاتالى جٷيەدەن قازاقستان بارلىق زاڭ شىعارۋ فۋنكتسييالارىن اتقاراتىن بٸر عانا پالاتاعا اۋىسۋى مٷمكٸن.
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, پارلامەنت قۇرىلىمىن جەڭٸلدەتۋ زاڭ شىعارۋ پروتسەسٸن جىلدامداتۋعا جەنە اشىق ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سەناتتىڭ جويىلۋى ازاماتتاردىڭ ىقپالىن ازايتپايدى – كەرٸسٸنشە, پارتييالىق تٸزٸمدەر بويىنشا سايلاناتىن دەپۋتاتتار ساياسي ۇيىمداردىڭ رٶلٸن ارتتىرادى جەنە حالىقتىڭ پارتييالىق ٶمٸرگە بەلسەندٸ قاتىسۋىن ىنتالاندىرادى.
الايدا ٶزگەرٸستەر بٸردەن ٸسكە اسپايدى. كونستيتۋتسيياعا تٷزەتۋلەر ەنگٸزۋ, قوعامدىق تالقىلاۋ ٶتكٸزۋ قاجەت. مٷمكٸن, بٸرپالاتالى پارلامەنتتٸڭ تاعدىرىن سوڭعى رەت شەشەتٸن رەفەرەندۋم دا ٶتكٸزٸلەدٸ.
تاعى بٸر ماڭىزدى جاڭالىق – اۋداندار مەن وبلىسقا باعىنىستى قالالاردىڭ ەكٸمدەرٸن تٸكەلەي سايلاۋ. بۇرىن ولاردى وبلىس ەكٸمدەرٸ ماسليحات كەلٸسٸمٸمەن تاعايىندايتىن بولسا, ەندٸ حالىق ٶز باسشىلارىن ٶزٸ تاڭداي الادى. 2026 جىل جاڭا جٷيەگە تولىق كٶشۋگە العاشقى قادام بولادى. قىزمەت مەرزٸمٸ اياقتالاتىن اۋداندار مەن قالالاردا بٸرٸنشٸ رەت ناقتى سايلاۋلار ٶتەدٸ.
پارلامەنتتٸك جەنە جەرگٸلٸكتٸ باستامالار بيلٸكتٸڭ ەسەپ بەرۋشٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. ولار مەملەكەتتٸڭ حالىققا قۇلاق اسۋعا دايىن ەكەنٸن جەنە باسقارۋعا قاتىسۋ قۇرالدارىن ۇسىناتىنىن كٶرسەتەدٸ.
ساياساتتانۋشىلار اتاپ ٶتكەندەي: بيلٸك قانشالىقتى اشىق جەنە قولجەتٸمدٸ بولسا, قوعامنىڭ سەنٸمٸ سوعۇرلىم جوعارى بولادى. ال رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرۋداعى كٸدٸرٸستەر سەنٸمسٸزدٸك پەن اپاتييا تۋعىزۋى مٷمكٸن.
