قر ٷكٸمەتٸنٸڭ باسپاسٶز ورتالىعىندا ٶتكەن باسپاسٶز كونفەرەنتسيياسىندا قر ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترٸ بٸرجان نۇرىمبەتوۆ قازاقستاندا زەينەتاقى جٷيەسٸن ودان ەرٸ جەتٸلدٸرۋگە قاتىستى تٷسٸنٸكتەمە بەردٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى 2019 جىلعى 2 قىركٷيەكتەگٸ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا ٷكٸمەتكە 2019 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن جۇمىس ٸستەيتٸن ازاماتتاردىڭ ٶزدەرٸنٸڭ زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ بٸر بٶلٸگٸن ماقساتتى پايدالانۋ مٷمكٸندٸگٸ تۋرالى ۇسىنىس ەنگٸزۋگە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن.
اتالعان تاپسىرمانى قاراۋ ٷشٸن ٷكٸمەت جانىنان قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى بەردٸبەك ساپارباەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن 25 ادامنان تۇراتىن جۇمىس توبى قۇرىلدى.
جۇمىس توبىنىڭ مٷشەلەرٸ جيناقتاۋشى زەينەتاقى جٷيەسٸنٸڭ اعىمداعى جاي-كٷيٸ مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن, ىقتيمال سىن-تەگەۋرٸندەردٸ, حالىقارالىق تەجٸريبەنٸ زەردەلەدٸ, بجزق تۇراقتىلىعى بويىنشا الدىن الا اكتۋارلىق ەسەپتەر نازارعا الىندى.
ەزٸرلەنگەن تەسٸلدەردٸ جۇمىس توبى مٷشەلەرٸنٸڭ كٶپشٸلٸگٸ قولدادى, ەكونوميكالىق ساياسات جٶنٸندەگٸ كەڭەس ماقۇلدادى جەنە «وسى ماڭىزدى مەسەلەنٸ شەشۋدەگٸ العاشقى قادام» رەتٸندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ماقۇلداۋىن الدى.
«بٷگٸنگٸ تاڭدا بجزق-دا 1,4 ملرد تەڭگە جيناقتار مەن 9,9 ملن زەينەتاقى شوتتارى بار. ٶكٸنٸشكە وراي, ونىڭ 53%-ىنىڭ كٶلەمٸ 500 مىڭ تەڭگەدەن از سومانى قۇرايدى, 16%-ى – 500 مىڭنان 1 ملن تەڭگەگە دەيٸن, 15%-ى 1 ملن تەڭگەدەن 2 ملن تەڭگەگە دەيٸنگٸ سوما. وسىلايشا, سالىمشىلاردىڭ 84%-ىندا جيناق كٶلەمٸ 2 ملن تەڭگەدەن از», — دەدٸ ب. نۇرىمبەتوۆ.
وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, ٷكٸمەت جيناقتاۋشى زەينەتاقى جٷيەسٸن ودان ەرٸ جەتٸلدٸرۋدٸ ۇسىندى. ول ٷشٸن بٸرقاتار مەسەلەلەردٸ شەشۋ قاجەت. بٸرٸنشٸدەن — قازاقستاننىڭ جيناقتاۋشى زەينەتاقى جٷيەسٸ ٶتە جاس. بار بولعانى 21 جىل تولدى. جالپى العاندا, دامىعان ەلدەردە زەينەتاقى جٷيەسٸن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن 35-40 جىل قاجەت. ەكٸنشٸدەن — حالىق تابىسىنىڭ تٶمەن دەڭگەيٸ. ٷشٸنشٸدەن — زەينەتاقى جارنالارىنىڭ تٶلەنبەۋٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا شامامەن 100 مىڭ كەسٸپكەر ٶز قىزمەتكەرلەرٸ ٷشٸن زەينەتاقى جارنالارىن تٶلەمەيدٸ. 2,7 ملرد تەڭگە قارىز بار. تٶرتٸنشٸدەن — ينۆەستيتسييالىق كٸرٸستەر تيٸسٸنشە ۇلعايىپ جاتقان جوق.
جۇمىس توبى زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ بٸر بٶلٸگٸن پايدالانۋدىڭ بٸرنەشە نۇسقاسىن ۇسىندى.
بٸرٸنشٸ سانات – تۇرعىن ٷي ساتىپ الۋعا نەمەسە قىمبات ەمگە (جەكە تٸزبە بويىنشا) زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ بٸر بٶلٸگٸن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋ ۇسىنىلاتىن جۇمىس ٸستەيتٸن ازاماتتار – بۇل «جەتكٸلٸكتٸلٸك شەگٸنەن» اساتىن زەينەتاقى جيناقتارى بار بجزق سالىمشىلارى.
بۇل رەتتە بجزق «جەتكٸلٸكتٸلٸك شەگٸن» ەربٸر جاس ٷشٸن, ەرلەر مەن ەيەلدەر بويىنشا جەكە ەسەپتەگەن. جاستاۋ ادامداردىڭ جيناقتاۋدى جالعاستىرۋ ٷشٸن بولاشاق ەڭبەك قىزمەتٸنٸڭ كەزەڭٸ (زەينەتكەرلٸك جاسقا جەتكەنگە دەيٸن) نەعۇرلىم ۇزاق بولاتىنى نازارعا الىندى. بجزق ۇسىنعان «جەتكٸلٸكتٸلٸك شەگٸ» جيناقتاۋشى زەينەتاقى جٷيەسٸنە تۇراقتى قاتىسىپ كەلەتٸن ورتاشا ستاتيستيكالىق سالىمشىدا (ياعني زەينەتاقى جارنالارىن تۇراقتى تٷردە تٶلەپ وتىراتىن ادامدا) جاڭا جارنالار مەن ينۆەستيتسييالىق تابىس ەسەبٸنەن ٶمٸر بويعى تٶلەمدەردٸ قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قاجەتتٸ سوماعا دەيٸن كەيٸننەن تولىقتىرۋى ارقىلى جينالۋعا تيٸس زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ ەڭ تٶمەنگٸ شەگٸ بولىپ تابىلادى. سالىمشىنىڭ جاسى كٸشٸ بولعان سايىن, «جەتكٸلٸكتٸلٸك شەگٸ» سوعۇرلىم تٶمەن بولادى.
مىسالى, 40 جاستاعى سالىمشى ٷشٸن (ورتاشا ەڭبەك ٶتٸلٸ 18-20 جىلدى قۇرايتىن) جيناقتاۋدىڭ ەڭ تٶمەنگٸ شەگٸ: ەرلەر ٷشٸن 6,9 ملن تەڭگەنٸ جەنە ەيەلدەر ٷشٸن 9,8 ملن تەڭگەنٸ قۇرايدى. 63 جاستاعى سالىمشى, ياعني, زەينەتكەرلٸك جاسقا جەتكەن ادام ٷشٸن بۇل شەك ەرلەر ٷشٸن 8,2 ملن تەڭگەنٸ جەنە ەيەلدەر ٷشٸن شامامەن 10,1 ملن تەڭگەنٸ قۇرايدى.
ەكٸنشٸ سانات – بۇل زەينەتكەرلەر, ولارعا تۇرعىن ٷي ساتىپ الۋ نەمەسە قىمبات ەم ٷشٸن ٶزٸنٸڭ زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ 50%-ىن پايدالانۋ مٷمكٸندٸگٸ ۇسىنىلادى. وسى رەتتە مٸندەتتٸ شارت – جوعالعان تابىستى 40%-دان تٶمەن ەمەس دەڭگەيدە الماستىرۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن زەينەتاقىنىڭ (بازالىق, ىنتىماقتى جەنە جيناقتاۋشى) مٶلشەرٸ بولىپ تابىلادى, بۇل حالىقارالىق ستاندارتتارعا سەيكەس كەلەدٸ.
«بۇل ۇسىنىستار مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن ٶتكەن ٷكٸمەتتٸڭ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا ايتىلدى. پرەزيدەنت “بۇل ماڭىزدى مەسەلەنٸ شەشۋدەگٸ العاشقى قادام” جاسالعانىن اتاپ ٶتٸپ, وسى مەسەلەگە قاتىستى ٶز پٸكٸرٸن جەتكٸزدٸ. بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنان بارلىق جيناقتاردى ٷلەستٸرۋ ەمەس, ٶيتكەنٸ ولار ازاماتتارىمىزدىڭ قارتتىعىن لايىقتى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قاجەت. مەملەكەت باسشىسى “كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكاعا قارسى كٷرەس, قولما-قول اقشاسىز ەسەپ ايىرىسۋ ٷلەسٸن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸ ۇلتتىق بانك پەن ٷكٸمەتتٸڭ باسىمدىعىندا قالۋى تيٸس» ەكەنٸن ايتتى», — دەدٸ ب. نۇرىمبەتوۆ.
جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ 5% مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارىن ەنگٸزۋ
بٷگٸنگٸ كٷنٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زەينەتاقى جٷيەسٸن ودان ەرٸ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ 2020-2024 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى ەزٸرلەنۋدە. پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا سونداي-اق زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ بٸر بٶلٸگٸن ماقساتتى پايدالانۋ مٷمكٸندٸگٸ بەرٸلەتٸن ازاماتتار توبىن بٸرتٸندەپ كەڭەيتۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىس جالعاساتىن بولادى.
جۇمىسكەردٸڭ پايداسىنا تٶلەنۋگە تيٸس جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ 5% مٸندەتتٸ زەينەتاقى جارنالارىن ەنگٸزۋ مەرزٸمٸ 2020 جىلدان 2023 جىلعا اۋىستىرىلدى. وسىلايشا, قازاقستاندا مەملەكەتتٸڭ, جۇمىس بەرۋشٸ مەن قىزمەتكەردٸڭ ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸگٸنە نەگٸزدەلگەن زەينەتاقى جٷيەسٸ قۇرىلاتىن بولادى.
«بٷگٸندە مەملەكەت 2,2 ملن ادامعا تٶلەيدٸ. بۇل شامامەن 2,4 ترلن تەڭگە. مەملەكەت جيناقتاۋشى زەينەتاقى جٷيەسٸمەن شىعاتىن جەنە ينۆەستيتسييالىق تابىسى ينفلياتسييادان اسپايتىن ادامدارعا كەپٸلدٸك تٶلەيدٸ. قىزمەتكەردٸڭ ٶزٸ ٶز جالاقىسىنىڭ 10% تٶلەيدٸ. تۇجىرىمدامادا جۇمىس بەرۋشٸلەر دە قىزمەتكەرلەرگە جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا 5% جيناقتاۋشى جارنالار تٷرٸندە جاۋاپكەرشٸلٸك العانى ايتىلعان. زاڭ قابىلداندى جەنە 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كٷشٸنە ەنۋٸ تيٸس ەدٸ. الايدا پرەزيدەنت ٶز جولداۋىندا بيزنەس-قاۋىمداستىقتىڭ پٸكٸرٸ مەن ٷندەۋلەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, زاڭنىڭ قابىلدانۋىن 2023 جىلعا اۋىستىردى», — دەدٸ ب. نۇرىمبەتوۆ.
جول كارتاسىنىڭ جوباسىندا ەڭ تٶمەنگٸ كەپٸلدٸكتەر جٷيەسٸن ودان ەرٸ جەتٸلدٸرۋ (ەڭ تٶمەنگٸ زەينەتاقى مٶلشەرٸن جەنە باسقا دا ەلەۋمەتتٸك ماڭىزدى كٶرسەتكٸشتەردٸ ايقىنداۋ ەدٸستەمەسٸن قوسا العاندا) جەنە ەڭ تٶمەنگٸ كەپٸلدٸك بەرٸلگەن زەينەتاقىنى ەنگٸزۋ جٶنٸندە ۇسىنىستار كٶزدەلگەن.
«ەڭ تٶمەنگٸ كەپٸلدٸ زەينەتاقىنى ەنگٸزۋ دە زەينەتاقى جٷيەسٸن جاڭعىرتۋ تۇجىرىمداماسىندا جازىلعان. بۇل ٶتە ماڭىزدى. 1998 جىلدان باستاپ بٸز جيناقتاۋشى زەينەتاقى جٷيەسٸنە كٶشتٸك. بٷگٸنگٸ كٷنٸ مەملەكەت تٶلەيتٸن ىنتىماقتى نەمەسە ەڭبەك زەينەتاقىسىن 1998 جىلعى قاڭتارعا دەيٸن كەمٸندە 6 اي جۇمىس ٶتٸلٸن جيناعان ازاماتتار الادى. مۇنداي ادامدار جىل ٶتكەن سايىن ازايۋدا. قازٸرگٸ تاڭدا زەينەتكە 1957 جىلى تۋىلعان ەر ازاماتتار شىعىپ جاتىر جەنە بٷگٸندە ولاردىڭ تولىق تالاپ ەتٸلگەن ٶتٸلٸ, سەيكەسٸنشە, تولىق زەينەتاقىسى جوق», — دەدٸ ب. نۇرىمبەتوۆ.
وسىلايشا, مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, زەينەتاقى جٷيەسٸنٸڭ ورتاق قۇرامداس بٶلٸگٸ بٸرتٸندەپ توقتاتىلادى. 2043 جىلى ەڭبەك زەينەتاقىسى تاعايىندالاتىن ادامدار تەورييالىق تٷردە بولمايدى. تەك بازالىق زەينەتاقى بولادى. سوندىقتان ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ 2028 جىلدان باستاپ قازاقستاندا ەڭ تٶمەنگٸ كەپٸلدٸك بەرٸلگەن زەينەتاقىنى ەنگٸزۋدٸ ۇسىندى. ول بٷگٸنگٸ بازالىق زەينەتاقى تٶلەمٸن اۋىستىرادى. ەگەر بٷگٸندە 10 جىلدان از جۇمىس ٶتٸلٸ بار ادامدار ٷشٸن بازالىق زەينەتاقى تٶلەمٸ ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ 54%-ىن قۇراسا, تەجٸريبە ەسكەرٸلەدٸ. قر ەحەقم ەڭ تٶمەنگٸ كەپٸلدەندٸرٸلگەن زەينەتاقى 5 جىلدان از جۇمىس ٶتٸلٸ بار ادامدارعا بەرٸلٸپ, ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ كەم دەگەندە 70%-ىن قۇراۋى كەرەك ەكەنٸن, ەرٸ قاراي 1,5 ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنە دەيٸن كٶتەرٸلۋٸن ۇسىنادى.
