بiز «جانىڭدا جٷر جاقسى ادام» دەگەن سٶزدiڭ بايىبىنا بارا بەرمەيمiز. شىن مەنiندە, تەۋەلسiزدiك دەۋiرiندە ٶزiنiڭ ەڭبەگiمەن, بiلiمiمەن, ٶنەرiمەن وزىپ شىققان قانشاما زامانداستارىمىز بار. ولاردىڭ جٷرiپ ٶتكەن جولدارى – كەز كەلگەن ستاتيستيكادان ارتىق كٶرسەتكiش.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ
شاعالاسى شۋلاعان, بالىعى تايداي تۋلاعان شاردارانىڭ داڭقى بٷگiندە قازاقستاننان ەرi اسىپ, ەلەمدi شارلاپ كەتكەن. شالعايدا ورنالاسقان شاعىن اۋداننىڭ داڭقىن ەلەمگە جايعان سۋ ايدىنى مەن بالىعى دەسەڭiزدەر قاتەلەسەسiزدەر. قازiر سۋ ايدىنى كiمدە جوق, سوسىن بالىقپەن كiمدi تاڭ قالدىرعاندايسىز?! شاردارانىڭ داڭقىن شىعارعان ادامدارى. مەسەلەن, ارمرەستلينگ سپورتىنان سوڭعى جىلدار كٶلەمiندە قازاقستاندىقتاردىڭ الدىنا تٷسەتiن ەشكiم بولماي تۇر. ال, قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسى ساپىنداعى جiگiتتەردiڭ 90-95 پايىزى (!) شاردارانىڭ جiگiتتەرi! ولاردى ەلەمدiك ارەناعا الىپ شىققان ارمان قارسىباەۆ ەسiمدi باپكەر.
شاردارادا ارمرەستلينگ سپورتىنىڭ نەگiزiن وسى ارمان قارسىباەۆ قالادى. 2001 جىلى وڭتٷستiك قازاقستان وبلىسىندا ارمرەستلينگ سپورتى فەدەراتسيياسى قۇرىلدى. سودان بەرگi جىلدار iشiندە «شاردارا ارمسپورت» كلۋبى حالىقارالىق ارەنالاردا قارسىلاس شىداتپاي كەلەدi.
يە, شاردارا رۋحتى مەكەن. قۇت قونىپ, قىدىر دارىعان مەكەندە نەبiر دٷلدٷل تالانتتار دٷنيەگە كەلگەن. ارمان قارسىباەۆ – سولاردىڭ بiرەگەيi. قازاقتىڭ باعىنا تۋعان سپورتشىنىڭ اتى بٷگiندە ەلەمنiڭ تٷكپiر-تٷكپiرiنە مەشھٷر. ول تەك سپورتشى, جاتتىقتىرۋشى عانا ەمەس, رۋحاني تەربيەشi. «چەمپيون بولامىن» دەگەن ەربiر بالانىڭ قييالىنا قانات بiتiرiپ, جالىنداعان تالاي جاسقا جول سiلتەدi.
– مەنiڭ بالالىق شاعىم توقىراۋ جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلدi دە, ول كەزدە سپورتقا ونشا كٶڭiل بٶلiنە قويمادى. سوندا دا زiلتەمiردiڭ سالماعىنداي تەمiر-تەرسەكتەردi كٶتەرiپ, جاتتىعۋمەن بولدىم. كەيiننەن ستۋدەنت اتاندىق. ماماندىعىم – ەكونوميست. بەرiبiر سپورتتان قول ٷزگەن جوقپىن. ستۋدەنت بولىپ جٷرiپ ارمرەستلينگ سپورتىنىڭ قىر-سىرىن تەرەڭ مەڭگەرiپ شىقتىم. الماتىدا وقىسام دا, تۋعان جەرiمە اسقاق ارمانىمدى ارقالاپ كەلگەنمiن, – دەيدi ول.
وقۋدى جاڭا بiتiرiپ كەلگەن بالاڭ جiگiت بiرەر جىل جۇمىسسىز جٷرiپتi. الايدا, سول كەزدiڭ ٶزiندە اۋداننىڭ اتىنان وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق جارىستارعا قاتىسىپ, توپ جارىپتى. كەيiننەن سپورت مەكتەپتەرiنiڭ بiرiنە جۇمىسقا ورنالاسقان. تاباندى ەڭبەگiنiڭ ارقاسىندا اۋداندىق سپورت بٶلiمi باسشىسى قىزمەتiنە كٶتەرiلدi.
2001–2017 جىلدار ارالىعىندا شاردارادان 18 ەلەم چەمپيونى شىعىپتى. دەمەك, 18 رەت ەلەم بiزدiڭ ەنۇرانىمىزدى تىڭداپ, سونشا رەت بايراعىمىز تۋ-ۋ بيiكتە جەلبiرەدi دەگەن سٶز! وسى جىلدار iشiندە قول كٷرەسiنiڭ 19 ساڭلاعى ەلەم چەمپيوناتىنىڭ, 78-i ازييا چەمپيوناتىنىڭ جٷلدەگەرi بولدى. 134 ٶرەن ازييا چەمپيونى اتاندى. 28 سپورتشى ەلەم كۋبوگىن, 19 سپورتشى ازييا كۋبوگىن يەلەندi. بۇل شاعىن عانا اۋدانداعى بiر ارمرەستلينگ سپورتىنىڭ عانا تابىسى!
ەرينە, چەمپيوندار جەتiستiگiن تiزiپ شىعۋ وڭاي. الايدا, وسى اتاققا قول جەتكiزۋ ٷشiن قانشاما تەر تٶگiلدi دەسەڭiزشi?! جاتتىعۋ كەزiندەگi قيىندىقتاردى جەڭiسكە دەگەن تالپىنىس قانا جەڭە الارى سٶزسiز. ال, بالالىعى باسىم بوزبالانىڭ بويىنا پاتريوتتىق رۋح, ساناسىنا وتانسٷيگiشتiك سەزiمدi سiڭiرۋدiڭ ٶزi ٷلكەن ەڭبەك.
ەلەمدiك سايىستاردا ولجا سالىپ, ەل ابىرويىن اسقاقتاتىپ جٷرگەن ساڭلاقتارىمىزدىڭ كٶبi اۋىلدا تۋىپ-ٶسكەنiمەن, تٷپكiلiكتi تۇراعىن قالادان تابادى. جەر جٷزiندەگi ەلەۋەتi مەن مەدەنيەتi, تۇرمىس- سالتى ٶزگەرەك ەلدiڭ بەرiن ارالاسا دا, تۋعان جەرiنەن جىراقتاماعان ارمان اعانىڭ ٶسكەن ٶلكەگە دەگەن ماحابباتى شەكسiز... كiسiمسۋدەن ادا, iزەتi مول ازاماتتان ٷلگi الاتىن تۇستار كٶپ. ەلەمدi مويىنداتقان اڭىز ادامدى كٷن سايىن كٶرiپ جٷرۋدiڭ ٶزi اۋىلداستارى ٷشiن بiر عانيبەت! ٶزiنەن كەيiنگiلەر ونىڭ بولمىسىنا قاراپ-اق سوڭىنان iلەسە كەتەتiندەي...
بٷگiندە ارمان قارسىباەۆ باپتاعان سپورشىلاردىڭ الدى شەكiرت تەربيەلەپ جٷر. وبلىس بويىنشا قول كٷرەسiنەن اعا جاتتىقتىرۋشى س.نۇرحالىقوۆ تا وسى «شاردارا ارمسپورت» كلۋبىنىڭ بەلدi مٷشەسi. ماعجان شەميەۆ, ايدارحان نۇردەۋلەت, رٷستەمبەك تالعاتبەك سەكiلدi ەلەم چەمپيوندارى جاستاردى قامقورلىعىنا الىپ, iزدەرiن جالعار iنiلەرiنە قول كٷرەسiنiڭ قىر-سىرىن ٷيرەتۋدە. بiر جارىستا 37 بiردەي وڭتٷستiككورەيالىقتى جەڭگەن قىدىرەلي وڭعارباەۆتى كٶپشiلiككە تانىستىرىپ جاتۋدىڭ ٶزi ارتىق بولار. ەلەمنiڭ بiرنەشە دٷركiن چەمپيونى, بولگارييالىق سۆەتان گاشەۆسكيدi, كەشەگە دەيiن جەڭiلiپ كٶرمەگەن لاتۆييالىق يانين امولينستi ەپ دەگەننەن «اۋىلىنا» قايتۋعا مەجبٷرلەگەن شىنبولات رايحانوۆتىڭ شەكiرتتەرi دە ەلiمiزدiڭ نامىسىن قورعاۋعا دايىن.
شاردارالىق سپورتشىلار جەرلەستەرiن تەك جەڭiستەرiمەن عانا ەمەس, يگi iستەرiمەن دە قۋانتىپ جٷر. بيىل استانا كٷنi مەرەكەسiنە وراي اشىلعان «سپورتشىلار اللەياسى» شاردارالىقتارعا شابىت سىيلادى. شاردارالىقتار ۋاقىتقا دەيiن كٷل-قوقىس باسىپ جاتقان جەردi از ۋاقىت iشiندە اباتتاندىرىپ جiبەردi. اللەيادا بۇلشىق ەتi بۇلتىلداعان ەكi سپورتشىنىڭ قول كٷرەستiرiپ جاتقان سەتi سومدالعان ەسكەرتكiش ورناتىلعان. جان-جاعىنا شىم تٶسەلiپ, 300-گە جۋىق دەكوراتيۆتi اعاش وتىرعىزىلعان. «چەمپيوندار اللەياسىنىڭ» ەسiرەسە, جاس ۇرپاققا بەرەر تەربيەلiك مەنi زور. ولار تاسقا قاشاپ جازىلعان داڭقتى سپورتشى اعا-ەپكەلەرiنiڭ ەسiمدەرiن وسى جەردەن كٶرiپ, بولاشاقتا سولارعا قاراپ بوي تٷزەيتiن بولادى» دەيدi ارمان قارسىباەۆ اعىنان جارىلىپ...
ارمان قارسىباەۆتىڭ ەكەسi – رومان اقساقال سوعىس ارداگەرi. ارمان دٷنيەگە كەلگەندە كٷلسارا انامىز – 42-دە, رومان اقساقال 57 جاستا ەكەن. ەكە ارمانى ورىندالدى. ۇلى «حالقىڭا قىزمەت ەت» دەيتiن ەكە ٶسيەتiنە ادالدىق تانىتتى. جىل سايىن سپورتتىڭ بiرنەشە تٷرiنەن رومان قارسىباەۆ اتىنداعى تۋرنير ٶتكiزiپ كەلەدi. ال, اناسى قاراشاڭىراقتا, ۇلىنىڭ جەڭiسiمەن كٶڭiلi مارقايىپ وتىر. ٶزi جان-جارىمەن بەس ۇل-قىز تەربيەلەۋدە.
مىقتىلىقتى تانىتۋ بار دا, ونى مويىنداتا بiلۋ بiر بٶلەك. بٷگiندە «شاردارا ارمسپورت» كومانداسىنان قول كٷرەسiن ٷيرەنۋگە تاياۋ كٶرشi مەملەكەتتەردەن بٶلەك وڭتٷستiككورەيالىقتار مەن فرانتسۋزداردىڭ شارداراعا اعىلۋى وسى سٶزiمiزدiڭ دەلەلi.
ارمانداي ۇلدارى بار الاشتا نە ارمان بار, شiركiن!
داميرا مولدانازاروۆا
