فوتو: shutterstock
بيىل 1 شٸلدەدەن باستاپ قازاقستاندا نەكەنٸ تٸركەۋ حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىعى ارقىلى جٷزەگە اسىرىلادى. اتالعان جاڭاشىلدىقتى ەدٸلەت مينيسترلٸگٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ تٷسٸندٸرٸپ ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«قازٸر «نەكە جەنە وتباسى تۋرالى» كودەكسكە سەيكەس ازاماتتىق حال-اكتٸلەرٸن تٸركەۋ (احات ) بٶلٸمٸ تۋۋدى, قايتىس بولۋ, نەكە (ەرلٸ-زايىپتىلىقتى) قييۋ جەنە بۇزۋ پروتسەسٸن جٷرگٸزەدٸ. سونىمەن قاتار اتى-جٶندٸ اۋىستىرۋدا, اتا-انا اتانعاندا, بالا اسىراپ العان كەزدە, ازاماتتىق حال اكتٸ جازبالارىن تٷزەتٸپ, قالپىنا كەلتٸرەدٸ جەنە جويادى. سول سيياقتى باستاپقى جەنە قايتالاما كۋەلٸكتەردٸ, ەلەكتروندىق نىسانداعى نەمەسە قاعاز جەتكٸزگٸشتەگٸ انىقتامالاردى, ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸ جازبالارىنىڭ كٶشٸرمەلەرٸن بەرەدٸ. ودان بٶلەك, ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸن مەملەكەتتٸك تٸركەۋ كٸتاپتارى مەن كۋەلٸك بلانكٸلەرٸنٸڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ», - دەلٸنگەن رەسمي حابارلامادا.
پرەزيدەنتتٸڭ 2014 جىلعى 25 تامىزداعى №898 «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ دەڭگەيلەرٸ اراسىنداعى ٶكٸلەتتٸكتەردٸ بٶلۋ جٶنٸندەگٸ شارالار تۋرالى» جارلىعىنا سەيكەس ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸن تٸركەۋ فۋنكتسييالارى جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارىنا بەرٸلگەن.
ەدٸلەت مينيسترلٸگٸندە مەملەكەتتٸك دەرەكتەر قورلارىن جەنە اقپاراتتىق جٷيەلەردٸ جٷرگٸزۋ, ەدٸستەمەلٸك جەنە نورماتيۆتٸك قامتاماسىز ەتۋ فۋنكتسييالارى قالدىرىلدى.
«2022 جىلعى 14 شٸلدەدەگٸ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە يننوۆاتسييالاردى ىنتالاندىرۋ, تسيفرلاندىرۋدى, اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ دامىتۋ جەنە بٸلٸم بەرۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى شەڭبەرٸندە ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸن مەملەكەتتٸك تٸركەۋ جٶنٸندەگٸ فۋنكتسييا بيىل 1 شٸلدەدەن باستاپ مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياعا بەرٸلەدٸ», - دەيدٸ ۆەدومستۆودان.
ەدٸلەت مينيسترلٸگٸ احات فۋنكتسيياسىن مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياعا بەرۋدٸڭ فاكتورلارىن اتاپ كٶرسەتتٸ.
«بٷگٸندە مەملەكەتتٸك كورپوراتسييا حالىققا مەملەكەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋدٸڭ بٸرىڭعاي پروۆايدەرٸ. مەملەكەتتٸك كورپوراتسييا ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ رەسٸمدەۋ, جەر ۋچاسكەلەرٸنە قۇجاتتاردى رەسٸمدەۋ, جىلجىمايتىن مٷلٸككە قۇقىقتاردى تٸركەۋ, جىلجىمالى مٷلٸك كەپٸلدەرٸن تٸركەۋ, جىلجىمايتىن مٷلٸك وبەكتٸلەرٸن تەحنيكالىق تەكسەرۋ, زاڭدى تۇلعالاردى تٸركەۋ قىزمەتتەرٸن قابىلداۋدى جەنە ٶڭدەۋدٸ شوعىرلاندىردى. جوعارىدا ايتىلعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, احات فۋنكتسيياسىن مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياعا بەرۋ احات قىزمەتٸن جويۋدى كٶزدەمەيدٸ, ولار تيٸستٸ قۇزىرەتٸ بار مەملەكەتتٸك كورپوراتسييادا ورنالاسادى», - دەپ تٷسٸندٸرٸلدٸ.
نەكە تۋرالى كودەكستٸڭ 13-بابىنا سەيكەس, نەكە تٸركەۋشٸ ورگانداردا نە ارنايى مەملەكەتتٸك نەكە سارايلارىندا قيىلادى. 2023 جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸنەن باستاپ نەكەنٸ تٸركەۋشٸ ورگانى بولىپ مەملەكەتتٸك كورپوراتسييا انىقتالدى.
2023 جىلعى 6 اقپانداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە تسيفرلىق اكتيۆتەر جەنە اقپاراتتاندىرۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» زاڭعا سەيكەس كودەكستٸڭ 182-بابىنا ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸن مەملەكەتتٸك تٸركەۋ قىزمەتتەرٸنە اقى تٶلەۋ بويىنشا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ (2023 جىلعى 1 شٸلدەدەن باستاپ قولدانىسقا ەنگٸزٸلەدٸ).
وسىعان بايلانىستى, ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸن مەملەكەتتٸك تٸركەگەنٸ ٷشٸن كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەرگە اقى تٶلەۋ مٶلشەرٸن ەدٸلەت مينيسترلٸگٸمەن جەنە مونوپوليياعا قارسى ورگانمەن كەلٸسٸم بويىنشا مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر كٶرسەتۋ سالاسىنداعى ۋەكٸلەتتٸ ورگان (تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ) ايقىندايتىن بولادى.
بۇل رەتتە كودەكستٸڭ 182-بابىنا سەيكەس ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸن مەملەكەتتٸك تٸركەۋ قىزمەتتەرٸ ٷشٸن اقى تٶلەۋدەن كەلەسٸ ادامدار بوساتىلادى:
1) ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرٸ, جەڭٸلدٸكتەرٸ بويىنشا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرٸنە تەڭەستٸرٸلگەن ارداگەرلەر جەنە باسقا مەملەكەتتەردٸڭ اۋماعىنداعى بو قيمىلدارىنىڭ ارداگەرلەرٸ, ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىندا تىلداعى قاجىرلى ەڭبەگٸ مەن مٸنسٸز ەسكەري قىزمەتٸ ٷشٸن بۇرىنعى كسر وداعىنىڭ وردەندەرٸمەن جەنە مەدالدارىمەن ناگرادتالعان ادامدار, كەمٸندە التى ادام جۇمىس ٸستەگەن (قىزمەت ەتكەن) ادامدار 1941 جىلعى 22 ماۋسىمنان 1945 جىلعى 9 مامىرعا دەيٸن جەنە ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىنداعى تىلداعى قاجىرلى ەڭبەگٸ مەن مٸنسٸز ەسكەري قىزمەتٸ ٷشٸن بۇرىنعى كسر وداعىنىڭ وردەندەرٸمەن جەنە مەدالدارىمەن ماراپاتتالماعان, مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامدار, سونداي-اق بالا كەزٸنەن مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامنىڭ اتا-اناسىنىڭ بٸرٸ, مٷگەدەكتٸگٸ بار بالا, قورعانشىلار (قامقورشىلار) راستايتىن قۇجاتتاردى كٶرسەتكەن كەزدە-ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸن مەملەكەتتٸك تٸركەگەنٸ جەنە ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸن مەملەكەتتٸك تٸركەۋ تۋرالى قايتالاما كۋەلٸكتەر مەن انىقتامالار بەرگەنٸ ٷشٸن;
2) مەملەكەتتٸك ۇيىمدار – تۋۋ تۋرالى قايتالاما كۋەلٸكتەر بەرگەنٸ ٷشٸن;
3) جەكە تۇلعالار – بالانىڭ تۋۋىن مەملەكەتتٸك تٸركەگەنٸ جەنە تۋۋ تۋرالى كۋەلٸك بەرگەنٸ ٷشٸن;
4) جەكە تۇلعالار – قايتىس بولۋ مەملەكەتتٸك تٸركەگەنٸ جەنە قايتىس بولۋ تۋرالى كۋەلٸكتەردٸ, قايتالاما كۋەلٸكتەردٸ, انىقتامالار مەن حابارلامالاردى بەرگەنٸ ٷشٸن;
5) جەكە تۇلعالار – ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸنٸڭ كٷشٸن جويعانى ٷشٸن;
6) جەكە تۇلعالار - ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸن مەملەكەتتٸك تٸركەۋ كەزٸندە جٸبەرٸلگەن قاتەلٸكتەرگە بايلانىستى ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸنٸڭ جازبالارى ٶزگەرگەن, تولىقتىرىلعان, قالپىنا كەلتٸرٸلگەن جەنە تٷزەتٸلگەن كەزدە ولارعا كۋەلٸكتەر بەرگەنٸ ٷشٸن;
7) جەكە تۇلعالار – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ ەكە بولۋدى انىقتاۋىنا, بالانى اسىراپ الۋىنا بايلانىستى تۋۋدى مەملەكەتتٸك تٸركەۋ تۋرالى اكت جازبالارىنا ٶزگەرٸستەر, تولىقتىرۋلار ەنگٸزگەنٸ جەنە بالا اسىراپ الۋعا جەنە ەكە بولۋدى انىقتاۋعا بايلانىستى تۋۋ تۋرالى قايتالاما كۋەلٸكتەر بەرگەنٸ ٷشٸن.
سول سيياقتى اقپاراتتا ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸن مەملەكەتتٸك تٸركەۋ تٸركەۋشٸ ورگان – مەملەكەتتٸك كورپوراتسييا قىزمەتكەرلەرٸ جٷرگٸزەتٸنٸ, اتالعان قۇزىرەت زاڭمەن بەكٸتٸلگەنٸ ايتىلعان.
كودەكستٸڭ 53-بابىنا سەيكەس جەكە ٶمٸر, جەكە جەنە وتباسىلىق قۇپييا زاڭنىڭ قورعاۋىندا بولادى.
ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸن مەملەكەتتٸك تٸركەۋدٸ جٷزەگە اسىراتىن جۇمىسكەرلەر مەن قىزمەتكەرلەر, سونداي-اق جەكە ٶمٸر تۋرالى ٶزگەشە تٷردە حاباردار بولعان باسقا دا ادامدار جەكە جەنە وتباسىلىق قۇپييانى ساقتاۋعا مٸندەتتٸ.
ازاماتتاردىڭ جەكە جەنە وتباسىلىق ٶمٸرٸ تۋرالى مەلٸمەتتەردٸ جارييا ەتۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىندا بەلگٸلەنگەن جاۋاپتىلىققا ەكەپ سوعادى.
كودەكستٸڭ 181-بابىنا سەيكەس (2022 جىلعى 14 شٸلدەدەگٸ زاڭى رەداكتسيياسىندا) اكت كٸتاپتارىنىڭ بٸرٸنشٸ دانالارى ازاماتتىق حال اكتٸسٸن باستاپقى مەملەكەتتٸك تٸركەۋ ورنى بويىنشا – اۋداننىڭ (قالانىڭ) تٸركەۋشٸ ورگانىنىڭ ارحيۆٸندە, ەكٸنشٸ داناسى وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ تٸركەۋشٸ ورگانىنىڭ ارحيۆٸندە ساقتالادى.
وسىعان بايلانىستى مۇراعاتتىق كٸتاپتاردىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋدٸ زاڭناما تالاپتارىنا سەيكەس تٸركەۋشٸ ورگاننىڭ قىزمەتكەرلەرٸ دە جٷرگٸزەدٸ.
«سونىمەن قاتار, احات فۋنكتسييالارىن مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياعا بەرۋدە ونىڭ قىزمەتكەرلەرٸن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بويىنشا بارلىق شارالار بارىنشا قابىلداناتىنىن اتاپ ٶتەمٸز. وسىعان ۇقساس جۇمىستى ەدٸلەت مينيسترلٸگٸ مەملەكەتتٸك كورپوراتسيياعا زاڭدى تۇلعالاردى جەنە جىلجىمايتىن مٷلٸككە قۇقىقتاردى تٸركەۋ جٶنٸندەگٸ فۋنكتسييالاردى بەرۋ شەڭبەرٸندە جٷرگٸزدٸ», - دەپ تٷسٸندٸردٸ مينيسترلٸكتەن.
