Ulybritaniia patshaiymy Muhammed Paiǵambardyń urpaǵy bolýy múmkin

Ulybritaniia patshaiymy Muhammed Paiǵambardyń urpaǵy bolýy múmkin

Ǵalymdar Ulybritaniia patshaiymy II Elizavetanyń shejiresindegi islam álemimen bailanysty anyqtady.

Ulybritaniianyń qazirgi patshaiymy II Elizaveta Islam dininiń negizin qalaýshy, musylmandardyń senimi boiynsha eń sońǵy paiǵambar – Allanyń elshisi Muhammedtiń (salla Allahý aleihi ýá sállam) tikelei urpaǵy bolýy múmkin.

Bul týraly batystyq aqparat agenttikteri habarlaýda. Degenmen, eń aldymen osy týraly málimetti arab aqparat quraldary basqan eken. Máselen, britandyq The Times basylymy marokkolyq gazettegi maqalaǵa silteme jasaidy. Avtordyń bailamynsha, ulybritaniialyq patshaiymnyń ata-tegi kezinde Ispaniiany bilegen musylman patshalarynan jáne solar arqyly Muhammed (s.ǵ.s) paiǵambardan taraityn kórinedi.  

Bul rette arabtar II Elizavetanyń 40 atasyna deiingi shejiresin taldaǵan.

Aitqandai, sarapshylar bul týraly málimet alǵash ret 1986 jyly jaryq kórgenin eske salady. Sonda genealogiiamen ainalysatyn «Biork perleriniń kitaby» basylymy II Elizavetanyń musylman patshalarynyń jáne solar arqyly VII ǵasyrda qazirgi Saýd Arabiiasy jerinde dúnieden ótken Islam dininiń negizin qalaýshynyń urpaǵy bolýy múmkindigin jariialaǵan eken.

Endi apta saiyn shyǵatyn arab basylymy olardyń bir týǵan ekenin rastaityn «genealogiialyq baiterekti» quryp otyr. 

Maqala birqatar musylman elderinde úlken qyzyǵýshylyq pen qyzý únqatys týǵyzdy. Marokkolyq blogerlerdiń biri «Alla, patshaiymdy saqtai gór!» dep ázildei jazady. Sebebi, Ulybritaniianyń memlekettik ánurany «Jaratqan Ie, patshaiymdy saqtai gór!» (God Save the Queen) dep atalatyny málim.

The Times bul shejire jáne patshaiymnyń ata-tegi keleshekte dinder men elder arasyn jaqyndastyra túser «altyn arqaýǵa» ainalýy qajettigin aityp, úmit bildiredi.

Óz kezeginde tarihshy Devid Starki bul zertteýge baiypty qaraý kerektigin bildire kele, atalǵan teoriianyń «tipti de absýrd» emestigin nyqtaidy. Biraq onyń aitýynsha, 1980 jyldardan beri belgili bul jait Ulybritaniiada «jappai moiyndaýǵa ie bola almai otyr».

Tarihshy britandyqtar úshin patshaiymnyń Richard Konisbýrgke deiingi tegi «eshqandai kúmán týdyrmaitynyn» alǵa tarta kele, odan buryn Angliia men Ispaniia patshalary arasynda aralas neke, qyz alysyp, qyz berisý dástúri bolǵanyn rastaidy. 

«Al Ispaniianyń ortaǵasyrlyq monarhtary men islamdyq koroldikter bir-birinen ajyraǵysyz, tyǵyz qabysyp jatqan», – dedi Devid Starki.

Basylym patshaiymnyń ata-teginde bailanystyrýshy býyn musylman hanshaiymy Zaida bolyp tabylatynyna nazar aýdartady: ol XI ǵasyrda Ispaniiada ómir súrgen jáne ortaǵasyrlyq Ispaniianyń hristian jáne musylman koroldikterin bailanystyrǵan.

«Biork perleriniń kitaby» anyqtamalyq basylymynyń burynǵy baspageri Garold Brýks-Beiker 1980 jyldary Ulybritaniia premeri Margaret Tetcherge hat jazǵan eken. Ol osy ashylym II Elizavetanyń ómirine qaýip tóndire me dep, qaýipsizdigine alańdaǵan eken.

«Patshaiymnyń boiynda Muhammad paiǵambardyń qany aǵyp jatqanyn britandyqtar bilmeidi. Biraq barlyq musylman dini liderleri muny biledi jáne osy faktini maqtan tutady», – dep jazǵan Garold Brýks-Beiker.  

Patshaiymnyń tarihshysy Hiýgo Vikers II Elizaveta men Muhammad paiǵambardyń bir týǵan bolýy múmkindigi jaiyndaǵy málimdemege túsinikteme berýden bas tartypty.

Al Burke's Peerage qaýymdastyǵynyń mamandary júrgizgen genealogiialyq zertteýge júgingen ǵalymdar Ulybritaniia patshaiymy II Elizaveta Muhammedtiń (s.ǵ.s) 43-shi urpaǵy bolyp sanalatynyn aityp otyr.

Olardyń tujyrymdaýynsha, paiǵambardyń tuqymy Abý ál-Kasim Muhammad ibn Abbad Ispaniianyń Seviliasynyń birinshi musylman bileýshisi bolyp tabylady. Ol 1023 jáne 1091 jyldar aralyǵynda bilik qurǵan Abbadid áýletiniń negizin qalaidy. Abý-Kasimniń nemeresi Muhammad ál-Mýtamid Kordobaǵa ústemdik etedi. Onyń qyzy Zaida, áýleti bilikten qulatylǵannan keiin ispan patshasy VI Alfonsonyń jubaiyna ainalady. Keiin Zaidanyń urpaqtary aǵylshyn patshasy III Edvardpen nekege turady.

«Nátijesinde, Britaniia taǵynda qazir II Elizaveta patshaiym otyr» dep túiindeidi zertteý avtorlary.

Janat Ardaq

abctv.kz