Jahandyq ekonomika, qarjy jáne investitsiia máselelerine mamandanǵan britandyq iskerlik basylym The World Financial Review Qazaqstannyń shikizattyq sektordan tys investitsiialyq múmkindikterin keńeitip jatqany týraly maqala jariialady. Onda Qazaqstan táýelsizdik alǵaly beri postkeńestik ekonomikadan Ortalyq Aziiadaǵy eń iri ekonomikaǵa deiingi joldan ótkeni atap kórsetiledi. Bul rette eldiń tabiǵi resýrstarǵa bai bolýy onyń damýynda mańyzdy ról atqardy: munai-gaz sektory sheteldik kapital tartýǵa, eksporttyq kirister kólemin arttyrýǵa jáne aýqymdy infraqurylymdyq jobalardy qarjylandyrýǵa múmkindik berdi. Degenmen, shikizatqa negizdelgen modeldiń kemshin tusy da boldy, ondaǵan jyl boiy el ekonomikasynyń kórsetkishteri álemdik shikizat baǵasyna tyǵyz bailanysty bolyp, al munaidan túsetin tabysqa táýeldilik ekonomikany ártaraptandyrý múmkindigin shektedi.
Avtorlar Qasym-Jomart Toqaev ekonomikany ártaraptandyrýdy memlekettik saiasattyń basym baǵyttarynyń biri retinde aiqyndaǵanyn atap ótedi. Óńdeý ónerkásibin damytý, infraqurylymdy jańǵyrtý jáne jeke kásipkerlikti keńeitý ekonomikanyń jańa ósý kózderin qalyptastyryp, eldiń shikizat naryqtaryna táýeldiligin birtindep tómendetýge baǵyttalǵan.
Bul ózgeristerdiń nátijesi ekonomikalyq kórsetkishterden de kórinedi. 2025 jyldyń qorytyndysy boiynsha jan basyna shaqqandaǵy jalpy ishki ónim 15 myń dollardan asyp, jeti jylda 52,9%-ǵa ósti. 2021–2025 jyldary Qazaqstanǵa tartylǵan tikelei sheteldik investitsiialardyń jalpy aǵyny 114,2 mlrd dollardy qurady. Al 2019–2025 jyldar aralyǵynda bul kórsetkish 155,8 mlrd dollarǵa jetti.
Qazaqstan halyqaralyq bizneske arnalǵan investitsiialyq usynystaryn birtindep keńeitip keledi. Eldiń dástúrli artyqshylyqtary – qýatty resýrs bazasy men Eýraziianyń eń iri naryqtarynyń arasyndaǵy tiimdi ornalasýy – qazirgi tańda ósip kele jatqan ishki naryq, jańa óndiristik qýattardyń iske qosylýy, sondai-aq logistikalyq jáne tsifrlyq infraqurylymnyń damýymen tolyqtyrylyp otyr.
Halyqaralyq institýttar Qazaqstan ekonomikasynyń turaqty ósimin boljap otyr — World Financial Review
Qazaqstan týraly maqalasynda The World Financial Review halyqaralyq qarjy institýttary men reiting agenttikteriniń el ekonomikasyna qatysty oń boljamdaryn atap kórsetti.
2026 jylǵy qyrkúiekte Eýropalyq qaita qurý jáne damý banki Qazaqstan ekonomikasynyń ósimi jónindegi boljamyn saqtap, 2026 jyly 4,7%, 2027 jyly 4,5% deńgeiinde ósim bolady dep kútetinin málimdedi.
Aziia damý banki de Qazaqstan ekonomikasyndaǵy oń dinamika saqtalady dep boljap otyr. Onyń baǵalaýynsha, Qazaqstannyń jalpy ishki ónimi 2026 jyly 4,8%-ǵa, 2027 jyly 4,5%-ǵa ósedi. Eki halyqaralyq institýttyń baǵalaýy aldaǵy eki jylda ekonomikalyq ósimniń shamamen 4,5–5% deńgeiinde bolatynyn kórsetedi.
Qazaqstannyń táýelsiz kredittik reitingteri de halyqaralyq investorlar úshin mańyzdy faktor bolyp otyr.
2026 jylǵy tamyzda S&P Global Ratings Qazaqstannyń uzaqmerzimdi táýelsiz kredittik reitingin BBB− deńgeiinen BBB deńgeiine deiin kóterip, boljamyn «turaqty» dep belgiledi. Agenttik jahandyq belgisizdik beleń alǵan tusta Qazaqstan ekonomikasynyń ornyqtylyǵyn, eleýli syrtqy rezervterdi jáne munaiǵa jatpaityn biýdjet tapshylyǵynyń odan ári qysqaratyny jónindegi boljamdy atap ótti. S&P Qazaqstannyń naqty jalpy ishki ónimi 2026 jyly 5,1%-ǵa, al ortamerzimdi perspektivada shamamen 4%-ǵa ósedi dep boljaidy.
Fitch Ratings te Qazaqstannyń derbes nesielik reitingin investitsiialyq deńgeidegi BBB deńgeiinde, boljamyn «turaqty» kúiinde rastady. Agenttik eldiń nesie qabilettiligin qoldaityn faktorlardyń qatarynda taza syrtqy aktivterdiń eleýli kólemin jáne memlekettik boryshtyń salystyrmaly túrde tómen deńgeiin atap ótti. Fitch ortamerzimdi perspektivada kólik, óńdeý ónerkásibi jáne qyzmet kórsetý salalary ekonomikalyq belsendilikti qoldaýdy jalǵastyrady dep kútedi.
Mundai baǵalaýlar Qazaqstan ekonomikasynyń damý úrdisin tutastai kórsetedi: boljamdy ekonomikalyq ósim investitsiialyq deńgeidegi nesielik reitingimen jáne eleýli qarjylyq rezervtermen ushtasyp otyr. Sheteldik kompaniialar úshin mundai kórsetkishter el ishindegi táýekelderdi baǵalaý jáne uzaqmerzimdi jobalardy josparlaý kezinde mańyzdy.
The World Financial Review Qazaqstan ekonomikasyn qalai ártaraptandyryp jatqanyna baǵa berdi
Britandyq The World Financial Review iskerlik basylymy Qazaqstannyń shikizatqa táýeldilikten arylý baǵytyndaǵy qadamdary týraly taldaý jariialady. Ekonomikadaǵy ózgeristerdiń basym baǵyttarynyń biri – óńdeý ónerkásibin damytý. Onyń Qazaqstan ekonomikasyndaǵy úlesi qazirdiń ózinde taý-ken ónerkásibiniń úlesinen asyp tústi. Bul óndiris qurylymynyń birtindep ózgerip kele jatqanyn kórsetedi.
Keiingi jeti jylda elde 625 jańa ónerkásip kásiporyn iske qosylyp, 62 myńǵa jýyq jumys orny ashyldy. Óńdeý sektoryn damytý óndiristi lokalizatsiialaýǵa, jabdyq jetkizýge jáne óńirlik óndiristik tizbekterge qosylýǵa múddeli halyqaralyq kompaniialar úshin qosymsha múmkindikter qalyptastyrady.
Avtomobil ónerkásibi óndiristik transformatsiianyń jarqyn mysalyna ainaldy. Sońǵy jeti jylda Qazaqstanda 800 myńǵa jýyq avtomobil óndirildi. Óndiristik qýattardy keńeitýge Kia Qazaqstan jáne Astana Motors Manufacturing Kazakhstan iri jobalarynyń iske qosylýy yqpal etti. Avtomobil ónerkásibiniń damýy qosalqy bólshekter óndirýshilerin, jabdyq jetkizýshilerin jáne tehnologiialyq kompaniialardy tartýǵa múmkindik beredi. Óndiris kólemi ulǵaiǵan saiyn jergilikti qamtý úlesin arttyrýǵa jáne sabaqtas salalardy damytýǵa jańa múmkindikter paida bolady.
Agroónerkásip kesheniniń de halyqaralyq biznes úshin áleýeti joǵary. Keiingi jeti jylda aýyl, orman jáne balyq sharýashylyǵynyń jalpy ónimi naqty mánde 24%-ǵa, al aqshalai mánde 5,2 trln teńgeden 9,8 trln teńgege deiin ósti. Óndiris kóleminiń artýy aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaita óńdeý, saqtaý, logistika, aýyl sharýashylyǵy tehnikasy jáne zamanaýi tehnologiialardy engizýge investitsiia salý múmkindikterin keńeitedi. Búginde biznes, onyń ishinde halyqaralyq kompaniialar Qazaqstannyń ishki naryǵyna ǵana emes, eksportqa baǵdarlanǵan óndirister qurý múmkindigine de qyzyǵýshylyq tanytyp otyr.
Ónerkásipti jańǵyrtýmen qatar ishki naryq pen kásipkerlik bazasy da keńeiýde. Sońǵy jeti jylda shaǵyn jáne orta biznestegi jumyspen qamtý 31,3%-ǵa artyp, 2025 jyly 4,5 mln adamǵa jetti. Bul ósim jeke kásipkerler men shaǵyn kompaniialar sanynyń artýy esebinen qamtamasyz etildi.
Kásipkerlik sektordyń damýy jergilikti jetkizý tizbekterin qalyptastyrýǵa, seriktester tabýǵa jáne ishki naryqqa shyǵýǵa jańa múmkindikter beredi.
Al ekonomika aýqymynyń ulǵaiýy jabdyqqa, tehnologiiaǵa, qarjylyq jáne kásibi qyzmetterge qosymsha suranys týdyrady.
Qurylys salasy ishki naryqty damytý kórsetkishteriniń biri bolyp sanalady. Jeti jyl ishinde Qazaqstanda 118,3 mln sharshy metr turǵyn úi paidalanýǵa berildi. Qurylysty keńeitý qurylys materialdaryna, injenerlik jabdyqtarǵa, zamanaýi tehnologiialarǵa jáne ilespe qyzmetterge suranysty qalyptastyrady.
Kásipkerlikti damytý Toqaevtyń ekonomikalyq saiasatynyń basymdyqtarynyń biri bolyp qala beredi. Prezidenttiń baǵyty jeke menshikti qorǵaýdy, básekelestikti damytýdy, ákimshilik kedergilerdi azaitýdy jáne memlekettiń ekonomikaǵa qatysýyn azaitýdy kózdeidi. Osy maqsattardy júzege asyrý jeke kapitaldy odan ári tartý jáne neǵurlym básekege qabiletti iskerlik ortany qalyptastyrý úshin mańyzdy.
Qazaqstan Eýraziianyń tranzittik habyna ainalýda
The World Financial Review basylymy Qazaqstan týraly jańa materialynda eldiń Eýraziiadaǵy iri ekonomikalyq ortalyqtardyń arasyndaǵy ornalasýy kólik infraqurylymynyń damýy men syrtqy saýda bailanystarynyń keńeiýi jaǵdaiynda barǵan saiyn mańyzdy mánge ie bolyp kele jatqanyn jazady.
Sońǵy jeti jylda elde 36 300 shaqyrym avtomobil joly salynyp, jóndeýden ótti. Sonymen qatar shamamen 5 000 shaqyrym temirjol jelisi salynyp, jańǵyrtyldy. Budan bólek, 110 temirjol stansasynda qurylys-montaj jumystary aiaqtaldy.
Kólik jelisin damytý Qazaqstannyń tranzittik-logistikalyq hab retindegi rólin nyǵaitady. Halyqaralyq kompaniialar úshin bul taratý ortalyqtaryn ornalastyrýǵa, óńirlik jetkizilimderdi uiymdastyrýǵa jáne qazaqstandyq óndiristi halyqaralyq qun tizbegine integratsiialaýǵa jaǵdai jasaidy.
Infraqurylymdaǵy ózgerister syrtqy ekonomikalyq qyzmettiń keńeiýimen qatar júrýde. 2025 jyly Qazaqstannyń taýarlar men kórsetiletin qyzmetter boiynsha syrtqy saýda ainalymy $170 mlrd-tan asyp, bes jyl ishinde 40,5%-ǵa ósti.
Kólik bailanysy halyqaralyq investitsiialyq yntymaqtastyq baǵyttarynyń birine ainalýda. 2026 jyly Qazaqstan men EQDB 2030 jylǵa deiin eseptelgen jańa bes jyldyq kelisimge qol qoidy. Ol jeke sektordy, turaqty infraqurylymdy, tsifrlandyrýdy, Qarjy naryǵyn damytý jáne Qazaqstannyń óńirlik saýda-logistikalyq hab retindegi rólin nyǵaitý boiynsha birlesken jumysty kózdeidi.
Damyp kele jatqan kólik infraqurylymy men ósip kele jatqan saýda aǵyndarynyń úilesimi logistika, qoima, kólik qyzmetteri jáne eksportqa baǵyttalǵan óndiris salasynda múmkindikter ashady.
Sheteldik sarapshylar Qazaqstannyń tsifrlyq serpilisine baǵa berdi
Ónerkásip, infraqurylymmen qatar Qazaqstan tsifrlyq ortany jáne kadrlar daiarlaý júiesin damytýda. Bul baǵyttar tehnologiialyq óndiristerdi, qyzmet kórsetý ortalyqtaryn jáne bilikti mamandardy qajet etetin basqa jobalardy ornalastyrýǵa múddeli halyqaralyq kompaniialar úshin mańyzdy bola túsýde, dep jazady The World Financial Review.
Elimizde memlekettik qyzmetterdiń 90%-dan astamy elektrondy túrde usynylady. Elektrondyq qyzmet túrleriniń sany 2021 jyly 657-den 2026 jyly 1 333-ke deiin ósti. Halyqtyń 97,5%-y internetke qol jetkizgen.
Tsifrlyq memlekettik qyzmetterdiń keńeiýi biznestiń memlekettik organdarmen ózara is-qimylyn jeńildetýge negiz qalyptastyrady. Óz kezeginde internetke qoljetimdiliktiń joǵary deńgeii elektrondyq kommertsiiany, fintehti jáne tsifrlyq servisterdi damytýǵa múmkindik beredi.
Budan bólek, aýmaǵy keń jáne halyq tyǵyzdyǵy salystyrmaly túrde tómen el úshin memlekettik qyzmetterdi onlain formatqa kóshirýdiń tehnologiialyq qana emes, ekonomikalyq mańyzy da bar. Tsifrlandyrý azamattar, biznes jáne memleket arasyndaǵy qashyqtyqty qysqartyp, qyzmetterge qoljetimdilik qunyn tómendetedi.
Qazaqstannyń tsifrlandyrý salasyndaǵy serpilisi basqa elder úshin jaqsy úlgige ainaldy: Dúniejúzilik ziiatkerlik menshik uiymy (DZMU) Global Innovation Index 2025 reitinginde «Úkimettiń onlain-qyzmetteri» kórsetkishi boiynsha Qazaqstandy álemde 10-orynǵa qoidy. DZMU tsifrlyq memlekettik qyzmetterdi eldiń innovatsiialyq damýyndaǵy eń myqty kórsetkishterdiń biri retinde baǵalaidy.
Ekonomikany jańǵyrtý adami kapitaldy sapaly túrde jańartýdy da qajet etedi. Qazaqstannyń damýynyń jańa strategiiasynda bul faktor eskerilip, basym baǵyttardyń birine ainaldy. El bilim berý men ǵylymi zertteýlerge salynatyn investitsiia kólemin arttyryp keledi. Ǵylymi-zertteý jáne tájiribelik-konstrýktorlyq jumystarǵa (ǴZTKJ) ishki shyǵyndar 2019 jylǵy 42,3 mlrd teńgeden 2025 jyly 252,5 mlrd teńgege deiin ósti.
Joǵary bilim berý salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyq damýda: elde sheteldik ýniversitetterdiń 32 filialy jumys isteidi jáne sheteldik joǵary oqý oryndarymen strategiialyq áriptestiktiń basqa da nysandary júzege asyrylýda. Uzaqmerzimdi perspektivada bul ekonomikanyń neǵurlym tehnologiialyq jáne ǵylymdy qajet etetin sektorlaryna investitsiialar tartý úshin negiz qalyptastyrady.
Qazaqstan halyqaralyq kapital úshin jańa baǵyttardy ashýda
Sońǵy jyldardaǵy ekonomikalyq transformatsiia eldiń dástúrli shikizat sektorynan tys investitsiialyq múmkindikterin birtindep keńeitýde. Óńdeý ónerkásibin, kólik infraqurylymyn, aýyl sharýashylyǵyn jáne tsifrlyq qyzmetterdi damytý halyqaralyq kapital úshin jańa baǵyttardy ashýda. Bul týraly The World Financial Review britandyq iskerlik basylymynyń maqalasynda aitylǵan.
Qosymsha faktor retinde ekonomikanyń syrtqy mindettemeler qurylymyndaǵy ózgeristerdi atap ótýge bolady. Bes jyl ishinde syrtqy boryshtyń JIÓ-ge qatynasy 83,1%-dan 59,4%-ǵa deiin tómendedi, bul salystyrmaly boryshtyq júktemeniń azaiǵanyn kórsetedi.
Árine, ártaraptandyrylǵan ekonomikalyq modelge kóshý uzaqmerzimdi mindet bolyp qala beredi. Ol Qazaqstannyń halyqaralyq yntymaqtastyǵynda da kórinis tabady. Dúniejúzilik banktiń 2026–2031 jyldarǵa arnalǵan jańa eldik baǵdarlamasy infraqurylymdy damytýǵa, ekonomikanyń ornyqtylyǵyn arttyrýǵa jáne ónimdiligi joǵary ári innovatsiialyq jeke sektordy qalyptastyrý úshin qolaily jaǵdai jasaýǵa baǵyttalǵan. Negizgi basymdyqtardyń biri jeke kapitaldyń qatysýyn keńeitý jáne ekonomikalyq ósýdiń óndirýshi salalarǵa táýeldiligin tómendetý bolyp sanalady.
Qazaqstannyń ekonomikalyq baǵyty osy mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan. Bul saiasatty odan ári júzege asyrý eldiń jańa salalardy damytý, básekege qabilettilikti arttyrý jáne halyqaralyq ekonomikalyq yntymaqtastyqty keńeitý úshin jinaqtalǵan resýrstyq ári investitsiialyq áleýetti qanshalyqty tiimdi paidalana alatynyna bailanysty bolady.
