Shyǵys Qazaqstan oblysynyń basshysy Danial AHMETOV bastaǵan oblys delegatsiiasy Úrimshi qalasynda ótken «Qytai-Eýraziia Ekspo 2016» halyqaralyq kórmesine qatysyp qaitty. Is-shara aiasynda Qytai Halyq Respýblikasy Shyńjan-Uiǵyr avtonomdy ólkesiniń halyq úkimeti basshylarymen jáne biznes toptary ókilderimen kelissózder júrgizildi. Bul týraly «Didar» gazeti jazady.
«Qytai-Eýraziia Ekspo» kórmesi Shyńjan-Uiǵyr avtonomdy ólkesiniń Úrimshi qalasynda 20-25 qyrkúiek aralyǵynda ótýde. Onyń maqsaty Qytai men Aziia jáne Eýropa elderi arasyndaǵy aimaqtyq ekonomikalyq yntymaqtastyqty ary qarai damytý, sonymen qatar Shyńjan-Uiǵyr avtonomdy raionyn ózge elderge jan-jaqty tanystyrýǵa septesý bolyp tabylady.
Kórmeniń basty taqyryby - «Jibek joly: múmkindikter jáne bolashaq». EKSPO qatysýshylary úshin aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń jáne azyq-túlik, ziiatkerlik is, avtoindýstriia, qural-jabdyq, logistika, aqparattandyrý jáne taǵy basqa salalar ónimderiniń kórmeleri jumys istedi. Barlyǵy 14 baǵyt negizge alyndy.
Oblys ákimi Danial Ahmetov «Qytai-Eýraziia Ekspo» kórmesiniń ashylý rásiminde jáne kórme aiasyndaǵy ǵylymi-tehnikalyq áriptestik máseleleri jónindegi forýmda baiandamalar jasady.
«Qytai-Eýraziia» kórmesi túrli salalardaǵy jetistikter men innovatsiialyq tehnologiialardyń tanystyrylymyna ǵana emes, ózgeriske toly álemdegi Qytai ekonomikasy transformatsiiasynyń úlgisine ainaldy.
Elbasymyz Nursulttan Nazarbaev Qytaimen ózara tatý qarym-qatynastar bizdiń syrtqy saiasatymyzdyń basym baǵyty ekenin únemi atap kórsetip otyrady. Sońǵy birneshe jyldarda Qytai elimizdiń eń iri syrtqy saýda áriptesine ainalyp otyr. Qytaidyń elimizdegi taýar ainalymyndaǵy úlesi 17 paiyzdan asty, bul - 14,2 milliard AQSh dollary. Shyǵys Qazaqstan oblysynda taýar ainalymynyń úshten biri Qytai Halyq Respýblikasyna tiesili, iaǵni, 340 million dollar. Eksport qurylymynda qorǵasyn, mys, myrysh jáne túrli metall qospalary basym. 47 birlesken kásiporyn jumys isteidi. Óńirdegi alpaýyt kásiporyndar óz ónimderin satady, shikizat pen óndiriske qajet reagentter satyp alady.
Eki el úkimetteri Qytaidaǵy óndiris qýattaryn Qazaqstanǵa kóshirý baǵdarlamasyn ázirledi. Olardyń negizinde avtomobil jasaý, aýyl sharýashylyǵy, taý-ken baiytý, metallýrgiia jáne jeńil ónerkásip, energetika, kólik, jańa tehnologiialary salalaryndaǵy 26 milliard dollardyń 51 qazaq-qytai birlesken jobasy jatyr. Onyń ishinde tórt joba bizdiń oblys aýmaǵynda iske asyrylýda, atap aitsaq, «Foton» júk kólikterin jáne «Lovol» jol qurylysy, aýyl sharýashylyǵy tehnikalaryn shyǵarý, Turǵysyn sý elektr stansasyn salý, «Kaz Minerals» kásipornynyń anodty mys óndirisin iske qosý, «Eýraziia Agro Holding» JShS-niń mal soiý jáne bordaqylaý tsehynyń qurylysy syndy jobalar.
Qytailyq áriptesterdiń elimizdiń ekonomikasyna salǵan investitsiialary 15 milliard AQSh dollarynan asady.
- «Eýraziianyń júreginde» ornalasqan Shyǵys Qazaqstan «Jibek joly» ekonomikalyq beldeýin ary qarai júzege asyrýǵa erekshe mán beredi. «Qytai-Eýraziia» kórmesin biz yntymaqtastyq úderisterdiń mańyzdy tuǵyrnamasy retinde qarastyramyz. Biz yntymaqtastyqty tereńdetý, birinshi kezekte atom jáne taý-ken metallýrgiia ónerkásibi jáne energetika salasy boiynsha kelisimderge sáikes jumys isteýge ázirmiz. Sondai-aq, agroónerkásip salasynda aýyl sharýashylyǵy ónimderin jetkizýdi qamtamasyz etý boiynsha da, - dedi Danial Ahmetov.
Oblys basshysy aǵymdaǵy jyldyń 21-22 qazanynda Óskemende ótetin «Altai Invest-2016» halyqaralyq investitsiialyq forýmy qarsańynda iskerlik qarym-qatynastardy keńeitýge airyqsha nazar aýdardy jáne barlyq múddeli investorlardy is-sharaǵa qatysýǵa shaqyrdy. Ol is-sharada aýyl sharýashylyǵy, energetika, ónerkásip jáne týrizm salalaryndaǵy 926 milliard teńgeniń 84 jobasy investorlar nazaryna usynylady.
Kórme aiasynda Danial Ahmetov Qytai Halyq Respýblikasy Shyńjan-Uiǵyr avtonomdy raiony Úkimeti tóraǵasynyń orynbasarlary Hýan Veimen jáne Shi Daganmen kezdesýler ótkizdi. Kezdesýler barysynda eki óńir arasyndaǵy ary qaraiǵy áriptestik máseleleri jáne segiz negizgi baǵyt boiynsha Shyǵys Qazaqstan oblysy men Shyńjan-Uiǵyr avtonomdy ólkesi yntymaqtastyǵynyń jol kartasyn iske asyrý máseleleri talqyǵa salyndy. Atalmysh Jol kartasyna 917 million AQSh dollarynyń (307 milliard teńge) segiz investitsiialyq jobasy enedi, olar aýyl sharýashylyǵy, energetika, ónerkásip jáne orman óńdeý salalaryn, sonymen birge, bilim berý, densaýlyq saqtaý, týrizm, mádeniet jáne sport salalaryndaǵy birlesken yntymaqtastyq josparlaryn qamtidy.
- Qytai elimizdiń eń iri syrtqy saýda áriptesi bolyp qala bermek. Ótken jyly Shyǵys Qazaqstan oblysy men Shyńjan-Uiǵyr avtonomdy ólkesiarasynda túrli deńgeidegi 12 ekijaqty kezdesý ótkizildi. Búgingi bizdiń kezdesýimiz - ekijaqty qarym-qatynastar damýyndaǵy kezekti bir kezeń, - dedi Hýan Vei myrzamen kezdesýinde aimaq basshysy.
Máselen, ústimizdegi jyldyń 16-qyrkúieginde Úrjar aýdanynda 2,6 million AQSh dollarynyń tsement-beton buiymdar shyǵaratyn zaýyty iske qosyldy. Balyq ónimderin óndiretin oblystaǵy «Kýzmich» JShS Qytai importerlarynyń tizimen qosyldy. Balyqtyń kezekti partiiasy Úrimshi qalasyna qyrkúiek aiynyń sońynda jetkiziledi. Týrizm salasy boiynsha osy jyldyń shildesinen beri qytailyq týrister úshin ońtailandyrylǵan toptyq vizalar engizildi. Oblysqa tamyz aiynda 100 adamnan asatyn tórt qytailyq týrister toby keldi. Oblys basshylyǵynyń usynysy boiynsha Maiqapshaǵai jáne Baqty ótkizý beketterinde qytailyq týristerge arnalǵan jeke kabinalar ashylǵan.
«Qytai-Eýraziia Ekspo» kórmesi aiasynda ótken ǵylymi-tehnikalyq yntymaqtastyq máseleleri boiynsha sektsiia jumysyna qatysqan aimaq basshysy Danial Ahmetov Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy ǵylymi-tehnikalyq áriptestik úlken áleýetke ie ekenin atap kórsetti. Aitalyq, ótken jyldyń kúzinen beri D.Serikbaev atyndaǵy ShQMTÝ óńirdegi metallýrgiialyq kásiporyndarmen birge tórt ǵylymi-tehnologiialyq baǵdarlamany iske asyrýda. Onyń biri Úlbi metallýrgiialyq zaýytymen magnitti-rezonansty tomograftarǵa arnalǵan symdar shyǵarý tehnologiiasyn ázirleýdi jáne tantal men niobiiden joǵary tehnologiialyq meditsinalyq buiymdar jasaýdy kózdeidi.
Osy jáne ózge de jobalar týraly keńirek baiandaǵan oblys ákimi qytailyq seriktesterdi osy iske atsalysýǵa, áriptestikke shaqyrdy. Sonymen qatar, stýdentter almasý isin qolǵa alýdy usyndy. Atap óterligi, osy jyldan oblys Qytai tarapymen birge tehnikalyq jáne kásibi bilimi bar mamandardy daiyndaý ortalyǵyn qurýǵa kirisken.
Munymen qosa, issapar aiasynda «TVEA» ashyq aktsionerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy Chjan Sinmen Semei qalasyndaǵy №3 jylý energiia ortalyǵynyń qurylysy boiynsha kezdesý bolyp ótti.
Erjan Ábish
