شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ باسشىسى دانيال احمەتوۆ باستاعان وبلىس دەلەگاتسيياسى ٷرٸمشٸ قالاسىندا ٶتكەن «قىتاي-ەۋرازييا ەكسپو 2016» حالىقارالىق كٶرمەسٸنە قاتىسىپ قايتتى. ٸس-شارا اياسىندا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى شىڭجان-ۇيعىر اۆتونومدى ٶلكەسٸنٸڭ حالىق ٷكٸمەتٸ باسشىلارىمەن جەنە بيزنەس توپتارى ٶكٸلدەرٸمەن كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸلدٸ. بۇل تۋرالى «ديدار» گازەتٸ جازادى.
«قىتاي-ەۋرازييا ەكسپو» كٶرمەسٸ شىڭجان-ۇيعىر اۆتونومدى ٶلكەسٸنٸڭ ٷرٸمشٸ قالاسىندا 20-25 قىركٷيەك ارالىعىندا ٶتۋدە. ونىڭ ماقساتى قىتاي مەن ازييا جەنە ەۋروپا ەلدەرٸ اراسىنداعى ايماقتىق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ارى قاراي دامىتۋ, سونىمەن قاتار شىڭجان-ۇيعىر اۆتونومدى رايونىن ٶزگە ەلدەرگە جان-جاقتى تانىستىرۋعا سەپتەسۋ بولىپ تابىلادى.
كٶرمەنٸڭ باستى تاقىرىبى - «جٸبەك جولى: مٷمكٸندٸكتەر جەنە بولاشاق». ەكسپو قاتىسۋشىلارى ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنٸڭ جەنە ازىق-تٷلٸك, زيياتكەرلٸك ٸس, اۆتويندۋسترييا, قۇرال-جابدىق, لوگيستيكا, اقپاراتتاندىرۋ جەنە تاعى باسقا سالالار ٶنٸمدەرٸنٸڭ كٶرمەلەرٸ جۇمىس ٸستەدٸ. بارلىعى 14 باعىت نەگٸزگە الىندى.
وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ «قىتاي-ەۋرازييا ەكسپو» كٶرمەسٸنٸڭ اشىلۋ رەسٸمٸندە جەنە كٶرمە اياسىنداعى عىلىمي-تەحنيكالىق ەرٸپتەستٸك مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ فورۋمدا باياندامالار جاسادى.
«قىتاي-ەۋرازييا» كٶرمەسٸ تٷرلٸ سالالارداعى جەتٸستٸكتەر مەن يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالاردىڭ تانىستىرىلىمىنا عانا ەمەس, ٶزگەرٸسكە تولى ەلەمدەگٸ قىتاي ەكونوميكاسى ترانسفورماتسيياسىنىڭ ٷلگٸسٸنە اينالدى.
ەلباسىمىز نۇرسۇلتتان نازارباەۆ قىتايمەن ٶزارا تاتۋ قارىم-قاتىناستار بٸزدٸڭ سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ باسىم باعىتى ەكەنٸن ٷنەمٸ اتاپ كٶرسەتٸپ وتىرادى. سوڭعى بٸرنەشە جىلداردا قىتاي ەلٸمٸزدٸڭ ەڭ ٸرٸ سىرتقى ساۋدا ەرٸپتەسٸنە اينالىپ وتىر. قىتايدىڭ ەلٸمٸزدەگٸ تاۋار اينالىمىنداعى ٷلەسٸ 17 پايىزدان استى, بۇل - 14,2 ميلليارد اقش دوللارى. شىعىس قازاقستان وبلىسىندا تاۋار اينالىمىنىڭ ٷشتەن بٸرٸ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنا تيەسٸلٸ, ياعني, 340 ميلليون دوللار. ەكسپورت قۇرىلىمىندا قورعاسىن, مىس, مىرىش جەنە تٷرلٸ مەتالل قوسپالارى باسىم. 47 بٸرلەسكەن كەسٸپورىن جۇمىس ٸستەيدٸ. ٶڭٸردەگٸ الپاۋىت كەسٸپورىندار ٶز ٶنٸمدەرٸن ساتادى, شيكٸزات پەن ٶندٸرٸسكە قاجەت رەاگەنتتەر ساتىپ الادى.
ەكٸ ەل ٷكٸمەتتەرٸ قىتايداعى ٶندٸرٸس قۋاتتارىن قازاقستانعا كٶشٸرۋ باعدارلاماسىن ەزٸرلەدٸ. ولاردىڭ نەگٸزٸندە اۆتوموبيل جاساۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, تاۋ-كەن بايىتۋ, مەتاللۋرگييا جەنە جەڭٸل ٶنەركەسٸپ, ەنەرگەتيكا, كٶلٸك, جاڭا تەحنولوگييالارى سالالارىنداعى 26 ميلليارد دوللاردىڭ 51 قازاق-قىتاي بٸرلەسكەن جوباسى جاتىر. ونىڭ ٸشٸندە تٶرت جوبا بٸزدٸڭ وبلىس اۋماعىندا ٸسكە اسىرىلۋدا, اتاپ ايتساق, «فوتون» جٷك كٶلٸكتەرٸن جەنە «لوۆول» جول قۇرىلىسى, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن شىعارۋ, تۇرعىسىن سۋ ەلەكتر ستانساسىن سالۋ, «كاز مينەرالس» كەسٸپورنىنىڭ انودتى مىس ٶندٸرٸسٸن ٸسكە قوسۋ, «ەۋرازييا اگرو حولدينگ» جشس-نٸڭ مال سويۋ جەنە بورداقىلاۋ تسەحىنىڭ قۇرىلىسى سىندى جوبالار.
قىتايلىق ەرٸپتەستەردٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىنا سالعان ينۆەستيتسييالارى 15 ميلليارد اقش دوللارىنان اسادى.
- «ەۋرازييانىڭ جٷرەگٸندە» ورنالاسقان شىعىس قازاقستان «جٸبەك جولى» ەكونوميكالىق بەلدەۋٸن ارى قاراي جٷزەگە اسىرۋعا ەرەكشە مەن بەرەدٸ. «قىتاي-ەۋرازييا» كٶرمەسٸن بٸز ىنتىماقتاستىق ٷدەرٸستەردٸڭ ماڭىزدى تۇعىرناماسى رەتٸندە قاراستىرامىز. بٸز ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋ, بٸرٸنشٸ كەزەكتە اتوم جەنە تاۋ-كەن مەتاللۋرگييا ٶنەركەسٸبٸ جەنە ەنەرگەتيكا سالاسى بويىنشا كەلٸسٸمدەرگە سەيكەس جۇمىس ٸستەۋگە ەزٸرمٸز. سونداي-اق, اگروٶنەركەسٸپ سالاسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن جەتكٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا دا, - دەدٸ دانيال احمەتوۆ.
وبلىس باسشىسى اعىمداعى جىلدىڭ 21-22 قازانىندا ٶسكەمەندە ٶتەتٸن «التاي ينۆەست-2016» حالىقارالىق ينۆەستيتسييالىق فورۋمى قارساڭىندا ٸسكەرلٸك قارىم-قاتىناستاردى كەڭەيتۋگە ايرىقشا نازار اۋداردى جەنە بارلىق مٷددەلٸ ينۆەستورلاردى ٸس-شاراعا قاتىسۋعا شاقىردى. ول ٸس-شارادا اۋىل شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا, ٶنەركەسٸپ جەنە تۋريزم سالالارىنداعى 926 ميلليارد تەڭگەنٸڭ 84 جوباسى ينۆەستورلار نازارىنا ۇسىنىلادى.
كٶرمە اياسىندا دانيال احمەتوۆ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى شىڭجان-ۇيعىر اۆتونومدى رايونى ٷكٸمەتٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارلارى حۋان ۆەيمەن جەنە شي داگانمەن كەزدەسۋلەر ٶتكٸزدٸ. كەزدەسۋلەر بارىسىندا ەكٸ ٶڭٸر اراسىنداعى ارى قارايعى ەرٸپتەستٸك مەسەلەلەرٸ جەنە سەگٸز نەگٸزگٸ باعىت بويىنشا شىعىس قازاقستان وبلىسى مەن شىڭجان-ۇيعىر اۆتونومدى ٶلكەسٸ ىنتىماقتاستىعىنىڭ جول كارتاسىن ٸسكە اسىرۋ مەسەلەلەرٸ تالقىعا سالىندى. اتالمىش جول كارتاسىنا 917 ميلليون اقش دوللارىنىڭ (307 ميلليارد تەڭگە) سەگٸز ينۆەستيتسييالىق جوباسى ەنەدٸ, ولار اۋىل شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا, ٶنەركەسٸپ جەنە ورمان ٶڭدەۋ سالالارىن, سونىمەن بٸرگە, بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, تۋريزم, مەدەنيەت جەنە سپورت سالالارىنداعى بٸرلەسكەن ىنتىماقتاستىق جوسپارلارىن قامتيدى.
- قىتاي ەلٸمٸزدٸڭ ەڭ ٸرٸ سىرتقى ساۋدا ەرٸپتەسٸ بولىپ قالا بەرمەك. ٶتكەن جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسى مەن شىڭجان-ۇيعىر اۆتونومدى ٶلكەسٸاراسىندا تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ 12 ەكٸجاقتى كەزدەسۋ ٶتكٸزٸلدٸ. بٷگٸنگٸ بٸزدٸڭ كەزدەسۋٸمٸز - ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناستار دامۋىنداعى كەزەكتٸ بٸر كەزەڭ, - دەدٸ حۋان ۆەي مىرزامەن كەزدەسۋٸندە ايماق باسشىسى.
مەسەلەن, ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ 16-قىركٷيەگٸندە ٷرجار اۋدانىندا 2,6 ميلليون اقش دوللارىنىڭ تسەمەنت-بەتون بۇيىمدار شىعاراتىن زاۋىتى ٸسكە قوسىلدى. بالىق ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرەتٸن وبلىستاعى «كۋزميچ» جشس قىتاي يمپورتەرلارىنىڭ تٸزٸمەن قوسىلدى. بالىقتىڭ كەزەكتٸ پارتيياسى ٷرٸمشٸ قالاسىنا قىركٷيەك ايىنىڭ سوڭىندا جەتكٸزٸلەدٸ. تۋريزم سالاسى بويىنشا وسى جىلدىڭ شٸلدەسٸنەن بەرٸ قىتايلىق تۋريستەر ٷشٸن وڭتايلاندىرىلعان توپتىق ۆيزالار ەنگٸزٸلدٸ. وبلىسقا تامىز ايىندا 100 ادامنان اساتىن تٶرت قىتايلىق تۋريستەر توبى كەلدٸ. وبلىس باسشىلىعىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا مايقاپشاعاي جەنە باقتى ٶتكٸزۋ بەكەتتەرٸندە قىتايلىق تۋريستەرگە ارنالعان جەكە كابينالار اشىلعان.
«قىتاي-ەۋرازييا ەكسپو» كٶرمەسٸ اياسىندا ٶتكەن عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىق مەسەلەلەرٸ بويىنشا سەكتسييا جۇمىسىنا قاتىسقان ايماق باسشىسى دانيال احمەتوۆ قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى عىلىمي-تەحنيكالىق ەرٸپتەستٸك ٷلكەن ەلەۋەتكە يە ەكەنٸن اتاپ كٶرسەتتٸ. ايتالىق, ٶتكەن جىلدىڭ كٷزٸنەن بەرٸ د.سەرٸكباەۆ اتىنداعى شقمتۋ ٶڭٸردەگٸ مەتاللۋرگييالىق كەسٸپورىندارمەن بٸرگە تٶرت عىلىمي-تەحنولوگييالىق باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋدا. ونىڭ بٸرٸ ٷلبٸ مەتاللۋرگييالىق زاۋىتىمەن ماگنيتتٸ-رەزونانستى توموگرافتارعا ارنالعان سىمدار شىعارۋ تەحنولوگيياسىن ەزٸرلەۋدٸ جەنە تانتال مەن نيوبييدەن جوعارى تەحنولوگييالىق مەديتسينالىق بۇيىمدار جاساۋدى كٶزدەيدٸ.
وسى جەنە ٶزگە دە جوبالار تۋرالى كەڭٸرەك بايانداعان وبلىس ەكٸمٸ قىتايلىق سەرٸكتەستەردٸ وسى ٸسكە اتسالىسۋعا, ەرٸپتەستٸككە شاقىردى. سونىمەن قاتار, ستۋدەنتتەر الماسۋ ٸسٸن قولعا الۋدى ۇسىندى. اتاپ ٶتەرلٸگٸ, وسى جىلدان وبلىس قىتاي تاراپىمەن بٸرگە تەحنيكالىق جەنە كەسٸبي بٸلٸمٸ بار مامانداردى دايىنداۋ ورتالىعىن قۇرۋعا كٸرٸسكەن.
مۇنىمەن قوسا, ٸسساپار اياسىندا «تۆەا» اشىق اكتسيونەرلٸك قوعامىنىڭ باسقارما تٶراعاسى چجان سينمەن سەمەي قالاسىنداعى №3 جىلۋ ەنەرگييا ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى بويىنشا كەزدەسۋ بولىپ ٶتتٸ.
ەرجان ەبٸش
