© Photo : Rixabay
"Serpin" memlekettik baǵdarlamasymen joǵarǵy oqý ornyn bitirgender mindetti tájiribeni ótemei júr. Senat depýtattary dabyl qaǵyp, premer-ministrge usynys hat joldaǵan. "Serpinniń" kóńil serpiltpeitin máselesi týraly Sputnik Qazaqstan tilshisi surap bildi, - dep habarlaidy «Ult aqparat».
Bul igi bastama boiynsha búgingi tańda 9 oblystyń 25 joǵary oqý ornynda maman daiarlanyp jatyr. Áý basta "Serpin" baǵdarlamasy jastardy qoldaý úshin oilap tabylǵan. Memleket qarajatyna tegin bilim alyp, biraq óz tájiribe-mindetin túlekter oryndaý kerek. Iaǵni, jumys kúshi tapshy aimaqtarǵa baryp eńbek etý kerek. Biraq jobanyń sońy suiyqtala bastaǵan. Senat depýtattary máseleni aityp, dabyl qaǵyp jatyr.
"Joba qatysýshylary úshin joǵary oqý oryndaryna túsý kezinde memlekettik tapsyrystyń jalpy kóleminiń 5%-i mólsherinde qabyldaý kvotasy kózdelgen. Ótken jyldarda bul kórsetkish 10%-ti qurap, jobany júzege asyrý barysyndaǵy jiberilgen kemshilikter saldarynan jyl sanap soltústik óńirlerde oqyǵysy keletin jastar sany azaiyp barady", - deidi senat depýtaty Álisher Satybaldiev.
Ásirese, baǵdarlama túlekterin jumysqa ornalastyrýǵa kepildik berilgen oryndardyń bolmaýy, oblys ákimdikteri men jumys berýshilerdiń joǵary oqý oryndarymen jumysqa ornalastyrý máseleleri boiynsha álsiz ózara is-qimyly, joba qatysýshylarynyń basynda turǵyn úidiń bolmaýy sekildi máseleler jastarǵa tosqaýyl bolyp tur.
Depýtattardyń aitýynsha, tipti búgingi tańda "Serpin" baǵdarlamasynyń resmi saity da jumys isteýin qoiǵan.
"Bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organnyń operatory retinde "Qarjy ortalyǵy" AQ belgilengen. Bul qaýymdastyq "Serpin" baǵdarlamasy túlekteriniń jumysqa ornalasý kórsetkishine monitorin júrgizgen. Ortalyq málimeti boiynsha 2020-2022 jyldar arasynda 8948 adam JOO támamdaǵan. Ókinishke qarai solardyń 35,7%, iaǵni 3 200 jas maman mindettemeni oryndamaǵan", - delingen depýtattyq saýalda.
Tipti "Qarjy ortalyǵy" AQ operatory oqýǵa jumsalǵan biýdjet qarajatyn óndirip alý maqsatynda sol 3 200 adamǵa sotqa deiingi talap aryz túsirgen. Olardyń 1982-i boiynsha daýdy sotqa deiin sheshý jumysy júrip jatyr. 603 adamǵa qatysty talap aryz berilip, taǵy 534-imen sot oryndaýshylary jumys istep jatyr, 78 adamǵa sot sheshimi shyqqan.
"Baǵdarlama aiasynda qolyna diplomyn alǵan ár úshinshi túlektiń bulaisha sotqa tartylýyna jumys tappai, baspana máselesin sheshe almaýy sebep. Kóp jaǵdaida joldama berilgen mekemelerde shyn máninde ol jumys oryndary joq bolyp shyǵady. Basqa mekemeler jumys ótilinsiz qabyldamaidy. Qabyldasa da 80-90 myńnan joǵary jalaqy tólenbeidi. Jataqhanadan shyǵarylǵan, 100-120 myń teńgege baspana jaldaýǵa májbúr bolǵan jastarǵa óz aýyldaryna qaitýdan ózge amal qalmai otyr. Saldarynan onsyzda eńbek kúshe artyq jerlerdegi jumyssyzdar qatary ósti", - deidi depýtattar.
Respýblika boiynsha baǵdarlama aiasynda mamandyq iemdengenderdiń 4191-i jumyspen óteý mindetinen bosatylǵan. Bul jeńildikke turmys quryp, ózge óńirge ketken nemese balaly bolǵan áielder men magistratýraǵa túsip ketkender qol jetkizgen.
"Sotqa tartylmaýdyń basqa joly - jeke kásipker retinde tirkelip, nemese ózge nysandarmen kelisip, ai saiynǵa zeinetaqy tólemderin salý. "Serpin" baǵdarlamasy qatysýshylarynyń aitýynsha, olarǵa jaýapty tulǵalar zeinetaqy qoryna júieli túrde tólem jasai otyryp mindettemeni óteýdi usynǵan. Kóp jastar osy tásildi paidalanyp, shyn máninde meiramhanalarda daiashy, saýda oryndarynda satýshy, júk tasýshy jáne sol siiaqty jumystarmen ainalysyp júr", - delingen depýtat joldaýynda.
Bul rette ǵylym jáne joǵary bilim ministrligi men eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi arasynda, sondai-aq jergilikti ákimdikter men JOO arasynda bailanys tiisti deńgeide emes, deidi halyq qalaýlylary. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi men oblys ákimdikteriniń málimeti boiynsha óz mindettemesin oryndamaǵan bitirýshilerdiń sany budan álde qaida kóp.
Bul turǵyda ǵylym jáne joǵary bilim ministrliginiń de óz ýáji bar.
"Baǵdarlamany iske asyrý kezinde 2014 jyldan 2023 jylǵa deiin respýblikalyq biýdjet esebinen joǵary bilimdi kadrlar daiarlaýǵa 41 272 grant bólindi. Jumysqa ornalastyrylyp jatqandar bar. Biraq jastardyń basym bóligi magistratýrada bilim alýdy jón kóredi", - deidi vedomstvo.
Sarapshylardyń aitýynsha jastar tarapynan da ketetin olqylyq kóp, ol – aýyldy jerde eńbek etýge niettiń joqtyǵy. Oqý bitirgen jas mamannyń basym kópshiligi qalada qalýdy jón kóredi.
